Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:58:35Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Туылған → Туған (3) using AWB

2016-05-04T10:50:19Z

clean up, replaced: Туылған → Туған (3) using AWB

Жаңа бет

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = монарх
| Қазақша есімі = Тоқтамыс хан
| Шынайы есімі =
| Суреті = Тоқтамыс хан.jpg
| Атауы =
| Сурет ені =
| Титулы = [[Алтын Орда]]ның 31-ші ханы
| Лақап аты =
| Ту =
| Ту2 =
| Басқара бастады = [[1380 жыл|1380]]
| Басқаруын аяқтады = [[1399]]
| Басқарған кезеңі =
| Ізашары = [[Арабшах хан]]
| Ізбасары = [[Құйыршық хан]]
| Тәж кигізу жорасы =
| Титулы_2 = [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]]ның 12-ші ханы
| Ту_2 =
| Ту2_2 =
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 = [[1378 жыл|1378]]
| Басқаруын аяқтады_2 = [[1399 жыл|1399]]
| Ізашары_2 = [[Темірмәлік хан]]
| Ізбасары_2 = [[Құйыршық хан]]
| Титулы_3 =
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 =
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Діні = [[Ислам]]
| Азаматтығы =
| Туған күні = 1350
| Туған жері =
| Қайтыс болған күні = 1406
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Династия = [[Тоқа Темір|Тоқатемірліктер]]
| Туған кездегі есімі =
| Әкесі = Түй Қожа
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары = [[Жәлеләддин хан|Жәлеләддин]]<br />[[Қадырберді хан|Қадырберді]]<br />[[Шөкре хан|Шөкре оғлан]]<br />[[Жаппарберді хан|Жаппарберді]]
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы =
| Басқарды =
| Шайқасы =
}}
'''Тоқтамыс хан''' (шамамен 1350 – 1406) – [[Алтын Орда]] ханы (1380 – 97/98). [[Маңғыстау]]да билеуші болған Тұй Қожа оғланның баласы. [[Жошы хан]] әулетінен.

== Биографиясы ==
Әкесі Орыс ханның қолынан қаза тапқаннан кейін, [[Ақ Орда]]дан [[Әмір Темір]]ге қашып барды. 1378 – 1379 жылдары Әмір Темірдің көмегімен [[Сығанақ]]ты жаулап алып, Ақ Орданың билеушісі болды. Ол [[Мамай]]дың Күлік шайқасында жеңіліске ұшырағанын пайдаланып, Алтын Орда тағына отырды. Сарайды, Қажы-Тарханды, Қырымды басып алды. Таққа отырысымен [[Шыңғыс хан]] әулетінің тақ үшін 25 жыл бойғы қырқысуларын жойды, ақша реформасын жүргізді. Сонымен қатар [[Көк Орда]], [[Хорезм]], [[Қажы-Тархан]], [[Қырым]] иеліктері мен т.б. ұсақ ордалардың басын қосып, қуатты Жошы ұлысының бірлігін қалпына келтіруге күш салды.
== Мәскеуге жорық ==
Алтын Ордадан бөлініп шықпақ болған Ресей жерлеріне шабуыл жасады. 1382 жылы [[Мәскеу]]ді басып алып, өртеп жіберді. Бірақ Тоқтамыстың ұлы державалық ниеттері Әмір Темірдің қарсылығын туғызып, екеуінің арасында ұзаққа созылған қиян-кескі күрес басталды. 1387 жылы туған [[Кавказ]]дағы Кура өзеніннде [[Әмір Темір]]ден жеңіліс тапты, бірақ Орталық Азияда Тоқтамыстың, Қамар әд-Дин мен Еңке төренің одақтасқан әскерлері Самарқанд пен Бұхараның төңірегін шапқыншылыққа ұшыратты.

Тоқтамыс 1391 жылы 18 шілдеде Құндызша өзенінің бойында, 1395 жылы 15 сәуірде Терек өзені аңғарында Әмір Темір әскерлерінен жеңіліс тапты. 1397 жылы [[Едіге]]нің қудалауына ұшырап, [[Литва]]ға қашты. 1399 жылы Ұлы Литва князі Витовтпен одақтасып, Алтын Ордаға жорық жасады. 1399 жылы 12 тамызда Темір Құтлығ пен Едіге әскерлерімен Ворскла өзені бойында болған шайқаста тағы да жеңіліске ұшырады. 1406 жылы Түменге жақын жерде Тоқтамыс Едіге мен Шәдібек әскерлерімен шайқасып, қаза тапты.<ref>«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
== Тағы қараңыз ==
{{Алтын Орда хандары}}
{{Ақ Орда хандары}}

[[Санат:Ақ Орда хандары]]
[[Санат:Алтын Орда хандары]]
[[Санат:Тұлғалар]]

← Ескі түзетулер	18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Тоқтамыс хан - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Туылған → Туған (3) using AWB