Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:31:27Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Халық қаһарманы → Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары

2015-12-16T12:25:35Z

Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Халық қаһарманы → Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары

Жаңа бет

{{Infobox Astronaut
| name =Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров
| image =Aubakirov_tohtar.gif
| USSR =USSR
| nationality =[[Қазақстан]]
| date_birth = [[1946]] жылы [[шілденің 27]]
| place_birth = «1-май» ұжымшары, [[Қарқаралы ауданы]], [[Қарағанды облысы]]
| occupation =Зерттеуші-ғарышкер
| current_occupation =
| rank = генерал-майор
| selection =[[1991]]
| time =7 күн 22 сағ 12 мин
| mission =Союз ТМ-13
| insignia =
|}}

'''Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров''' ([[27 шілде]] [[1946 жыл]], [[Қарқаралы ауданы]], [[Қарағанды облысы]], [[Қазақстан]]) — қазақтан шыққан тұңғыш [[ғарышкер]], ұшқыш, [[Кеңес Одағының Батыры]] ([[1988]]), Қазақстан Республикасының [[Халық қаһарманы]] ([[1995]]), техника ғылымының докторы ([[1998]]), [[профессор]] ([[1997]]), Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің құрметті профессоры.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref>

== Биографиясы ==
* [[Ресей Федерациясы]]ндағы Армавир жоғары әскери ұшқыштар училищесін (1969), Авиация институтын бітірген (1979).
[[File:Stamp of Kazakhstan 044.jpg|thumb|left|Қазақстан Республикасының маркасы]]
* 1962 – 1965 жылы Теміртау құйма-механика зауытында токарь болды, есімі облыстың Құрмет кітабына алтын әріппен жазылды (1964).
* 1969 – 1975 жылы [[Кеңес Одағы]] Әскери-әуе күштерінің Қиыр шығыс әскери округінде ұшқыш, звено командирі, [[эскадрилья]] командирінің орынбасары.
* 1975 – 1976 жылы Мәскеу ұшқыштар-сынақшылар мектебін, Мәскеу авиация институтын бітірген (1979).
* 1976 – 1992 жылы Мәскеудегі А.Микоян атындағы Тәжірибелік конструкторлық бюроның ұшқыш-сынақшысы міндеттерін атқарды.
* 1988 жылы [[Кеңес одағы]]нда тұңғыш рет әуеде ұшаққа 2 рет жанармай құйдыру арқылы солтүстік полюске ұшу сапарын ерлікпен орындады.
* 1989 жылы 1-болып, авиатасушы крейсердің алаңқайшасына «МиГ-29к» реактивті ұшағын үлкен шеберлікпен дәл қондырды. Сондай-ақ, ол реактивті ұшақтың 50-ден аса жаңа түрін сынақтан өткізді.
* 1990 жылы ғарышкерлер құрамына алынды.
* 1991 жылы 2 сәуірде Кеңес Одағы Ғарышкерлер даярлау орталығында ғарышқа ұшу дайындығына кірісіп, сол жылы 2 қазанда [[Байқоңыр]]дан «Союз ТМ-13» кемесімен ғарышқа ұшты. Ғарыш кемесі жер төңірегіндегі «Мир» орбиталық кешенімен түйісті. Онда ол өзге ғарышкерлермен бірге [[биотехнология]], [[металлургия]], [[медицина]] салалары және [[Арал]] туған аймағы бойынша ғылыми-зертуған жұмыстарын жүргізді. Зерттеу нәтижесінде Арал үстіндегі тұзды шаң борамасының пайда болу процесі, сол зиянды аэрозолдардың [[Қазақстан]] мен [[Ресей]] аймақтарына таралуының ғарыштық суреттері алынды. Сондай-ақ, Қазақстан аумағындағы [[атмосфера]]ны және жер бетін зерттеу, жұлдызды аспан [[астрофизика]] бақылау жұмыстары да ойдағыдай өтті. 1991 жылы [[10 қазан]]да [[Жер]]ге оралды. Ғарыштан оралған соң Қазақстандағы ғарыштық даярлығын зерттеулердің негізін қалауға, отандық Қарулы Күштердің әскери даярлығын жетілдіруге, әскери-патриоттық тәрбие жұмыстарын жолға қоюға белсене араласты.
* 1992 – 1993 жылы [[Қазақстан Республикасы]] Қорғаныс министрінің 1-орынбасары

