Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:25:33Z

1 түзету

Мағыпар: /* Галерея */ сурет қою

2026-02-13T16:52:52Z

‎Галерея: сурет қою

Жаңа бет

{{Елді мекен
|статусы = қала
|қазақша атауы = Телави
|шынайы атауы = {{lang-ka|თელავი}}
|сурет = Telavi - old city.jpg
|сурет атауы =
|жағдайы =
|ел = Грузия
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir = N|lat_deg =41 |lat_min =55 |lat_sec =01
|lon_dir =E |lon_deg =45 |lon_min =28 |lon_sec =35
|CoordAddon =
|CoordScale =
|аймақ түрі = Аймақ
|аймағы = Кахетия аймағы
|кестедегі аймақ =
|аудан түрі = Муниципалитет
|ауданы = Телави муниципалитеті
|кестедегі аудан =
|қауым округі түрі =
|қауым округі =
|кестедегі қауым округі =
|қауым түрі =
|қауым =
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі =
|басшының түрi =
|басшысы =
|құрылған уақыты = I ғ.
|алғашқы дерек = I ғ.
|бұрынғы атаулары = Телав
|статус алуы =
|жер аумағы =
|биiктiктiң түрi =
|орталығының биiктігі = 722
|климаты =
|ресми тілі =
|тұрғыны = 19 629
|санақ жылы = 2026
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|уақыт белдеуі = +4:00
|DST =
|телефон коды = +995 350
|пошта индексі =
|пошта индекстері =
|автомобиль коды =
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}

'''Телави''' ({{lang-ka|თელავი}}) — [[Грузия]]дағы қала, [[Кахетия аймағы]]ның және [[Телави муниципалитеті]]нің әкімшілік орталығы.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3278-goroda-i-regiony-gruzii.html#sel=104:7,104:7|title=Города и регионы Грузии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-02-13|lang=}}</ref>
Телави қаласының халқы 2026 жылы 19 629 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/ge/population-of-telavi-10765.html|title=Население Телави|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-02-13|lang=}}</ref>

== Географиялық сипаттамасы ==
Телави Алазани аңғарында, [[Тбилиси]]ден 70 км жерде, теңіз деңгейінен 490 метр биіктікте, өзен аңғарларының жасыл желектері мен биік шыңдары бар Үлкен Кавказ тауларының беткейлерінде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-ge-telavi|title=Телави|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-02-13|lang=}}</ref>

Телавиде ылғалды, субтропикалық климат басым. Жаз өте шуақты және ыстық. Ең жылы айлар - шілде және тамыз, орташа температурасы 25°C. Телавидегі қыс салыстырмалы түрде жылы, температура әдетте 0°C жоғары. Ең суық айлар - қаңтар және ақпан, орташа температурасы 2°C. Мамыр және маусым айларында Телавиде ең көп жауын-шашын түседі, бұл кезеңде айына орта есеппен 10-13 жаңбырлы күн болады.<ref>{{citeweb|url=https://v-georgia.com/showplaces/telavi-centr-kaxetii/|title=Телави — древняя столица Кахетинского царства
|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-02-13|lang=}}</ref>

== Тарихы ==
Телавидің тарихы біздің заманымыздың 1 және 2 ғасырларына жатады. Ұзақ уақыт бойы қала Таяу Шығысты Еуропамен байланыстыратын керуен жолындағы маңызды сауда бекеті болып саналды. XII ғасырға қарай, Кахети Грузияның құрамына кірген кезде, Телави саудасы мен қолөнері дамыған маңызды қалаға айналды.
Алайда, моңғол шапқыншылығынан кейін (XIII ғасырдың екінші жартысы) Телави өз маңызын жоғалтты. Тек XVII ғасырда Телави қайтадан гүлденген қалаға айналды. Кахет патшасы II Арчилдің резиденциясы Гремиден Телавиге көшірілді. 1762 жылы Картли мен Кахети бір патшалыққа айналды, ол 1801 жылы Ресейге қосылды. Бұл кезде Телави Телав деп аталды және Грузин-Имерети губернаторлығына, кейінірек Тифлис губернаторлығына тиесілі болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2174-Telavi.html|title=Азия. Грузия. Кахетия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-02-13|lang=}}</ref>

1913 және 1915 жылдар аралығында Кахети темір жолы салынды, ал Телави Тбилиси-Телави теміржол желісіндегі соңғы стансасы болды. 1918 жылдың мамыр айында Телавиде театр салынды. Сол жылдың 7 мамырында алғашқы қалалық аурухана ашылды. Осы кезеңде Телавиде бірнеше мектеп жұмыс істеді: әйелдер гимназиясы, ерлер гимназиясы, теологиялық мектеп және басқалары.
1930 жылдан бастап Телави ауданы таратылып, оның орнына бірнеше аудандар құрылды, олардың бірі Телави ауданы болды, оның әкімшілік орталығы Телави қаласы болды. 1947 жылы Телавидің бас жоспары жасалды.

