https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96Сөз тіркесі - Түзету тарихы2026-04-18T11:16:49ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96&diff=53023&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:56:09Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96&diff=53022&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: /* Тағы қараныз: */2014-12-31T11:37:01Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Тағы қараныз:</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Shortcut1|Грамматика}}<br />
'''Сөз тіркесі''' ( {{lang-ru|словосочетание}} ) деп толық мағыналы екі я бірнеше [[сөз]]дің бір-біріне тұлғалық әрі мағыналық жағынан бағына байланысуын атаймыз.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.<br />
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref><br />
<br />
:Мысалы: ''Қайрат балаларға Досанмен болған әңгіменің мән-жайын баяндады'' деген сөйлемдегі сөздер мына сияқты тіркестерден құралған:<br />
:#''Қайрат баяндады''; <br />
:#''балаларға баяндады;'' <br />
:#Досанмен болған;<br />
:#''болған әңгіменің'';<br />
:#''әңгіменің мән-жайын'';<br />
:#''мән-жайын баяндады.''<br />
<br />
Мұнда әрбір [[сөз]] өзін керек қылған, қажет етіп тұрған сөзбен ғана байланысқан. Сөздердің мағыналық байланысын сұрау қою арқылы табамыз.<br />
<br />
== Сөздердің байланысу тәсілдері ==<br />
<br />
Сөздер өзара тіркескенде, бір-бірімен әр түрлі тәсілдер арқылы байланысады:<br />
#Сөздер өзара '''қосымшалар арқылы''', әсіресе '''жалғаулар арқылы''', байланысады.<br />
#Сөздер бір-бірімен септеулік '''шылаулар арқылы''' байланысады.<br />
#Сөздер өзара ешбір '''жалғаусыз, шылаусыз''', түбір тұлғаларында тұрып байланысады.<br />
#Сөздердің арасындағы мағыналық байланыс кейде '''дауыс ырғағы''' арқылы де беріледі.<br />
<br />
== Сөздердің байланысу түрлері ==<br />
<br />
[[Қазақ тілі]]нде сөздердің байланысы бес түрге бөлінеді: олар - '''қиысу, меңгеру, матасу, қабысу''' және '''жанасу'''.<br />
<br />
=== Қиысу ===<br />
<br />
Қиысу деп сөзбен сөздің жіктік жалғаулары арқылы және жіктелу ретімен байланысқан түрін айтамыз.<br />
:Мысалы:<br />
<br />
{|align="center"<br />
|<br />
{|class="wikitable" border=1<br />
| ||Жекеше || Көпше <br />
|-<br />
|1-жақ || Мен оқушымын || Біз оқушылармыз<br />
|-<br />
|2-жақ || Сен оқушысың || Сендер оқушыларсыңдар<br />
|-<br />
| ||Сіз оқушысыз || Сіздер оқушыларсыздар<br />
|-<br />
|3-жақ || Ол - оқушы || Олар - оқушылар<br />
|}<br />
|<br />
{|class="wikitable" border=1 <br />
| ||Жекеше || Көпше <br />
|-<br />
|1-жақ || Мен оқимын || Біз оқимыз<br />
|-<br />
|2-жақ || Сен оқисың || Сендер оқисыңдар<br />
|-<br />
| ||Сіз оқисыз || Сіздер оқисыздар<br />
|-<br />
|3-жақ || Ол оқиды || Олар оқиды<br />
|}<br />
|}<br />
<br />
Бірінші мысалдағы 3-жақтың арнаулы жіктік жалғауы жоқ, сөздер тек жіктелу ретімен байланысқан, сонымен қатар олардың арасында кідіріс болады, жазуда сызықша қоямыз.<br />
<br />
=== Меңгеру ===<br />
<br />
'''Меңгеру''' деп сөздің [[ілік септік|ілік септігінен]] басқа [[септік жалғау]]лары арқылы байланысуын атаймыз.<br />
:Мысалы: ''Уикипедияны өңдеу; үлкенді сыйлау; балтамен ағашты жару''<br />
<br />
=== Матасу ===<br />
<br />
'''Матасу''' - сөздердің [[ілік септік|ілік септігі]] мен [[тәуелдік жалғау]]лары арқылы байланысуын матаса байланысу тәсілі<br />
:Мысалы: ''мектеп үйі, ауылдың малы''.<br />
<br />
=== Қабысу ===<br />
<br />
'''Қабысу''' - сөздердің бір-бірімен ешбір жалғаусыз, [[шылау]]сыз, тек іргелес тұру арқылы байланысу түрі.<br />
:Мысалы: ''қызық кітап, ақ жаға, алтын сағат''.<br />
<br />
=== Жанасу ===<br />
<br />
'''Жанасу''' деп алдыңғы сөздің соңғы сөзбен шылаулар арқылы немесе ешбір жалғаусыз, түбір тұлғаларында тұрып, орын жағынан бірде іргелес, бірде алшақ байланысуы аталады.<br />
:Мысалы: ''шарықтап ұшу, шырақтап көкке ұшу''.<br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Лингвистика]]<br />
[[Санат:Қазақ тілі]]<br />
[[Санат:Орфография]]<br />
[[Санат:Лексика]]<br />
[[Санат:Грамматика]]<br />
[[Санат:Синтаксис]]<br />
<br />
<br />
<br />
{{Stub}}</div>Нұрлан Рахымжанов