https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BD 2026-04-18T09:30:24Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BD&diff=14241&oldid=prev 2025-04-25T17:55:43Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BD&diff=14240&oldid=prev 2015-03-07T13:01:10Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Pacific typhoon tracks 1980-2005.jpg|thumb|265px| 1980-2005 жж.]]<br /> <br /> '''Тайфун''' (ағылш. typhoon, қыт. тай фын – үлкен жел) – [[Тынық мұхит]]тың Оңтүстік-шығыс [[Азия]]ға жақын бөлігінде пайда болып, сұрапыл [[дауыл]] түрінде әрекет ететін тропиктік циклонның аты. Тайфун көбінесе жаз бен күзде Филиппин және Маршалл [[арал]]дарының аралығында түзіліп, сағатына 10 – 20 км (тәулігіне 350 – 500 км) жылдамдықпен солтүстікке, солтүстік-батысқа жылжиды. Құрлыққа жеткеннен кейін солтүстіктен, солтүстік-шығыс бағытқа ауысып, сағатына 30 – 50 км (кейде 100 км-ге дейін) жылдамдықпен Жапон аралдарына барады. Тайфун жолында тропиктен тыс циклонға айналады. Одан әрі Амур-Сахалин аймағы мен Курилл аралдарына, кейде Камчатка түбегіне дейін өтеді. Жыл сайын 20 – 25 (кейде 45-ке дейін) Тайфун пайда болады. Әрекет ететін уақытының ұзақтығы бірнеше тәуліктен бірнеше аптаға дейін созылады. Орт-ндағы ауа қысымы 960 – 970 мбар, кейде 900 мбар-ға дейін төмендейді. Төмендеу қысымды орт-нда жел сағат тіліне қарсы бағытта ұйытқып, сұрапыл күшпен (жылдамдығы 50 м/с немесе 180 км/сағ., кейде. жылдамдығы сағатына 300 – 400 км-ге жетеді) соғады. Тайфунның төмендеу қысымды орт. мұхит бетін сорып, сол тұста деңгейін көтереді. Циклондағы [[мұхит]] деңгейінің айырмасы жағалауға жеткенде жойқын күшке айналады. Биіктігі 15 – 17 м, кейде 20 м-ге жететін толқын жолында кездескеннің бәрін қиратып, үлкен апат әкеледі. Мәселен, Жапон аралдарында өткен бір Тайфун кезінде мұхит деңгейі 2 м көтеріліп, 10 мин. ішінде екі ірі қала – Осака мен Кобе қатты қирап, 3 мыңдай адам шығыны болып, 15 мыңнан астамы жарақаттанды. Тайфун өткенде нөсер жаңбыр жауады (кейде тәуліктік мөлш. 1000 мм-ге жетеді). Тайфунды алдын ала болжаудың маңызы зор. Халықаралық келісім бойынша арнаулы метеоролог. Жер серіктері Тайфунды суретке түсіріп, оның түзілуін және ауысу бағытын хабарлап отырады. Бұл ашық мұхиттағы [[кеме]]лердің бағытын өзгертуге, жағалаудағы халықты алдын ала сақтандыруға мүмкіндік береді. Дүние жүзі метеорологтарының келісімі бойынша жаңа түзілген әрбір Тайфун әйел атымен аталады.<br /> <br /> == Ең қатты тайфундар ==<br /> <br /> {| {{prettytable}}<br /> |- align=&quot;center&quot;<br /> !Күні<br /> !Апаттын болған жері<br /> !Тайфунның түрі<br /> !Қаза тапқан адамдардың саны<br /> |----<br /> | 13 қараша 1970 ж.<br /> | [[Шығыс Пәкістан]] <br /> | Бохола<br /> | от 300 до 500 мың<br /> |----<br /> | 2 қыркүйек 1984 ж.<br /> | [[Филиппин]] <br /> | Айк<br /> | 1363 <br /> |----<br /> | 2—3 қараша 1995 ж.<br /> | [[Филиппин]] <br /> | Анджела<br /> | 722<br /> |----<br /> | '''31 шілде — 1 тамыз 1996 ж.'''<br /> | [[Тайвань]] <br /> | Херб<br /> | 400<br /> |----<br /> | 2—3 қараша 1997 ж.<br /> | [[Вьетнам]], [[Таиланд]] <br /> | Линда<br /> | 3 500<br /> |----<br /> | 17 қыркүйек — 23 қазан 1998 ж.<br /> | [[Филиппин]] <br /> | Викки, Зеб, Бэбс<br /> | &gt; 1 000<br /> |----<br /> | 10 — 15 желтоқсан 1998 ж.<br /> | орталық [[Вьетнам]], [[Филиппин]] <br /> | Фэйт<br /> | &gt; 45<br /> |----<br /> | 5 — 9 қыркүйек 2005 ж.<br /> | [[Жапон]] <br /> | Наби<br /> | &gt; 20<br /> |----<br /> | 10 — 11 тамыз 2006 ж.<br /> | [[Қытай]] <br /> | [[Саомай]]<br /> | 134<br /> |----<br /> | 14 қазан — 13 қараша 2007 ж.<br /> | [[Вьетнам]] <br /> | Лекима және т.б<br /> | 155<br /> |----<br /> | 7 тамыз — 10 тамыз 2009 ж.<br /> | [[Филиппин]], [[Тайвань]], [[Қытай]]дың оңтүстік-шығыс жағалауы <br /> | [[Моракот (тайфун)|Моракот]]<br /> | &gt;700<br /> |----<br /> <br /> |}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> ==Сілтемелер==<br /> «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том<br /> <br /> [[Санат:География]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Zhaksilik