Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:07:16Z

1 түзету

Sibom: clean up, replaced: июня → маусым using AWB

2016-07-22T10:47:57Z

clean up, replaced: июня → маусым using AWB

Жаңа бет

Қазiргi теннистiң тарихы XIX ғасырдың екiншi жартысында бастайды. Дәл сол кезде "лаун-теннис" аталған ойын пайда болады, оның із ашары одан да көнерек, бөлме ішінде ойналатын ойын болған. [[Уимблдон жарысы|Уимблдон турниры]], осы кезге дейін сақталған ең көне теннис жарыс түрі 1877 жылдан бастап өткізіліп келеді, ал ұлттық құрамалар арасындағы тұнғыш [[жарыс]] - [[Дэвис кубогы]] - өзінің тарихын 1900 жылдан бастайды. Теннис [[Олимпиада ойындары]] программасының бөлігі болып 1896 жылы өткен I Олимпиададан бастап табылады, алайда, теннис және Олимпиада ойындары тарихында, тек 1988 жылы біткен, жартығасырлық үзіліс орын алған. Басында, теннис ресми түрде әуесқойлық спорт тұрі болып саналған, алғашқы кәсіпқой-ойыншылар тек XX ғасырдың 20-жылдары пайда бола бастады, ал 1960 жылдың соңынан бастап ''Ашық дәуір'' басталып кетті, оның шеңберінде барлық жарыстар әуесқой ойыншыларға да , кәсіпқой ойыншыларға ашық болып, [[ITF]], [[ATP]] және [[WTA]] халықаралық ұйымдар меңгеру астында, бірнеше ірі [[цикл]]ге ("тур") бөлінді.

== Нағыз теннис ==
[[Сурет:Jeu de paume.jpg|right|290px|thumb|[[У. Шекспир]]дің "Генрих V" пьесасынан көрініс]]
Қазiргi теннистiң негiзiн салушысы болып баспана ішіндегі ойын болып саналады, атауын XIX ғасыр ақырыны дейiн алып жүрген, ал қазiр Нағыз теннис, корт-теннис немесе жё-де-пом ({{lang-fr|jeu de paume}}, "алақанмен ойын" дегенді білдіреді ) атымен белгiлi. 12 адамға дейiн бiр уақытта ойнай алатын{{sfn|Gillmeister|1998|p=79}}, Жё-де-пом, XI ғасырда [[монастырь]]лерде пайда болғанға көрінеді. Ойынның алғашында, қол пелотасында сияқты допты қолмен тойтарған, кейіннен [[қолғап]]тар, бита және XVI ғасырда [[ракетка]] мен [[тор]] пайда болды. Сол уақыттың француз, испан, ағылшын корольдері ойнаған жё-де-пом де, дәл сол кезді әйгілі бола бастайды.{{sfn|Baker|1988|pp=65—67}} <ref name="Jurassic">''Roff Potts.'' [http://www.thesmartset.com/article/article11300701.aspx Jurassic Tennis] {{ref-en}}</ref>

Теннистiң [[Орта ғасырлар|орта ғасырлық]] әдебиетiндегi өте белгiлi аталып өтулерінін бiрі [[У. Шекспир|Шекспирдін]] "Генрих V" тарихи хроникасында кездеседі, француз дофины жас ағылшын короліне қалжын ретінде теннис доптарына толы кішкене [[Орта ғасырлар|бөшке]] жібереді. Алайда [[Генрих V|Генрих V-ке]] жіберілген теннис доптар, Шеспирден бұрын, Гальфрид Монмутскийдін "История королей Британии" хроникасының жалғасында кездеседі, хрониканың өзі XV ғасырдың бірінші жартысына жатады.{{sfn|Gillmeister|1998|pp=111—112}}.

XVI ғасырда [[Француздар|француз]] корольдерінің көбісі теннис ойнады: [[Франциск I]] королінің [[Француздар|яхтасында]] теннис залы жабдықталған, [[Генрих II]] [[Лувр]]де теннис залын салу туралы бұйрық берді, ал Карл IX 1571 жылы париждік теннис ойыншылар мен шеберлерге [[Француздар|гильдия]] құқығын беріп, теннисті ''ханзадалар, пэрлар және мәртебелi адамдар шұғылдана алатын жаттығу түрлерінің ең асыл, сенiмдi және пайдалы түрі'' деп атады. Теннис [[Генрих VIII]]-дін де спорт түрі болды, ол осы ойынға [[Вестминстер]]де және [[Хэмптон-корт]]те залдар салды (соңғысы 500 жылға жуық алғашқы мақсаты бойынша қолданылады).{{sfn|Baker|1988|pp=65—67}} Корольдер мен монахтардан басқа теннис бұқара халықты да қызықтырды: ортағасырлық университеттер<ref name="Jurassic" /> залдар салды, ал қала тұрғындары теннис далада ойнағын. 1600 жылға қарай әр улкен қалада бірнеше залдан, ал Парижде 250-ден астам зал және мыңнан астам ашық корттар болды.{{sfn|Baker|1988|pp=65—67}}; 1604 жылғы бағалау бойынша, [[Франция]]да, теннис залдар [[шіркеу]]лерге қарағанда 2 есе көп болған деген ой бар.<ref name="Jurassic" />

