https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8BСұраншы батыр Ақынбекұлы - Түзету тарихы2026-09-07T22:12:37ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=137716&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:09:30Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:09, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=137715&oldid=prev14:35, 2026 ж. наурыздың 1 кезіндегі Wikuiser деген2026-03-01T14:35:51Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Сұраншы Ақынбекұлы''' (1815–1864) — Ұлы жүз [[Шапырашты]] руының Еміл-Есқожа бөлімінен шыққан батыр. Арғы атасы – [[Қарасай батыр]]. [[1848 жыл|1848]]–[[1860 жыл|1860]] жылдары Қоқан билеушілерінің Жетісуға басып кіруіне қарсы күресті. [[1864 жыл|1864]]–[[1865 жыл|1865]] жылдары Ресей әскері сапында [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]]тан [[Сайрам]]ға дейінгі қазақ ауылдарын азат етуге қаты "Сұраншы батыр" тарихи [[жыр]]. [[Қоқан Хандығы|Қоқан хандығынын]] Жетісу қазақтарына жасаған зорлығына қарсы бас көтерген Сұраншы батырдың ерліктеріне арналған жырлар мен аңыз-әңгімелер топтамасы. Батырдың жорықтарына қатысқан атақты ақын [[Сүйінбай Аронұлы]] шығарған алғашқы ''"Сұраншы батыр"'' жыры Қырғызстанда тұрған Рысбек деген қарияның айтуынан жазылып алынды. Жыр нұсқасы толық болмағанына қарамастан Сұраншының [[Сайрам]] түбіндегі соғысы ''"Сайрам деген қаланың, жасы менен кәрісін жау қолынан босатқан"'' деген жыр жолдары арқылы нақышталып, батыр ерлігі тарихи оқиға ізімен баяндалады да, ''"Қарасайлап"'' ұран сап, жауға қарсы шауып, ерлікпен қаза табуымен аяқталады. Жамбылдың айтуынан естіген [[Тәпеке Жарықбасов]] айтқан "Сұраншы батырдың бала шағы" атты әңгімесінде батыр шыққан Шапырашты руының Сұраншыға дейінгі шежіресі таратылып, [[Саурық батыр]] өлгеннен кейін, қырғыздың Орман манабы елді талап, күйзеліске ұшыратуы, оған қарсы Сұраншы батыр бастаған жігіттер аттанып, халық кегін қайтаруы сөз болады. "Сұраншы батыр туралы" деп аталатын [[Ыбырайым Бейсенбетұлы]] мен [[Рысбай Рүстембекұлы]] деген кісілердің Жамбылдың айтуынан естіген қара сөз түріндегі аңыз-әңгіме Сұраншы батырдың қоқандықтарға қарсы азаттық жолындағы күресінен сыр шертеді. Осы жырлар мен аңыздардың барлығы жыр алыбы Жамбылдың атақты "Сұраншы батыр" поэмасына негіз болғаны бел Жамбылдың хатшысы болған кейде ақын [[Қалмақан Әбдіқадыров|Қалмақан Әбдіқадыр]] бұл [[поэма]]ны жыр алыбының өз туынан жазып алған. Осы нұсқа [[1938 жыл|1938]] жылдан бастап Жамбылдың барлық жинақтарында басылып келеді. "Сұраншы жырлары мен аңыз-әңгімелер және Жамбыл поэмасының жазба нұсқалары [[Орталық ғылыми кітапхана]] қорында және [[Әдебиет және өнер институты]]ның қолжазба және мәтіні бөлімінде сақтаулы.<ref>{{cite book|title=Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық.|орны=Алматы |баспасы=«Аруна Ltd.» ЖШС |жыл=2010 |isbn=9965-26-096-6}}</ref><br />
<br />
Ұлы Жүз қырғыз-қайсақтары туралы:<ref name=":)">http://www.eurasica.ru/articles/kazakh/Valihanov_O_kirgiz-kaysakskoy{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br />
{{quotation | "Хотя до появления русских войск в этой части степи Большая орда и считалась под покровительством России с 1824 года, но китайцы не переставали посылать в Заилийский край свои отряды для сбора ничтожной дани до 1840 году, в который они потерпели горестное и плачевное поражение от здешних чапраштов при урочище Тирен-Узек. Отряд состоял из трех тысяч китайцев и собирая ясак, намеревался пробраться к ташкентскому аксакалу для переговоров. Еще до сих пор китайцы не могут забыть этого поражения и с глубоким негодованием отзываются о всяком кайсаке чапраштинского поколения"}}<br />
- деп, [[Шоқан Уәлиханов]], [[Қашқар]]ға барғанда, сол 3 000 қытай жасағынын, қашып құтылған қалдықтарымен кездесiп, әңгiмелескенi туралы жазады. Сол 1840 жылы қытайлармен болған соғыста шапырашты әскерiн [[Қарасай батыр]]дың Түркпенінен тарайтын шөбересi, Дәулет батырдың немерелерi Саурық пен Сұраншы батырлар басқарған.<ref>{{cite web|title=Уәлиханов Шоқан. Көп томдық шығармалар жинағы|url=http://classic.nlrk.kz/result/ebook_1009/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160628171209/http://classic.nlrk.kz/result/ebook_1009/index.html |archivedate=2016-06-28}}</ref><ref>{{cite web|title=Уәлиханов Шоқан.<br />
Көп томдық шығармалар жинағы|url=http://classic.nlrk.kz/result/ebook_1009/Pages/158.jpg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410191628/http://classic.nlrk.kz/result/ebook_1009/Pages/158.jpg |archivedate=2020-04-10}}</ref><ref name=":)"/> <br />
<br />
1853 жылы Сұраншы батыр 300 жасақпен, қоқандықтардын 20 мың әскерiн, қазiргi Алматы облысы, Жамбыл ауданы, [[Қопа]] станциясы маңында тас талқан етiп жеңгенін, сол оқиғаларға өзі қатысып, көзімен көрген Сүйінбай ұстазы мен үлкендерден естігенін айтқан, Жамбылдың жырларынан білеміз.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{Дереккөздер}}<br />
{{Stub:Қазақ әдебиеті}}<br />
{{wikify}}<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақ батырлары]]</div>Wikuiser