https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2026-04-20T11:47:10Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80_(%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F)&diff=31265&oldid=prev 2025-04-25T18:10:39Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:10, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80_(%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F)&diff=31264&oldid=prev 2013-03-11T11:45:45Z

<p><a href="/index.php?title=M:User:Addbot&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="M:User:Addbot (мұндай бет жоқ)">Bot:</a> Migrating 27 interwiki links, now provided by <a href="/index.php?title=D:&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D: (мұндай бет жоқ)">Wikidata</a> on <a href="/index.php?title=D:q331824&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D:q331824 (мұндай бет жоқ)">d:q331824</a> <a href="/index.php?title=M:User:Addbot/WDS&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="M:User:Addbot/WDS (мұндай бет жоқ)">(translate me)</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Otheruses|Терминатор}}<br /> [[Сурет:Daylight.png|thumb|Терминаторы көрсетілген дүние картасы (сәуір айында)]]<br /> <br /> '''Терминатор''' —[[ғаламшар]]дың күндізгі және түнгі жақтарының арасындағы шекараны көрсететін дерексіз сызық. Оны «сұр сызық» және «ымырт сызығы» деп те атауға болады.<br /> <br /> Жер ғаламшарында '''терминатор''' — Жердің өзінің диаметріне шамамен тең келетін шеңбер сызық. [[Полюстік аймақтар]]ды санамағанда, терминатор жер бетіндегі әрбір нүкте арқылы күн шыққанда және күн батқанда күніне екі рет өтеді.<br /> <br /> Терминаторға [[Күн]] сәулелері ғаламшардың бетін жанама сызықпен жанап өтетін нүктелердің жиынтығы деп анықтама беруге болады. Осы нүктелер жиынтығы ғаламшардың күндізгі және түнгі бөліктерін бөліп тұрады. Кез келген уақытты алғанда Жердің бір жартысы Күн сәулелеріне бөленіп тұратындықтан және Жер өз осінен айналатындықтан терминатор сызығы жылжып отырады. Жыл маусымдары терминатор сызығының орналасуына өте қатты әсер етеді.<br /> <br /> Өз осінен айналатын ғаламшардың [[санақ жүйесі]]нен қарағанда, терминатор бүкіл ғаламшардың беті арқылы өтіп, бір жағында күннің шығысы, екінші жағында күннің батысы орын алып отырады. <br /> <br /> [[Сурет:Seasonearth.png|thumb||320px|left|Солтүстік және оңтүстік жарты шарларға қарағандағы терминатордың жайы жылдың маусымына байланысты. Көктемде және күзде күн мен түн теңелетін күндерде Жердің осі Күнге қарағанда тік орналасқан, сондықтан терминатор сызығы георгафиялық бойлықтарға параллель болады.]]<br /> [[Сурет:Terminator line January.png|thumb|290px|left|The terminator on Қаңтардың 3-індегі терминатор сызығы. Солтүстік жарты шарға Күн жарығының азырақ, ал оңтүстік жарты шарға көбірек түсіп тұрғанына назар аударыңыз.]]<br /> <br /> <br /> Терминатордың қасиеттері бойынша ғаламшар туралы кейбір қорытындыдар жасауға болады, мысалы терминатордың бұлыңғыр болуы ғаламшарда [[атмосфера]]ның барлығына меңзейді.<br /> <br /> [[Әуесқой радио|Радиоәуесқойлар]] терминаторды (олар оны «сұр сызық» деп атайды) ұзақ қашықтықтарға байланыс жасауға қолданады. Қолайлы жағдай қалыптасқанда радио толқындары ғаламшардың қарама-қарсы орналасқан нүктесіне дейін жете алады.<br /> <br /> Қысқы және жазғы күн тоқырауы кезінде (желтоқсанның және маусымның 21-лерінде) терминатор сызығы мен Жердің осінің арасындағы бұрыш ең үлкен шамаға ие: 23,5°.<br /> <br /> <br /> [[Сурет:Earthterminator iss002 full.jpg|thumb|right|Жер бетін бөліп жатқан терминатордың [[Халықаралық ғарыш бекеті|ХҒБ]]-дан қарағандағы бір бөлігі. Терминатор сызығы бұлыңғыр, біртіндеп қоюланып бара жатқан аймақтарда ымырт түсіп жатыр.]]<br /> <br /> Полюстарға жақын аймақтарды есепке алмағанда, Жердің басқа аудандарында тек [[Конкорд]] және [[Ту-144]] ұшақтарының көмегімен ғана терминатор сызығын қуып жетуге болады. [[Лондон]] немесе [[Париж]] қалаларынан батысқа қарай ұшқанда кейбір кездері түнде ұшып шығып, күннің батуын қуып жетуге болады. Сондай кездері ұшақтағы адамға күн батыстан шыққандай болып көрінеді.<br /> {{clr}}<br /> <br /> ==Сыртқы сілтемелер==<br /> *[http://www.fourmilab.ch/cgi-bin/uncgi/Earth/action?opt=-p Терминатордың қазіргі мезеттегі жай-күйі]<br /> <br /> <br /> [[Санат:Жер шары]]<br /> [[Санат:Астрономия]]<br /> [[Санат:Табиғи құбылыстар]]</div>

Legobot