Осыған қарамастан, теннис, өзінін көпжылдық тарихында таңдаулылардың ойыны болып саналды. [[Матч]] қатысушыларының аз саны және көрермендер үшін шектелген көру зоналары себептерінен, теннис шынымен халық көңiл көтеру ойыны бола алмады{{sfn|Baker|1988|pp=65—67}}, жүз жылдан кейін [[Париж]]де тек 10 теннис залы болды, бәрінін сапасы нашар болған.{{sfn|Baker|1988|p=86}} Теннис залдары басқа мақсаттарға қолданыла бастады, сонын ішінде театр труппаларының ойын көрсетуі үшін, «Оксфордская иллюстрированной энциклопедии театра» кітабына сәйкес, бұл құбылыс келешек [[театр]] залдарының [[форма]]сын алдын ала анықтады.<ref name="Jurassic" /> Жё-де-помның сақталып қалған бір залы тарихқа, [[Үшiншi сословие]] Генералды штаттарынын депутаттары жиылған орны болып кірген, олар 1789 жылғы [[король]] [[жарлық|жарлығы]] бойынша [[мәжiлiсхана]]ға кіргізілбеген. [[Депутат]]тар өздерін Ұлттық Жиналыс деп жариялап, Францияда [[конституция]] қабылданғанша, осы залда кездесуге [[серік]] береді.<ref>[http://historydoc.edu.ru/catalog.asp?cat_ob_no=15340 Клятва в зале для игры в мяч. 20 маусым 1789. Худ. Ж. Л. Давид. 1791] на Российском общеобразовательном портале</ref> Қазіргі теннистін қарқынды дамуына қарамастан, жё-де-пом өзінін тіршілігін жойған жоқ. Бұл спорт түру 1908 жылдың [[Олимпиада ойындары]]нда сайыс түрі ретінде кірді, ал жүз жылдан кейін әлемде 5000-ға жуық бас июші болған<ref name="Jurassic" />.

== Лаун-теннис өнертабысы ==
Қазіргі кезге дейін теннисті кім ойлап тапқанын сенiмдi түрде белгiсiз, бәрақ, ең көп таралған нұсқа бойынша, ойын негізін салушы [[майор]] [[Уолтер Уингфилд]] болды. Ол ойынды, Уэльстегі үйінде қонақтарын сергіту үшін ойлап тауып, 1873 жылы ойынның алғаш ережелерін жариялайды. Ойынға бір мезгілде 2 ат беріледі: '''«сферистика»''' ({{lang-en|sphairistike}} {{lang-el|σφαιριστική}} сөзінен, доппен ойын дегенді білдіреді) және '''«лаун-теннис»''' ({{lang-en|lawn tennis}}, ''көк шалғын теннис ''). Негіз ретінде ол оған тұстас теннисті қолданды (біздің заманда нағыз-теннис). Уингфилд тапқан ойында, сол кезде танымал болған [[бадминтон]] ойынының әсерін де байқаса болады. Солай, алғашында корт ортасындағы тор ұзындығы бір жарым метрге жетіп, санақ әр геймде 15 ұпайға дейн болды.{{sfn|Hickok|1992|pp=446—449}}

Қазіргі теннистін мүмкін әкелері ретінде, 1858 жылы теннис түрі, [[рэкетс]] ойының [[Бирмингем]] төніректерінде шөп газон үшін бейiмдендiрген, ал 1872 жылы жаңа ойын сүйетіндер клубын ашқан британдық [[Томас Генри Гем]] және испандық [[Аугурьо Перера]] айтылады.{{sfn|Baker|1988|p=182}}<ref>{{cite web|url=http://www.birminghamcivicsociety.org.uk/lawntennis.htm|title=Lawn Tennis and Major T. H. Gem|author=Robert Holland.|publisher=The Birmingham Civic Society|accessdate=2010-12-14|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/611hF75my|archivedate=2011-08-18}}</ref> Уингфилд ойыны пайда болған сон Гем өз ойынына ережелер жасап, оны пелота деп атайды, Уилмингтон клубы бұл ойынға Уингфилд ойлап тапқан ойын атынем бірдей атайды - «лаун-теннис».{{sfn|Collins & Hollander|1994|pp=3—6}}.

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Теннис]]

← Ескі түзетулер	18:07, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Теннис тарихы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sibom: clean up, replaced: июня → маусым using AWB