Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:14:47Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Информатика → Санат:Ақпараттану

2016-03-23T13:20:32Z

Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Информатика → Санат:Ақпараттану

Жаңа бет

[[File:Сұрыптау.jpg|thumb|Сұрыптау алгоритмі]]
'''Сұрыптау''' ''(Селекция; selection; Сортировка; sorting)'' - [[массив]] [[элемент]]терін белгілі бір заңдылықпен орындарын ауыстырып реттеу [[процесс]]ін айтамыз. Мысалы, [[сан]]дар массивін өсуі, кемуі бойынша сұрыптау, жолдар массивін [[алфавит]] бойынша сұрыптау және тағы басқа.
== Сұрыптау мақсаты ==
Сұрыптау мақсаты - көптеген сұрыпталған обьектінің ішінен белгілі бір элементті іздеуді оңайлату. Ақпараттық жүйелерде мәліметтерді сұрыптаудың маңызы өте зор.
== Сұрыптаудың түрлері ==
Бүгінгі таңда сұрыптаудың көптеген тәсілдері белгілі. Олар:

* [[Таңдау арқылы сұрыптау]]
* [[Алмастыру арқылы сұрыптау]]
* [[Индекстері арқылы сұрыптау]]
* [[Енгізу арқылы сұрыптау]]
* [[Біріктіру арқылы сұрыптау]]
=== Тізімді реттеу ===
[[Сұрыптау]] кез-келген түрдегі кестелерді ([[массив]]терді) өңдеу [[алгоритм]]іне жатады. Бұның мәні мынада: кесте [[элемент]]терін белгілі бір ретпен орналастыру. [[Сандық кесте]]ні сұрыптау - ондағы элементтерді оның нөмірінің өсуі немесе кемуі мәнімен орналастыру.
==== Мысалы ====
{| class="wikitable"
! width="30%"|Мысал 1:
!
!
!
!
!
|-
|Элемент нөмірі
|1
|2
|3
|4
|5
|-
|Кестенің бастапқы түрі
|5
|69
|1
|36
|13
|-
|Өсу бойынша реттелген кесте
|1
|5
|13
|36
|69
|}

{| class="wikitable"
! width="30%"|Мысал 2:
!
!
!
!
!
|-
|Элемент нөмірі
|1
|2
|3
|4
|5
|-
|Кестенің бастапқы түрі
|4
|2(1)
|17(1)
|2(2)
|17(2)
|-
|Өсу бойынша реттелген кесте
|2(1)
|2(2)
|4
|17(1)
|17(2)
|}
Мұндағы жақшада көрсетілген индестер бір мәнді элементтердің ретін көрсетеді.

Литерлік кестені сұрыптау - әдетте ондағы мәндерді алфавит бойынша орналастыру дегенді білдіреді.
{| class="wikitable"
! width="30%"|Мысал 3:
!
!
!
!
!
|-
|Элемент нөмірі
|1
|2
|3
|4
|5
|-
|Кестенің бастапқы түрі
|мир
|сон
|тур
|коль
|ель
|-
|Өсу бойынша реттелген кесте
|ель
|коль
|мир
|сон
|тур
|}
Егер реттеген кезде бірдей мәнді элементтердің реті өзгермесе сұрыптаудың бұл түрі '''тұрақты''' болып табылады.
== Сұрыптау әдістері ==
Сұрыптаудың бірнеше әдістері бар. Бұлардың барлық алгоритмдерден таңдап алыну себебі, біріншіден, жиі қолданылады, екіншіден, көптеген басқа алгоритмдер осылардың түрлі модификациялары болып табылады.Олар:
* [[Сұрыптаудың көпіршікті әдісі]]
* [[Сұрыптаудың шейкерлі әдісі]]
* [[Сұрыптаудың хоор әдісі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Қолданылған әдебиеттер ==
{{refbegin|30em}}
* «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
* Бурин Е. А. Программирование на языке Турбо Паскаль. А., 2000.
* Вирт Н. Алгоритмы инструктуры данных.
* Досмайлов Т. К. Паскаль программалау тілі. А.,1996.
* Кнут Теория алгоритмов.
* Матросов В. Л. Теория Алгоритмов.
* Семашко Г. Л., Салтыков Г. Л. Программирование на языке Паскаль. М.,1988.

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://magister.kz/referat/show/3671/1/1]
*[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83]
*[http://www.topreferat.com/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82/2840-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82]
*[http://www.topreferat.kz/load/kursty_zh_mys/bas_a_p_nder/s_ryptau_disteri/160-1-0-5839]
*[http://smsreferat.kz/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80/2147-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82.html]
[[Санат:Ақпараттану]]
[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Паскаль]]

← Ескі түзетулер	18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Сұрыптау әдістері - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Информатика → Санат:Ақпараттану