Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:49:37Z

1 түзету

Kasymbot: clean up, replaced: Обаған өзені → Обаған (өзен) using AWB

2016-12-05T13:46:53Z

clean up, replaced: Обаған өзені → Обаған (өзен) using AWB

Жаңа бет

{{мағына|Тобыл}}
{{Өзен
|атауы = Тобыл
|шынайы атауы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|карта = Tobol_basin.png
|карта ені =
|карта атауы = Тобыл бассейні
|ұзындығы = 1591
|су алабының ауданы = 426 000
|су алабы = Солтүстік Мұзды мұхиты
|өзендердің су алабы =
|су шығыны = 805
|өлшеу орны = 272
|бастауы =[[Орал тауы|Оңтүстік Орал]]
|бастауының орны = Тобыл ауылының маңында
|бастауының биіктігі =
|s_lat_dir = N |s_lat_deg = 51 |s_lat_min = 23 |s_lat_sec = 27
|s_lon_dir = E |s_lon_deg = 60 |s_lon_min = 32 |s_lon_sec = 24
|сағасы = [[Ертіс]]
|сағасының орны = Тобыл қаласы
|сағасының биіктігі =
|m_lat_dir = N |m_lat_deg = 58 |m_lat_min = 09 |m_lat_sec = 14
|m_lon_dir = E |m_lon_deg = 68 |m_lon_min = 12 |m_lon_sec = 55
|еңістігі =
|ел = [[Қазақстан]], [[Ресей]]
|аймақ = [[Қостанай облысы]], [[Қорған облысы|Қорған]] және [[Түмен облысы|Түмен]] облыстары
|ортаққордағы санаты = Tobol River
}}

'''Тобыл''' ({{lang-ru|Тобол}}) - [[Ертіс]] алабындағы өзен.

== Географиялық орны ==
[[Қазақстан]]ның [[Қостанай облысы]] және [[Ресей]]дің [[Қорған облысы|Қорған]], [[Түмен облысы|Түмен]] облыстары жерімен ағады.

== Бастауы ==
Тобыл [[Орал тауы|Оңтүстік Орал]]дың шығыс сілемдерінің бірі – Қараадырдан басталып, Ертіске құяды.

== Су алабы ==
Қазақстан жеріндегі ұзындығы 800 км, су жиналатын алабы 426 мың км2, Қазақстандық алабы 130 мың км2. Басты салалары – [[Шортанды өзені|Шортанды]], [[Сынтасты]], [[Әйет]], [[Үй (өзен)|Үй]], [[Обаған (өзен)|Обаған]] (көпшілігі сол жағынан құяды). Өзен алабында [[Жақсы Алакөл]], [[Жаман Алакөл]], Қулыкөл, Тентексор, Томарлыкөл, [[Теңіз көлі|Теңіз]], т.б. көлдер бар.

== Гидрологиясы ==
Бастаулық бөлігінде [[Торғай қолаты]]мен өтеді. Бұл тұста өзен арнасы тастақты келеді және аңғарында ойдым-ойдым қарасулар көп кездеседі. Аңғары өте енді, 2 – 30 км аралығында. Негізінен [[қар]] (60%-ы) және [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын-шашын]] суымен толысады. Жылдық ағынның 82,5%-ы көктемде, 13,5%-ы жазда – күзде, 4,0%-ы қыста болады; жоғарғы деңгейі [[сәуір]] – [[маусым]] айларына келеді. Қазақстандық бөлігіндегі жылдық орташа су ағымы 26,2 м3/с, орташа лайлығы 300 г/м3, минералдылығы 500 – 600 мг/л-ге, далалық өңірде 2000 мг/л-ге жетеді. Суы [[хлор]]лы. Өзен [[қараша]] – сәуір айлары аралығында қатады; мұзының қалыңдығы 70 – 78 см. Жазғы суының орташа температурасы 19 – 20°С кейде шілдеде 28,2°С-қа дейін жылынады.

== Сипаты ==
Кең жазық болып келген өзен жайылмасында шоқ қарағайлы орман өседі. Өзенде балық бар. Алабы тың және тыңайған жерлерді игерудің нәтижесінде республикадағы сансалалы ауыл шаруашылық дамыған басты астықты өңірге айналды. Қойнауынан [[темір]] кентасы, [[көмір]] [[асбест]] қорлары анықталды. Аңғарында еліміздегі салалық ірі кәсіпорындар саналатын [[Соколов-Сарыбай тау-кен байыту өндірістік бірлестігі|Соколов-Сарыбай кен-байыту]], [[Жітіқара хризотил-асбест кен орны|Жітіқара асбест]], [[Лисаков кен байыту комбинаты|Лисаковск кен-байыту]] комбинаттары, т.б. орналасқан. Тобыл суын тиімді пайдалану үшін [[Жоғарғы Тобыл бөгені]], [[Қаратомар бөгені]], [[Амангелді бөгені|Амангелді]], [[Желқуар бөгені|Желқуар]], Қызылжар бөгендері салынған. Өзен бойында [[Жітіқара]], [[Лисаковск]], [[Рудный]] және [[Қостанай]] қалалары орналасқан.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 18 том</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қостанай облысы өзендері]]
[[Санат:Ресей өзендері]]
[[Санат:Ертіс су алабы]]

← Ескі түзетулер	17:49, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Тобыл (өзен) - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kasymbot: clean up, replaced: Обаған өзені → Обаған (өзен) using AWB