https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2026-04-18T15:31:50Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0&diff=48855&oldid=prev 2025-04-25T18:26:11Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0&diff=48854&oldid=prev 2016-01-29T05:34:29Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Дереккөздер: </span> Исправлена опечатка</span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Термодинамика '''([[Грек тілі|грек.]] θέρμη - &quot;[[жылу]]&quot;, δύναμις - &quot;[[күш]]&quot;) - [[Физика|физика ғылымындағы]] [[жылу]]дың [[жұмыс]] және басқа [[энергия]] түрлерімен арадағы қарым-қатынасын зерттейтін тармағы. Термодинамика — тәжірибелерден жинақталған нәтижелерге сүйенетін феноменологиялық ғылым. Ол көптеген құрамдас бөліктерден тұратын макроскопиялық жүйелер - термодинамикалық жүйелерді зерттейді. Мұндай жүйелерде жүретін процестер макроскопиялық шамалар, мысалға [[қысым]] немесе [[температура]] арқылы сипатталады және олар молекулярлық деңгейде қолдануға келмейді. <br /> <br /> Термодинамика заңдылықтары жалпы сипатта қолданылады және заттардың атомдық деңгейдегі құрылымына тәуелді емес. Сондықтан термодинамика ғылым мен техниканың [[энергетика]], қозғалтқыштар, фазалық ауысу, [[химиялық реакциялар]], секілді көптеген салаларында қолданылады.Термодинамиканың физика мен химияның бірқатар салаларында, химиялық технология, аэроғарыштық технология, машина жасау, жасушалық биология, биомедициналық инженерия секілді алуан түрлі салаларда алатын орны ерекше. <br /> <br /> == Тарихы == <br /> Адамдар ертеден суық пен ыстықтың ара-жігін айырып, температураны дененің жылыну дәрежесін сипаттайды деп есептеген. Жылу жайлы ғылымның дамуы температураны өлшеуге арналған құрал - [[Термометр|термометрдің]] пайда болуымен басталады. Ең алғашқы термометрді 16 ғасырдың соңында [[Галилей, Галилео|Галилей]] жасады деп есептелінеді. <br /> <br /> Термодинамика [[механикалық жұмыс]] жасауға дененің ішкі энергиясын пайдаланудың негізгі тәсілдерін зерттейтін эмпирикалық ғылым ретінде пайда болды. Алғашқы [[Бу машинасы|бу машиналары]] 18 ғасырдың екінші жартысында ойлап табылды және өнеркәсіптік төңкерістің негізгі алғышарты болды. Ғалымдар мен инженерлер оның тиімділігін арттыру тәсілдерін іздей бастады, 1924 жылы  Сади Карно өзінің &quot;Оттың қозғаушы күші және осы күшті дамытатын машиналар жайлы&quot; шығармасында жылу машиналарының [[Пайдалы әрекет коэффиценті|пайдалы әрекет коэффицентінің]] максималды көрсеткішін анықтады. Термодинамика осы шығарманың жазылуынан бастау алды деп есептеледі. <br /> <br /> 19 ғасырдың 40-жылдарында Майер мен [[Джоуль Джеймс|Джоуль]] механикалық жұмыс пен жылудың арасындағы байланысты сипаттайтын энергияның сақталуы мен табиғаттағы айналымы заңын сандық түрде анықтады. Осы ғасырдың 50-жылдарында Клазиус пен [[Кельвин]] сол кезеңге дейін жинақталған деректерді жүйелеп, энтропия мен [[абсолют температура]] ұғымдарын енгізді. <br /> <br /> 19 ғасырдың соңында феноменологиялық термодинамика ғылымы термодинамикалық потенциалдар тəсілін енгізіп, термодинамикалық тепе-теңдіктің шарттарын, фазалардың тепе-теңдігі мен капиллярлық құбылыстарды зерттеген Гиббстың еңбектерінде дамытылды. 1906 жылы Нернст кейінірек &quot;[[Термодинамиканың үшінші бастамасы]]&quot; деп аталып, оның аты қойылған теореманы жариялады. <br /> <br /> Термодинамиканың негізгі заңдары нақты түрде көрсетілген алғашқы еңбек 1909 ж. жазылған Каратеодоридің шығармасы еді. <br /> <br /> ==Тағы қараңыз==<br /> * [[Термодинамиканың бірінші заңы]]<br /> * [[Термодинамиканың екінші бастамасы|Термодинамиканың екінші заңы]]<br /> * [[Термодинамиканың үшінші бастамасы|Термодинамиканың үшінші заңы]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер} <br /> {{Термодинамика}}<br /> <br /> [[Санат:Физика]] <br /> [[Санат:Термодинамика]]</div>

Адиль Толеухан