Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:25:35Z

1 түзету

GanS NIS: GanS NIS (талқылауы) істеген нөмір 2322067 нұсқасын жоққа шығарды

2015-05-28T13:38:45Z

GanS NIS (талқылауы) істеген нөмір 2322067 нұсқасын жоққа шығарды

Жаңа бет

'''Сілтілік жер металдар''' — екінші топта орналасқан металдар. Оларға: [[бериллий]], [[магний]], [[кальций]], [[стронций]], [[барий]], [[радий]] жатады. Бұл элементтердің сыртқы электрондық қабаттарында екі [[электрон]]дары болады, оларды оңай беріп жіберіп, өзінің алдында тұрған бекзат газдардан аяқталған электрондық құрылысын қабылдайды.

{| class="wikitable" style="text-align:center" width="45%"
|+
!Атомдық нөмері
!Атауы, белгіленуі
!Табиғи изотоптар саны
!Атомдық массасы
!Ионизация энергиясы, кДж•моль-1
!Электронға ұқсастығы, кДж•моль-1
!Электр терістілігі
!Металлдық радиусы, нм
!Иондық радиусы, нм
!tбалқу, °C
!tқайнау, °C
!ρ, г/см³
!ΔHбалқу, кДж•моль-1
!ΔHқайнау, кДж•моль-1
|-
|4
|Бериллий, Be
|1+11а
|9,012182
|898,8
|0,19
|1,57
|0,169
|0,034
|1278
|2970
|1,848
|12,21
|309
|-
|12
|Магний,Mg
|3+19а
|24,305
|737,3
|0,32
|1,31
|0,24513
|0,066
|650
|1105
|1,737
|9,2
|131,8
|-
|20
|Кальций,Ca
|5+19а
|40,078
|589,4
|0,40
|1,00
|0,279
|0,099
|839
|1484
|1,55
|9,20
|153,6
|-
|38
|Стронций,Sr
|4+35а
|87,62
|549,0
|1,51
|0,95
|0,304
|0,112
|769
|1384
|2,54
|9,2
|144
|-
|56
|Барий,Ba
|7+43а
|137,327
|502,5
|13,95
|0,89
|0,251
|0,134
|729
|1637
|3,5
|7,66
|142
|-
|88
|Радий,Ra
|46а
|226,0254
|509,3
| -
|0,9
|0,2574
|0,143
|700
|1737
|5,5
|8,5
|113
|}

== Физикалық қасиеттері ==

== Химиялық қасиеттері ==

== Табиғатта таралуы ==

== Биологиялық ролі ==

== Бериллий ==
{{main|Бериллий }}
[[Сурет:Beryllium.svg|thumb|left|40px]]
'''Бериллий'''''([[лат]]. Beryllіum)'', [[Ве]] — Элементтердің периодтық жүйесінің ІІ [[тоб]]ындағы химиялық. элемент, [[атом]]дық [[нөмір]]і 4, [[атом]]дық [[масса]]сы 9,0122, жеңіл, ашық сұр түсті металл. Тұрақты бір [[изотоп]]ы (9Ве) бар. 1798 ж. берилл минералынан француз химигі [[Л. Воклен]] тапты. Металл күйінде алғаш рет неміс химигі Р. Влер алды. Бериллий алюминийден жеңілірек, тығыздығы 1,816 г/см3, балқу температурасы 12840С, қайнау температурасы 24500С, химиялық қосылыстарында 2 валентті, беткі қабаты тотығып, қорғауыш қабыршақ түзілетіндіктен ауада өзгермейді. 8000С-тан жоғары температурада қыздырғанда жылдам тотығады; қышқылдарда да, сілтілерде де ериді.

== Магний ==
{{main|Магний}}
[[Сурет:Magnesium.svg|thumb|left|40px]]
'''Магний''' ''([[лат]]. Magnesіum)'' Mg, элементтердің периодтық жүйесіндегі [[ІІ]] топтың элементі, атом [[нөмір]]і 12, атом [[м]]. 24,312. Табиғатта [[үш]] [[изотоп]]ы бар: 24Mg, 25Mg, 26Mg. [[1808]] ж. ағылшын ғалымы [[Г.Дэви]] [[(1778 — 1829)]] ашқан. Жер қыртысындағы масса бойынша мөлш. 2,1%. Ол барлық қосылыстарында екі валентті. Магний күмістей ақ, өте жеңіл, берік металл; тығыздығы 1,74 г/см3, балқу t 650ӘС, қайнау t 1107ӘС. Ол қорғағыш оксид пленкамен қапталғандықтан, құрғақ ауада 350ӘС-қа дейінгі температурада тотықпайды, бірақ 600 — 650ӘС-та өздігінен тұтанып, жарқырай жанып, Магний оксидін (MgO) және аздап нитридін (Mg3N2) түзеді. Құрамында бос оттек (О2) жоқ суық сумен әрекеттеспейді; қайнап жатқан судан Н2-ні ығыстырады.

