Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:25:05Z

1 түзету

Batyrbek.kz: clean up, replaced: энцклопедия → энциклопедия using AWB

2016-01-21T13:16:54Z

clean up, replaced: энцклопедия → энциклопедия using AWB

Жаңа бет

'''Теоре́ма''' ({{lang-el|θεώρημα}} — «түр, сипат, [[тұжырым]]»)<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9</ref> — ақиқаттығы дәлелдеудің нәтижесінде анықталатын [[математика]]лық [[тұжырым]]. [[Математика]]ның кез келген саласы ақиқаттығы бұрынырақ дәлелденген Теоремаларға сүйене отырып, бірінен соң бірі дәлелденетін Теоремалардан тұрады. Мұнда алғашқы сөйлемдер дәлелденбейтін ''[[аксиома]]лардан'' тұрады және бұл [[аксиома]]лар сол [[математика]] саласының [[логика]]лық негізі болып есептеледі. Теорема ''шарты'' және ''қорытындысы'' деп аталатын бөліктерден тұрады. Мысалы: <br/> 1) егер санның [[цифр]]ларының қосындысы 3-ке бөлінсе, онда санның өзі де 3-ке бөлінеді; <br/>
[[File:Proof-Pythagorean-Theorem.svg|thumb| left| alt=A.| ''[[Үшбұрыш туралы аксиома]]''.]]
2) Егер үшбұрыштың бір бұрышы тік болса, онда қалған екі бұрышы сүйір болады. <br/> Осы мысалдардың әрқайсысындағы «егер» сөзінен кейін тұрған Теореманың шарты, ал «онда» сөзінен кейін тұрған Теореманың қорытындысы болады. «Егер…, онда…» сөздері арқылы берілген әрбір Теоремаға ''кері Теорема'' алуға болады, ондай Теоремада берілген Теореманың шарты қорытындысы ретінде, ал қорытындысы шарты ретінде айтылады. Тура және кері Теоремалар өзара кері болады. Өзара кері Теоремалардың ақиқат болуы [[тұжырым]]ның ақиқаттығы үшін олардың кез келген шартының орындалуы қажетті және жеткілікті екенін білдіреді. Егер Теореманың шарты мен қорытындысын оларды теріске шығаратын сөйлемдермен алмастырсақ, берілген Теоремаға қарама-қарсы Теорема шығады.<ref>Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2</ref>

[[Математика]]да әдетте өте маңызды [[тұжырымдама]]ларды ғана теорема деп атайды. Әдетте керек дәлелдемелер әйтеуір біреу тапқан. Онша маңызы жоқ [[тұжарамдама]]ларды ''[[лемма]]'', сөйлем деп атайды. Теорема немесе теорема еместігі белгісіз болып табылатын [[тұжырымдама]]ларды ''[[гипотеза]]'' дейді.

===== Kері теорема =====
Kері теорема - берілген теореманың [[шарт]]ы қортындысы болатын, ал қортындысы шарты болатын теорема берілген теоремаға кері теорема деп аталады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Математика / 0-71 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл. - 192 б. ISBN 9965-08-339-8</ref>

===== Қарама-қарсы теорема =====

ҚАРАМА-ҚАРСЫ ТЕОРЕМА — тұжырымдалған теореманың [[қорытынды]]сы мен [[шарт]]ын [[теріске шығару]]шы теорема. Мысалы, "егер бір [[бүтін сан]] 2-ге бөлінетін болса, онда осы санның 2-[[дәреже]]сі (яғни [[квадрат]]ы) де 4-ке бөлінеді" делінген [[тұжырым]]ға "егер бір [[бүтін]] сан 2-ге бөлінбейтін болса, онда осы санның 2-дәрежесі де 4-ке бөлінбейді" делінген теорема алдынғы теоремаға қарама-карсы теорема болады. [[К е р і т е о р е м а]] қарама-қарсы теоремамен мәндес. Қарсы жору арқылы дәлелдеу әдісі тура теореманы қарама-қарсы теоремаға өзгертіп [[дәлелдеу әдісі]] болып табылады. Егер де тура теорема [[ақиқат]] болса, онда [[қарсы жору әдісі]] арқылы дәлелдеуді пайдаланғанымызда [[қайшы пікір]]ге тап боламыз, егер де әуелгі теорема ақикат болмаса, онда айтылған қайшы пікір туындамайды.<ref>"Математикалық ойашар", "Қазақ энциклопедиясы" Алматы, 2009 ISBN 9965-893-25-X</ref>
== Дереккөздер ==

<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Математика]]
[[Санат:Теоремалар|*]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Теорема - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Batyrbek.kz: clean up, replaced: энцклопедия → энциклопедия using AWB