Сұлу қаған - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-25T14:29:22Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:58:16Z

1 түзету

EmausBot: Перемещение 1 интервики-ссылки в Викиданные (d:Q509326)

2024-10-05T16:44:12Z

Перемещение 1 интервики-ссылки в Викиданные (d:Q509326)

ArystanbekBot: clean up, replaced: Туылған → Туған (2) using AWB

2016-05-04T10:51:11Z

clean up, replaced: Туылған → Туған (2) using AWB

Жаңа бет

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = монарх
| Қазақша есімі = Сұлу қаған
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = [[Түргеш қағанаты]]ның 3-ші қағаны
| Ту =
| Ту2 =
| Реті =
| Басқара бастады = [[715]]
| Басқаруын аяқтады = [[738]]
| Ізашары = [[Сақал қаған]]
| Ізбасары = [[Тұқарсан Құтшар қаған]]
| Президент =
| Премьер =
| Титулы_2 =
| Ту_2 =
| Ту2_2 =
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 =
| Басқаруын аяқтады_2 =
| Ізашары_2 =
| Ізбасары_2 =
| Титулы_3 =
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 =
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Титулы_4 =
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 =
| Басқаруын аяқтады_4 =
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Туған күні = белгісіз
| Туған жері =
| Қайтыс болған күні = 738
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні = [[Тәңіршілдік]]
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы =
| Білімі =
| Мамандығы =
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}
'''Сұлу қаған''' (Сулук) – 715 – 738 жылдары билік еткен [[Түргеш қағанаты]]ның билеушісі.

== Басқаруы ==
Сұлу Түргеш қағанатындағы қара түргештерден шыққан әскер басы болатын. 710 жылы Сақал қаған шығыс түріктерге тұтқынға түскеннен кейін, түргештер арасында билік үшін күрес өрбиді. 715 жылы Сұлу қаған қарсыластарын жеңіп, билікке келеді. Қолбасшы, әрі саясаткер Сұлу қаған 716 – 719 жылы [[Қытай]]мен достық қатынас орнатады. Император Сұлу қағанның билігін мойындайды. 720 – 738 жылы Сұлу қаған мемлекеттің бар күшін [[Орта Азия]]ға ене бастаған арабтарға қарсы бағыттайды. Сұлу қағанның олжа бөлісуде енгізген өзгерістері оның беделін ұлғайтты және бүкіл түргештердің қолдауына ие болғызады. Сұлу қаған шығыс түріктермен, тибеттіктермен де қатынас орнатады. Өз кезегінде араб халифы Хишам да (721 – 743) Сұлу қағанға елшілік жіберіп, оған ислам дінін қабылдауды ұсынады. Бірақ Сұлу қаған бұл ұсыныстан бас тартып, Орта Азияда арабтарға қарсы күресін жалғастырады. 724 жылы Соғдылықтардың [[араб]]тарға қарсы көтерілісіне Сұлу қаған әскери көмек береді.
8 ғасырдың 30-шы жылдары түргештер мен қытайлар арасы суынып, Сұлу қаған тибеттіктермен одақтасып Қуша қаласын қоршайды. Отырықшы өңірлерді тонап кейін оралады. Осылайша 8 ғасырдың 30-шы жылдары Сұлу қағанға шығыста – қытайлармен, батыста – арабтармен бірдей соғыс жүргізуге тура келеді. 738 жылы Сұлу қаған өз ордасында қастандықпен өлтіріледі. Сұлу қағаннан соң Түргеш қағанатындағы сары және қара түргештер арасындағы күрес қайта басталып кетеді.

== Сілтемелер ==
[[Тараз энциклопедиясы]]
== Тағы қараңыз ==

{{Түргеш қағандары}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Түргеш қағанатының билеушілері]]

[[ru:Сулук (тюргешский каган)]]

