Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:49:36Z

1 түзету

Sibom: /* top */clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB

2017-02-15T09:39:12Z

‎top: clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB

Жаңа бет

{{Infobox Country or territory
|native_name = ''Repúblika Demokrátika Timór-Leste República Democrática de Timor-Leste''
|conventional_long_name = Democratic Republic of Timor-Leste
|common_name = Шығыс Тимор
|image_flag = Flag of East Timor.svg
|image_coat = Coat of arms of East Timor.svg
|image_map = LocationEastTimor.svg
|national_motto = "Honra, Pátria e Povo"{{nbsp|2}}([[Португал тілі|Португалша]]) "Honour, Homeland and People"
|national_anthem = ''[[Pátria]]''
|official_languages = [[Tetum language|Tetum]], [[Португал тілі|Португалша]]1
|working_language = [[Malay language|Malaysup]]>1
|capital = [[Dili]]
|latd=8 |latm=34 |latNS=S |longd=125 |longm=34 |longEW=E
|largest_city = Dili
|government_type = [[Республика]]
|leader_title1 = Президент
|leader_title2 = [[Prime Minister of East Timor|Prime Minister]]
|leader_name1 = [[José Ramos Horta]]
|leader_name2 = [[Xanana Gusmao]]
|area_rank = 158th
|area_magnitude = 1 E10
|area = 14,609
|areami² = 5,743 
|percent_water = negligible
|population_estimate = 947,000
|population_estimate_rank = 155th
|population_estimate_year = шілде 2005 
|population_census =
|population_census_year =
|population_density = 64
|population_densitymi² = 166 
|population_density_rank = 132nd
|GDP_PPP = $370 million
|GDP_PPP_rank = not ranked
|GDP_PPP_year = 2005
|GDP_PPP_per_capita = $800
|GDP_PPP_per_capita_rank = not ranked
|sovereignty_type = Тәуелсіздік
|sovereignty_note = from [[Portugal]]2
|established_event1 = Declared
|established_event2 = Recognized
|established_date1 = [[28 қараша]] [[1975]]
|established_date2 = [[20 мамыр]] [[2002]]
|HDI = {{loss}}0.513
|HDI_rank = 142nd
|HDI_year = 2004
|HDI_category = medium
|currency = [[United States dollar|U.S. Dollar]]3
|currency_code = USD
|country_code =
|time_zone =
|utc_offset = +9
|time_zone_DST =
|utc_offset_DST =
|cctld = [[.tl]]4
|calling_code = 680
|footnotes = 1 [[Ағылшын тілі]] and [[Indonesian language|Indonesian]] are recognised by the Constitution as "[[working language]]s". 2 [[Indonesia]] invaded East Timor on желтоқсан 7, 1975 and left in 1999. 3 Additionally, [[East Timor centavo coins|centavo coins]] are also used. 4 [[.tp]] is being phased out.
}}

'''Шығыс Тимор''', '''Тимор-Лешти Демократиялық Республикасы'''
* '''Ресми тілі''' – [[тетум тілі|тетум]], [[португал тілі|португал тілдері]]
* '''Астанасы''' – Дили қаласы
* '''Мемлекет басшысы''' – президент
* '''Үкімет басшысы''' – премьер-министр
* '''Ақша бірлігі''' – АҚШ доллары
== География ==
Оңтүстік-Шығыс Азияда Тимор аралының солтүстік-шығысында орналасқан мемлекет.
Жер аумағы 15 мың км2.
== Халқы ==
'''Халқы''' - 1,04 млн. адам (2005).
=== Этникалық топтар ===
* [[тетум]]
* [[бунак]]
* [[мамбаи]]
* [[токоде]]
* [[макасаи]]
* [[каируи]]
* [[ловаэа]]
* [[дагода]]
=== Діни құрылығы ===
* 90%-ы [[католиктер]]
* 4%-ы [[мұсылман]]дар
* қалғандары протестанттар, индустар, буддистер, анимистер
== Жердің рельефы ==
Шығыс Тимор жері негізінен таулы, жанартаулы болып келеді.
Ең биік жері 2963 м.
== Климат ==
Климаты субэкваторлы муссонды.
Жағалаудағы жыл бойғы орташа температура 25 – 27°С
жылдық жауын-шашын мөлшері 1500 мм (мамыр – қараша аралығы құрғақ кезең)

== Тарих ==
Олардың жергілікті тұрғындарының еуропалықтар келгенге дейінгі тарихы жоққа тән. Олар 16 ғасырға дейін алғашқы қауымдық құрылыста өмір сүрді. [[Еуропа]]лықтардан алғаш Шығыс Тимор жеріне 16 ғасырда португалдар келіп орналасып, қоныстар салды. 1974 жылға дейін ел [[Португалия]]ның отары болды. 1975 ж. 28 қарашада Шығыс Тимор тәуелсіздік жолындағы Революциялық майданы ел тәуелсіздігін жариялады. Алайда 9 күннен кейін ел аумағына [[Индонезия]] әскерлері басып кіріп, Шығыс Тимор Индонезияның 27-провинциясына айналды. Дегенмен, жергілікті патриоттар Индонезия билігіне қарсы азаттық күресін тоқтатпады. Көтерілісшілер аяусыз жазаланды. 27 жылға созылған жаугершілік кезінде 250 мыңға жуық адам қаза тапты. 1999 ж. өткен референдум нәтижесінде Индонезия әскері елден шығарылып, Шығыс Тимор [[БҰҰ|БҰҰ-ның]] бақылауына өтті. 2002 ж. 20 мамырда Шығыс Тимор тәуелсіздігін жариялады.
== Экономика ==
Шығыс Тимор – әлемдегі кедей елдердің бірі. Тәуелсіздік жолындағы күрес кезінде елдің көлік инфрақұрылымы мен өнеркәсіптік кәсіпорындары толық қираған. Сондықтан да Шығыс Тимор экономикасы халықаралық көмекке мұқтаж. Ел экономикасының негізгі саласы – ауыл шаруашылығы. Елдің ішкі сұранысын қанағаттандыру мақсатында [[жүгері]], [[күріш]], [[қант]] құрағы, [[құмай (өсімдік)|құмай]], [[таро]], [[ямс]], [[маниок]], [[тары]], [[батат]], сонымен қатар [[буйвол]], [[жылқы]], [[ешкі]] және [[үй құстары]] өсіріледі. Теңізден балық ауланады. Елде ауыл шаруашылығы шикізатын өңдейтін кәсіпорын жұмыс істейді. Жағалауларынан мұнай мен табиғи газ орындары барланған. Сыртқа [[кофе]], [[кокос жаңғағы]], [[мәрмәр]], [[сандал]] ағашының материалдары шығарылады. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлшері шамамен 537 [[АҚШ]] долларына тең.

== Сілтемелер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том
{{Малай архипелагындағы мемлекеттер}}

[[Санат:Азия елдері]]

← Ескі түзетулер	17:49, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Тимор-Лесте - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sibom: /* top */clean up, replaced: December → желтоқсан using AWB