https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2026-09-06T06:44:03Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD&diff=115006&oldid=prev 2026-06-26T06:26:08Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD&diff=115005&oldid=prev 2021-04-10T19:32:27Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Taxobox<br /> | image = Euphorbia February 2008-2.jpg<br /> | image_caption = ''Euphorbia'' cf. ''serrata'<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br /> |classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_subclassis = [[Rosids]]<br /> | ordo = [[Malpighiales]]<br /> | familia = [[Euphorbiaceae]]<br /> | subfamilia = [[Euphorbioideae]]<br /> | tribus = [[Euphorbieae]]<br /> | subtribus = '''Euphorbiinae'''<br /> | subtribus_authority = [[August Grisebach|Griseb.]]<br /> | genus = '''''Euphorbia'''''<br /> | genus_authority = [[Карл Линней]]<br /> | subdivision_ranks = түрлері<br /> | subdivision = 2160 түрі белгілі<br /> }}<br /> '''Сүттіген''' (''{{lang-en|Euphorbia}}'') – [[сүттіген тұқымдасы]]на жататын бір не [[көп жылдық өсімдіктер]] мен шала [[бұта]]лар. <br /> <br /> Биіктігі 15 – 20 см, тамыры тармақталып, сабағы тік өседі. [[қандауыршатәрізділер|Қандауыр]] тәрізді жапырағы бүтін жиекті. Гүлдері дара жынысты, жасылдау сарғыш түсті. Маусым – тамыз айларында гүлдеп, шілде – қыркүйекте жеміс береді. Жемісі – үш ұялы қауашақ. Сүттігеннің көпшілік түрінің сабағы сүтті, шырынды болады, кейбіреуінің [[Ұрық|ұрығында]] іш өткізетін май бар. Өте улы өсімдік. [[Көкшіл сүттіген]] (Е. ''helіoscopіa'') – [[Дәрілік өсімдіктер|дәрілік өсімдік]]. Халық [[медицина]]сында сүттігенді іш өткізетін, [[несеп]] жүргізетін және ішек құртын түсіретін, сондай-ақ қатерлі [[ісік]]терді емдейтін дәрі ретінде қолданады. Сүттігенді аса сақтықпен пайдаланған жөн, көп мөлшері ауыр асқынуларға, шырыны көздің, еріннің, мұрынның, жыныс мүшелерінің шырынды қабатына зиянды. 2 түрі: [[берік сүттіген]] (Е. ''sclerocyathіum'') және [[Ярослав сүттігені]] (Е. ''jaroslavіі'') – өте сирек кездесетін өсімдіктер ретінде қорғауға алынып, [[Қазақстан]]ның “[[Қызыл Кітап|Қызыл кітабына]]” енгізілген&lt;ref&gt;.«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Табиғатта таралуы. == <br /> Облыстың барлық аймақтарында өсетін 52 түрі бар. Соның ішінде, әсіресе [[талшық сүттігені]] (Т. ''vіrgata'') республиканың орманды, шалғынды жерлерінде, егістіктерінде жиі кездесетін [[арамшөп]].<br /> Қазақстанның оңтүстік және шығыс облыстарының ормандары мен жабайы бұталарының арасында, құмды, сортаң, шөлейіт жерлерде өседі. Сүттігеннің өте қауіптілері – түйе сүттігені, құм сүттігені, күнбағыс сүттігені деп аталады. Дәрілік шикізат ретінде жиналмайды, мүмкіндігінше жайылымдарды тазарту үшін оларды тамырымен жұлып алып тастаған дұрыс. Ал қотырға, қышымаға қарсы қолданылатын дәрі тапшы кезде оның шөбінің тұнбасымен (1:20) осы аруларды емдеуге болады. Бірақ сақтық шараларын бұлжытпай орындау қажет.<br /> <br /> == Химиялық құрамы. ==<br /> Сүттіген шөбінің құрамында іш өткізетін [[май]], сондай – ақ эуфорбин қышқылының улы тотығы, шайырлы және [[органикалық заттар]], аздаған алколоидтар болады.<br /> <br /> == Малдың улануы. ==<br /> Жалпы сүттігенді мал жемейді. Бірақ жазда дайындалған пішен арасында сүттіген шөбінің араласып кетуі ықтимал. [[Қыс]] айларында осындай шөппен азықтандырған мал уланып қалады. Уланған малдың [[асқазан]] – ішегі зақымданып, қабынады, іші өтеді, тәбеті қашады. У денеге әбден тараған кезде оның зәріне қан араласады. Аузынан шұбырып көбікті сілекей ағады, тыныс алу органдары мен жүрек жұмысы нашарлайды. Дер кезінде емдемесе уланған мал 1 – 2 [[күнде]] өледі. Уланған малға алғашқы жәрдем – оның асқазынын марганцовканың әлсіз ертіндісімен жуу болып табылады.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> {{кітап<br /> |авторы = Шәріпбаев Н.<br /> |бөлімі = Малдың тыныс алу мүшелерінің ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрілік өсімдіктер<br /> |бөлімсілтемесі = <br /> |тақырыбы = Сүттіген<br /> |шынайыатауы = Сүттіген<br /> |сілтеме = <br /> |уикитека = <br /> |жауапты = <br /> |басылым = <br /> |орны = <br /> |баспасы = &quot;Қайнар&quot;<br /> |жыл = 1988<br /> |томы = <br /> |беттері = 227-228<br /> |барлықбеті = 248<br /> |сериясы = Пайдалы өсімдіктерді мал дәрігерлігінде қолдану<br /> |isbn = 5 - 629 -00074 - 5<br /> |тиражы = 5700<br /> }}<br /> <br /> [[Санат:Сүттігендер]]<br /> [[Санат:Улы өсімдіктер]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]</div>

Kasymov