https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BDТермин - Түзету тарихы2026-04-18T12:26:50ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD&diff=67241&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T19:05:05Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD&diff=67240&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Материалдар2016-04-06T11:19:55Z<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Аласталуда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80&action=edit&redlink=1" class="new" title="Санат:Материалдар (мұндай бет жоқ)">Санат:Материалдар</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Термин''' ([[Латын тілі|лат]]. terminus - шек,<br />
шеті, шекарасы деген мағынада) -ғылыми ұғымға айқын анықтама<br />
беретін, оның мағыналық шегін дәл<br />
көрсететін сөздер. Әдетте тілдегі<br />
қандай сөз болсын көп [[мағына]]лы болып келеді де, оның мағыналық<br />
шегі айқын болмай, жылжымалы 6олады. Ал ғылыми [[Ой-пікір мен ар-ождан бостандығы|ой-пікірді]] дәл білдіру<br />
үшін сөздің мағынасы тұрақты,айқын болу қажет. Сондықтан <br />
сөздің мағыналық шегін дәл белгілеп, сөзді сол нақтылы бір мағынада ғана алып қолдану арқылы<br />
жасалады. [[Әдебиеттану]] ғылымында<br />
қолданылатын [[көркемөнер]], көркем<br />
[[бейне]] (образ), [[идея]], [[мазмұн]] мен<br />
түрі [[сюжет]], [[лирика]], [[эпос]], [[драма]],<br />
[[стиль]], [[өлең]] құрылысы, әдеби процесс; [[Көркем әдебиет|көркемдік]] әдіс, жанр дегендер. міне, осындай терминдер қатарына<br />
жатады. Терминдер толық мәнінде сапалы болу үшін ол жалпыға түсінікті,<br />
мағынасы мейлінше нақтылы,<br />
айқын болуы шарт және ғылыми [[терминология]] құрамындағы басқа<br />
ұғымдармен тығыз байланысты,<br />
қолдануга ыңғайлы болмақ керек. [[Әдебиеттану]] ғылымында терминдер табиғатты зерттейтін<br />
ғылымдардағыдай немесе [[логика]], [[философия]] сияқты қоғамдық<br />
ғылымдардағыдай әбден жүйете түскен, толық қальптасқан сипатта кездесе бермейді, яғни, '''термин''' деген ұғымның қатаң талабына сәйкес келе<br />
бермейді. Бұл жағдай әр ғылымның<br />
пәніне зерттейтін обьектісіне де,<br />
қалыптасқан зерттеу тәсілдеріне де<br />
байланысты болса керек. Қалайда<br />
әдебиеттану ғылымында нақтылы<br />
анықтама беру, жүйелі түрде талдау, топтап-жіктеуден гөрі, баяндап<br />
айту жағы басым келеді де, ғылыми<br />
[[ұғым]]ның терминнің мағыналық шегін<br />
бұлжытпай, айнытпай үнемі дәл<br />
сақтап отыруға сондайлық мән беріле қоймайды. Ал мұндай жағдай және ғылыми мағынасы әлі<br />
толық айқындалмаған "жартылай" терминдердің көп болуы зерттеу жұмысын қиындата түседі. Ғылыми<br />
терминдер жүйелі түрде қалыптасса, әрі<br />
термин терең мағыналы болып, әдеби<br />
құбылыстың сипатын нақтылы,<br />
дәл көрсетсе ғана зерттеу еңбектердің [[теория]]лық дәрежесін биіктетуге<br />
жол ашылады. Терминдік жүйенің дамуы ғылыми танымның өрісін кеңейте<br />
түспек. Аристотельдің "[[Риторика]], "[[Поэтика]]", Буалоның "[[Поэзия]] өнері" жазылған кезден бастап,<br />
метафора, стиль, т.б.ұғымдарды<br />
дәл айқындап, нақтылай түсу<br />
мақсатындағы талпыныстар да міне, осыны дәлелдейді. Ал кейінгі<br />
кезде әдебиеттанудың кейбір саласында, мысалы, поэтика, өлең құрылысын зерттеуде негізгі терминдерді бір мағыналы, тұрақты қолдану<br />
терең талдауға, жаңа қорытындылар жасауға көмегін тигізді. Қазіргі ғылымда терминологиялық құрылымның жүйелене түсуі, жалпы философиялық терминдер, оның әдебиеттану саласы [[лингвистика]], соңғы уақытта [[математика]], [[семиотика]] терминдері есебімен толыға түскені байқалады. Бұл әсіресе жазушылардың тіліне, фольклортануға арналған еңбектерден айқын аңғарылады.Қазақ әдебиеттану ғылымында да терминдерді қалыптастыруда бірталай жетістіктер баршылық. Әсіресе қазақ поэзиясына, сөз өнеріне тән [[ұлт]]тық сипаттағы әдеби құбылыстарды, соның ішінде, жырау, жыршы секілді ұғымдарды ауыз әдебиетінде кең өріс алған суырыпсалма өнеріне,<br />
өлең-жырды, дастанды термелеп айту дәстүріне қатысты ұғымдарды,<br />
айтыс, шешендік сөздер, өлең, қара<br />
сөз, жыр, толғау сияқты сан алуан жанрлық түрлерді сипаттайтын<br />
ұғым-терминдерді орнықтыруға айтарлықтай назар аударылып келеді.<br />
Бұл салада айрықша бағалы еңбек<br />
сіңірген Ахмет Байтұрсынұлы болды.<br />
Оның [[1926]] жылы "Әдебиет танытқыш"<br />
атты кітабында халық поэзиясына, әдебиетіне қатысты көптеген<br />
терминдер алғаш жүйеге түсірілді. Оның<br />
бірталайы әдебиеттану ғылымында<br />
орнығып, қолданылып келеді. Ал<br />
кейбір кезде мән берілмей, не еленбей қалғандарын жаңадан қарап,<br />
орнымен қолдану - [[Келешек Және К|келешектегі]]<br />
міндет. Соңғы кездерде қазақ тіліндегі терминдер әдебиеттануда ғылыми<br />
ойдың дамуына байланысты одан<br />
әрі дамып, толыға түсті. Алайда бұл<br />
салада атқарылатын істер аз емес.<br />
Ғылыми ұғымдардың қазақ тілінде<br />
мағынасын терең ашып жеткізетін<br />
және өзі жатық, құлаққа жағымды,<br />
көпшілік жақсы қабылдайтын<br />
терминдерді әлі де көптеп қалыптастыру<br />
қажеттігі бүгін өмір талабынан туып<br />
отыр.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2</ref><br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Әдебиет]]<br />
<br />
[[Санат:Материалдар механикасы терминдері]]<br />
<br />
[[ar:مصطلح]]<br />
[[be:Тэрмін]]<br />
[[cy:Term mantell]]<br />
[[de:Oberbegriff]]<br />
[[en:Umbrella term]]<br />
[[eo:Termino (vorto)]]<br />
[[es:Término global]]<br />
[[ru:Термин]]<br />
[[simple:Umbrella term]]<br />
[[uk:Термін]]<br />
[[zh:术语]]</div>Нұрлан Рахымжанов