* 1993 – 1994 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық аэроғарыштық агенттігінің бас директоры – Ғылым және жаңа технология министрінің орынбасары

* 1994 – 95 жылы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің [[депутат]]ы – Қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы болды.
* 1996 жылдан [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің кеңесшісі.
* 2001 жылы №44 Қызылорда сайлау округі бойынша Қазақстан Республикасы Парламентінің мәжілісіне депутат болып сайланды. [[Қызылорда]] қаласының құрметті азаматы.
* [[Қазақ КСР]] Жоғарғы Кеңесінің 12 шақырылым депутаты, ҚР Жоғарғы Кеңесінің 13 шақырым депутаты, Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің 3-ші шақырылым [[депутат]]ы болып сайланған.

== Ғарышқа ұшуы ==
* 1991 [[Юрий Алексеевич Гагарин|Ю.А. Гагарин]] атындағы ғарышкер дайындау орталығында әзірлігін бастады, сынаушы ғарышкер-ұшқышы, сынаушы. «Союз ТМ» ғарыш кемесінде және «Мир» орбиталды кешенінде сынаушы ғарышкер-ұшқышы жылдамдатылған машықтануын ұшу бағдарламасы бойынша өтті.
* 1991 жылы қазанның 2-інде Тоқтар Әубәкіров зерттеуші ғарышкер есебінде, Александр Волков және аустрия ғарышкері Франц Фибөк, «Союз ТМ-13» ғарыш кемесімен ғарышқа ұшуға кірісті. Апта бойы «Мир» орбиталды кешенінде жұмыс істеді.
* 1991 жылы қазанның 10-ында Тоқтар Әубәкіров, Анатолий Арцебарский, аустрия ғарышкері Франц Фибөк «Союз ТМ-13» ғарыш кемесімен Жерге қайтып қонды. [[Ғарыш]]та өткізген мерзімі — 7 күн 22 сағат 13 минут.

== Марапаттары ==
'''[[Қазақстан]]ның:'''
* «[[Халық қаһарманы]]»атағы
* «[[Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы]]» атағы
* [[Отан ордені|«Отан» ордені]] (1995)
'''[[Кеңес Одағы]]ның:'''
* «Знак Почета» (Құрмет Белгісі) ордені (1987)
* «Герой Советского Союза» (Кеңес одағының батыры) атағы (1988),
* «Золотая Звезда» (Алтын Жұлдыз) медалі (1988)
* «Ленин» ордені (1988),
* «Заслуженный Летчик-испытатель КСРО» (КСРО-ға еңбек сіңірген сынақшы ұшқыш) (1990)
* «Летчик-космонавт КСРО» (КСРО ғарышкер-ұшқышы) (1991)
* «Октябрьская революция» (Қазан төңкерісі) ордені (1991)
'''[[Австрия|Австрия Республикасының]]:'''
*«Алтын Крест» ордені 1988)
*«Алтын Крест» ордені (1993)
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://abai.kz/content/toktar-eubekirov-kazak-basyn-koterse-ony-toktatu-kiyn-bolady Тоқтар Әубәкір: «Қазақ басын көтерсе, оны тоқтату қиын болады»]
* [http://www.aikyn.kz/site.php?lan=kaz&id=168&pub=5076 Т. Әубәкіровтың сұхбаты]
* [http://www.shuak.kz/kaz/index.php?option=com_content&view=article&id=312:2010-02-19-07-17-03&catid=93:2010-02-19-07-15-16&Itemid=93 ӘУБӘКІРОВ ТОҚТАР ОҢҒАРБАЙҰЛЫ]
* [http://ardaktylar.kz/persons/ayb/ Өнегелі өмір иелері]
* [http://www.kazblog.kz/tag/%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%20%D3%98%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2/ Аубакиров Токтар Онгарбаевич]

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:1946 жылы туғандар]]
[[Санат:Қарағанды облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан ғарышкерлері]]
[[Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]

← Ескі түзетулер	19:31, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Халық қаһарманы → Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары