https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B 2026-09-25T17:28:51Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B&diff=126871&oldid=prev 2026-07-12T14:47:39Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:47, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B&diff=126870&oldid=prev 2026-06-23T06:37:19Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Әкімшілік бірлік|Карта=|Қазақша атауы=Тайбұға жұрты (Сібір жұрты)}}<br /> '''Тайбұға жұрты '''(''Сібір жұрты, Тайбұға елі'') — [[Алтын Орда|Алтын Орданың]], кейінірек [[Сібір хандығы|Сібір хандығының]] әкімшілік бірлігі, XIII ғасырдың басында Батыс Сібірде құрылған [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ішкі [[Ұлыс|ұлысы,]] астаналары [[Шыңғы-Тұра]]да, кейініректе [[Ескер]]. 1420 жылдан бастап [[Сібір хандығы|Сібір хандығының]] ұлысына айналды, [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жорығынан кейін жұрттың бір бөлігі [[Ноғай Ордасы|Ноғай Ордасына]] көшті.<br /> <br /> Жұрт оның негізін қалаушы [[Тайбұға|Тайбұганың]] есімімен аталды.<br /> <br /> == Жұрт туралы алғашқы деректер ==<br /> * Ертіс және Есіл алабында орналасқан Тайбұғы жұрты туралы Өтеміс қажының 1558 жылға дейін жазған « [[Өтеміс қажы|Шыңғыс-наме]] » еңбегінде айтылады.&lt;ref&gt;''Kafali M.'' Altin Orda hanliğinin kuruluš ve yűşeliş deverleri. — Istanbul, 1976. — S. 44.&lt;/ref&gt;<br /> * Ноғай Тайбұғасы [[Ораз-Мұхаммед сұлтан|Ормаметтің]] 1586 жылы Мәскеуге жазған хатында «Тайбұға елі» деген тіркес бар. &lt;ref&gt;''Пекарский П. П.'' Когда и для чего основаны города Уфа и Самара // Сборник отделения русского языка и словесности Императорской Академии наук. — 1872. — Т. X. — № 5. — С. 16.&lt;/ref&gt;<br /> * Ұлыстардан құралған Тайбұға жұрты туралы 1597 жылы Мәскеуден [[Көшім хан|Көшім]] ханға жолданған хатында айтылады. &lt;ref&gt;''Исхаков Д. М.'' Введение в историю Сибирского ханства. — М., 2006. — С. 188.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Тайбұға Мырзалары ==<br /> Зерттеуші Дамир Исхаков Тайбұға (Сібір) княздарының атағын Ұлыс билеушісі Алтын Орданың [[Беклербек|Беклярбектің]] институтымен сәйкестендіреді.<br /> * [[Тайбұға]] - Сібірдегі алғашқы Тайбұға ұлысының Мырзасы (1220-1290)<br /> * Мар (Омар, Омар) - [[Ибақ хан|Ибак ханның (1468-1480)]] қарындасының күйеуі <br /> * Қожа (Кебек Қожа Бұркүт)<br /> * Адер (Одер, Обдер) - Мардың ұлы, хан Ибақтың ықтимал жиені<br /> * Абалақ (Ябалак, Ебалақ) – Мардың баласы, Ыбақ ханның жиені болуы мүмкін<br /> * [[Гази бий|Ғази би]] (маңғыт)- Сібір Тайбұға Мырзасы (? -1428)<br /> * [[Муса бии|Мұса би]] (маңғыт) – Сібір Тайбұға Мырзасы (1460-1495)<br /> * [[Мұхаммед Тайбұға|Мұхаммед]] - Сібірдегі Тайбұға Мырзасы (1495-1502)<br /> * Аңыш (Ағыш) – Абалақтың баласы, Мұхаммед Тайбұғаның немере ағасы<br /> * [[Есенбақты-Керей болысы|Есенбақты]] – (1502) Мұхаммед Тайбұғаның ұлы<br /> * [[Қасым (тайбұғалық мырза)|Қасым]] – Сібірдегі Тайбұға Мырзасы, Мұхаммед Тайбұғаның ұлы (1502-1530)<br /> * Бек-Булат - Сібір Тайбұға Мырзасы (1555-1558)<br /> * [[Едігер (тайбұғалық мырза)|Едігер]] - Сібір Тайбұға Мырзасы (1530-1563)<br /> * [[Сейтек (тайбұғалық мырза)|Сейд Ахмед]] (1583-1588)<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> <br /> == Әдебиет ==<br /> * {{Cite web|author=Бустанов А. К.|date=|url=http://archeologia.narod.ru/bustanov.htm|title=Западная Сибирь под властью ордынских правителей (династический аспект)|publisher=archeologia.narod.ru|accessdate=2011-01-21}}<br /> * Исхаков Д. М. Институт сибирских князей: генезис, клановые основы и место в социально-политической структуре Сибирского юрта // Гасырлар авазы – Эхо веков : журнал. — Казань: Главное архивное управление при Кабинете Министров РТ, 2008. — № 2. — ISSN 2073-7483. Архивировано 22 марта 2016 года. <br /> *   {{Wayback|url=http://files.istorichka.ru/FTP/Vostokovedenie/sabitov_genealogy_juchid.pdf|date=20120127230618}}<br /> * Тычинских З. А. К вопросу об административно-политическом и территориальном устройстве Сибирских татар в XVI-XVIII веках // Средневековые тюрко-татарские государства : Сборник статей. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — Вып. 1. — С. 172-182. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-98245-048-7&lt;/nowiki&gt;. <br /> * Шашков А. Т. Начало присоединения Сибири // Проблемы истории России. — Екатеринбург: Волот, 2001. — Вып. 4: Евразийское пограничье. — С. 8-51.<br /> [[Санат:Сібір хандығы]]<br /> [[Санат:Тайбұғалықтар]]</div>

1nter pares