← Ескі түзетулер	18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 58: / Жол нөмірі 58: @@
   | Марапаттары          =
 }}
-'''Сұлу қаған''' (Сұлық) – 715-738 жылдары билік еткен [[Түргеш қағанаты]]ның билеушісі.
+'''Сұлу қаған''' (Сулук) – 715 – 738 жылдары билік еткен [[Түргеш қағанаты]]ның билеушісі.
 == Басқаруы ==
-Сұлу [[Түргеш қағанаты]]ндағы қара түргештерден шыққан әскербасы болатын. 710 жылы [[Сақал қаған]] шығыс түріктерге тұтқынға түскеннен кейін, қара түргештер мен сары түргештер арасында билік үшін күрес өрбиді. 715 жылы Сұлу қаған қарсыластарын жеңіп, билікке келеді. Сұлудың билікке келген кезеңі Түргеш қағандығының ішкі-сыртқы саяси жағдайының шиеленісіп тұрған тұсы еді. Біріншіден, батыста арабтардың шапқыншылығы күшейіп тұрса, екіншіден, шығыста [[Қытай]] мемлекеті үлкен қауіп төндірді. Ал үшінші жағынан, [[Шығыс Түрік қағанаты]] [[Жетісу]]дағы ішкі қайшылықтарды пайдалануға тырысты. Сондықтан Сұлу қаған өз мемлекетінің тәуелсіздігін сақтау үшін үш жақты саясат ұстануға мәжбүр болды. Ірі саясаткер шығыстағы ахуалды әскери келісімшартпен шектелмей, құдандалық арқылы да шешуге тырысқан. Осы тұста қаған 717 жылы Тан империясына барып қайтады. Ол қауіп төндіріп отырған көреген Шығыс Түрік қағаны Білге қағанның қызына өз ұлын үйлендіріп, өзі Тибет патшасының қызына үйленеді. Қолбасшы, әрі саясаткер Сұлу қаған 716–719 жылы [[Қытай]]мен достық қатынас орнатады. Император Сұлу қағанның билігін мойындайды. 720–738 жылы Сұлу қаған мемлекеттің бар күшін [[Орта Азия]]ға ене бастаған арабтарға қарсы бағыттайды. Қаған арабтарға қарсы Орта Азиядағы халықтардың күресін пайдаланып, оларды қолдаған. Мәселен, [[Самарқан]], [[Бұхара]] қалаларының тұрғындарымен бірлесіп, ол қалалардан арабтарды қуып шыққан. Сұлу қағанның олжа бөлісуде енгізген өзгерістері оның беделін ұлғайтты және бүкіл түргештердің қолдауына ие болғызды. Өз кезегінде араб халифы Хишам да (721–743) Сұлу қағанға елшілік жіберіп, оған [[ислам]] дінін қабылдауды ұсынады. Бірақ Сұлу қаған бұл ұсыныстан бас тартып, [[Орта Азия]]да арабтарға қарсы күресін жалғастырады. 724 жылы соғдылықтардың [[араб]]тарға қарсы көтерілісіне Сұлу қаған әскери көмек береді.
+Сұлу Түргеш қағанатындағы қара түргештерден шыққан әскер басы болатын. 710 жылы Сақал қаған шығыс түріктерге тұтқынға түскеннен кейін, түргештер арасында билік үшін күрес өрбиді. 715 жылы Сұлу қаған қарсыластарын жеңіп, билікке келеді. Қолбасшы, әрі саясаткер Сұлу қаған 716 – 719 жылы [[Қытай]]мен достық қатынас орнатады. Император Сұлу қағанның билігін мойындайды. 720 – 738 жылы Сұлу қаған мемлекеттің бар күшін [[Орта Азия]]ға ене бастаған арабтарға қарсы бағыттайды. Сұлу қағанның олжа бөлісуде енгізген өзгерістері оның беделін ұлғайтты және бүкіл түргештердің қолдауына ие болғызады. Сұлу қаған шығыс түріктермен, тибеттіктермен де қатынас орнатады. Өз кезегінде араб халифы Хишам да (721 – 743) Сұлу қағанға елшілік жіберіп, оған ислам дінін қабылдауды ұсынады. Бірақ Сұлу қаған бұл ұсыныстан бас тартып, Орта Азияда арабтарға қарсы күресін жалғастырады. 724 жылы Соғдылықтардың [[араб]]тарға қарсы көтерілісіне Сұлу қаған әскери көмек береді.
-VIII ғасырдың 30-шы жылдары түргештер мен қытайлардың арасы суып, Сұлу қаған тибеттіктермен одақтасып Куш қаласын қоршайды. Отырықшы өңірлерді тонап, кейін оралады. Осылайша VIII ғасырдың 30-шы жылдары Сұлу қағанға шығыста – қытайлармен, батыста – арабтармен бірдей соғыс жүргізуге тура келеді. Тоқарстандағы арабтардан біржолата құтылу үшін Сұлу қаған қарлұқтармен бірігіп 737 жылы жойқын шайқасқа шығады. Арабтарға ойсырата соққы бергенмен,  жеңіске қуанған тоқарларлықтар мен түргеш әскерлері ертерек тарап кетеді. Осыны пайдаланған арабтар аз әскермен қалған Сұлу қағанға шабуыл жасайды. 738 жылы еліне оралған Сұлу қаған Навакент қаласында қолбасшысы Баға тарханның тарапынан қастандықпен өлтіріледі. Сұлу қағаннан соң Түргеш қағанатындағы сары және қара түргештер арасындағы күрес қайта басталып кетеді.
+ғасырдың 30-шы жылдары түргештер мен қытайлар арасы суынып, Сұлу қаған тибеттіктермен одақтасып Қуша қаласын қоршайды. Отырықшы өңірлерді тонап кейін оралады. Осылайша 8 ғасырдың 30-шы жылдары Сұлу қағанға шығыста – қытайлармен, батыста – арабтармен бірдей соғыс жүргізуге тура келеді. 738 жылы Сұлу қаған өз ордасында қастандықпен өлтіріледі. Сұлу қағаннан соң Түргеш қағанатындағы сары және қара түргештер арасындағы күрес қайта басталып кетеді.
 == Сілтемелер ==
@@ Жол нөмірі 72: / Жол нөмірі 72: @@
 [[Санат:Тұлғалар]]
 [[Санат:Түргеш қағанатының билеушілері]]