2014 жылдан 2017 жылға дейін Телави муниципалдық мәртебе алды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Телави - шарап аймағының өнеркәсіптік және мәдени орталығы. Кахет шараптары бүкіл әлемге әйгілі. Мұнда шамамен 70 түрлі сорт өндіріледі. Ең танымалдары – Киндзмараули, Саперави, Цинандали және Ахашени.
Қазіргі уақытта жұмыс істемейтін Телави әуежайы қаладан солтүстікке қарай екі шақырым жерде орналасқан.

Қалада Телави мемлекеттік университеті, драма театры, орталық кітапхана, тарихи-этнографиялық музей, 9 мемлекеттік мектеп бар.

== Көрікті жерлері ==
* '''Батонис-цихе''' — Телавидегі қорғаныс бекінісі, XVII-XVIII ғасырларға жатады. Оның кешеніне қорғаныс бекінісі ретінде қызмет еткен 5 метрлік мұнара қабырғасы, туннель, монша, екі сарай шіркеуі және патша сарайы кіреді
* '''Әулие Джон Зедазени монастырі''' — VII-VIII ғғ. Бұл шаршы тас пен кірпіштен салынған ғимарат фрескаларымен және құрбандық үстелімен әйгілі, онда монастырь атымен аталған әулиенің жәдігерлері жерленген. Сондай-ақ, мұнда емдік суы бар бұлақ та орналасқан.
* '''Бочорма''' — Кахетияның басты бекінісі, қала маңында теңіз деңгейінен шамамен 1000 метр биіктікте орналасқан. Бүгінгі күнге дейін тек оның қирандылары ғана сақталған.
* Телави маңындағы '''Квелацминда шіркеуі''' (IX‒XVII ғасырлар) — Бұл крест тәрізді қасбеті бар тікбұрышты сұр тас құрылым Грузиядағы жалғыз екі күмбезді шіркеу болуымен әйгілі.
* '''Алаверди шіркеуі''' — XI ғасырға жатады. Кешенге шарап жертөлесі, монастырлық камералар және Әулие Георгий шіркеуі кіреді. Бұл елдегі екінші ең биік собор, ерте ортағасырлық стильде салынған.
* '''Икалто монастыры''' — VI ғасырда құрылған Грузиядағы ең көне ғибадатхана кешендерінің бірі болып саналады.
* '''Греми бекінісі''' — ол кең аумақты алып жатыр және бекіністер мен Архангел ғибадатханасын қамтиды.
* '''Телави шарап зауыттары''' — мұнда туристер аймақтың эксклюзивті шараптарын: Ахашени, Киндзмараули, Саперави және Хванчкараны дәмін татуға мүмкіндік алады. Телави маңындағы Цинандали ауылында арнайы дәм тату бөлмесі және аймақта шарап жасау мәдениетін алғашқылардың бірі болып дамытқан А. Чавчавадзенің үй-мұражайы бар.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/telavi__lc6754|title=Телави|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-02-13|lang=}}</ref>

== Галерея ==
<gallery mode="packed" heights="120">
Telavi, Ilia Chavchavadze Street.jpg|Илья Чавчавадзе көшесі
Irakli II 1.jpg|II Ираклий патшаның ат үстіндегі мүсіні
Telavi (G.N. 2014).jpg|Қала көрінісі
Telavi - Fortress.jpg|Корольдік бекіністің сыртқы қабырғасы және қақпаларының бірі
Telavi Art School.jpg|Өнер мектебі
Rustaveli Street, Telavi.jpg|Руставели көшесі
</gallery>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Грузия қалалары}}
[[Санат:Грузия қалалары]]

← Ескі түзетулер	06:25, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Телави - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Мағыпар: /* Галерея */ сурет қою