== Кальций ==
{{main|Кальций }}
[[Сурет:Calcium.svg|thumb|left|40px]]
'''Кальций''' -IV период, II топтың негізгі топшасының элементі. Реттік немірі 20, ендеше [[ядро]]сында 20 протон мен 20 нейтроны бар (Аr=40), [[электрон]]дарының жалпы саны да 20. Кальцийдің электрондық формуласы [[ls22s22p63s23p64s2]], валенттілік электрондары 4s2 болғандықтан кальций косылыстарында II валентті.Кальций ақ түсті, жеңіл (р=1,55 г/см3), сілтілік металдардан қаттырақ зат, t°балқу = 851°С, керосиннің астында сақталады.Ат. н. 20; ат. м. 40,08; балқу t 842°С; қайнау t 1495°С тығыздығы 1,55 г/см2. Кальцийді [[1808]] жылы ағылшын ғалымы [[Г.Дэви]] ашқан. Түсі [[күміс]]тей ақ, жеңіл металл, белгілі изотоптары 14, табиғи [[изотоп]]тары 6. Негізгі минералдары: кальцит, ангидрит, гипс, флюорит, апатит, т.б.

== Стронций ==
{{main|Стронций }}
[[Сурет:Strontium.svg|thumb|left|40px]]
''Стронций'', Strontium (Sr) - Менделеевтің Периодтық кестесінің 5-ші периодының ІІ-ші негізгі тобындағы химиялық элемент; сілтік-жер металлдар қатарына жататын химиялық белсенді элемент. Рет нөмірі - 38, атомдық массасы - 87,62. Стронцийдің төрт тұрақты изотоптары бар, көбірек таралғаны 88Sr (88,56%). Радиоактивті изотоптары жасанды жолмен алынған. Жер қыртысындағы салмақ мөлшері 3,4*-2%. Табиғатта қосылыс түрінде ғана кездеседі. Маңызды минералдары - целестин SrSО4 және стронцианит SrSО3.
Аз мөлшерде Стронций адамның ағзасында да табылады. Бірақ оның адам үшін бір белгілі биологиялық маңызы жоқ. Стронций тұздарының шипалық қасиеттері зерттелуде. Сондай-ақ, бүгінгі күнде стронцийдің ранелатінің остеопороз ауруының ағымдағы емдік әсері зерттелуде.

== Барий ==
{{main|Барий }}
[[Сурет:Barium.svg|thumb|left|40px]]
''Барий''(Barium, гр. barys «ауыр») Ba — химиялық элементтердің периодтық жүйесінің 6-шы периодының ІІ тобына жататын элемент, реттік нөмірі 56, атомдық массасы 137,34. Жерсілтілі элементтерге жатады. Табиғатта барит (Ba2SO4) және витерит (BaCO3) деген минералдары кездеседі. Барийді 1774 жылы Карл Шееле ашқан.
Барий — жұмсақ, күміс түсті металл. Химиялық активтілігі жоғары, ауада тез тотығады, сумен реакцияға түсіп, барий гидрототығын түзеді. Басқа да көптеген элементтермен қосыла алады. Қосылыстарда валенттілігі 2+. Оның қорытпалары газ жұтқыштар ретінде, электронды лампыларда, ал оның оксиді катодтарға қаптау жасау үшін қолданылады.

== Радий ==
{{main|Радий }}
[[Сурет:Radium.svg|thumb|left|40px]]
''Радий'' - химиялық радиоактивті ІІ-топқа жататын, атомдық номері — 88, атомдық салмағы 226,0254, құрамында салмақтык сандары 213-тен 230-ға дейін және жартылай ыдырау кезеңдері 10"3 секундтан бастап. 1600 жылға дейін созылатын изотоптар болатын элемент. Массалық саны 226-дан тұратын радий изотопы медициналы, гамма-терапиялы емшаралар жүргізу үшін пайдаланады<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің 8 сыныбына арналған оқулық. Усманова М.Б / Алматы: Атамұра,2009</ref>.

{{Менделеевтін периодтык кестесі}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Химия]]
[[Санат:Металдар]]
[[Санат:Химиялық элементтер]]
[[Санат:Химиялық элементтер топтары]]

← Ескі түзетулер	18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Сілтілік жер металдар - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

GanS NIS: GanS NIS (талқылауы) істеген нөмір 2322067 нұсқасын жоққа шығарды