Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:14:30Z

1 түзету

YiFeiBot: Перемещение 3 интервики на Викиданные, d:q1044876

2015-08-08T17:59:20Z

Перемещение 3 интервики на Викиданные, d:q1044876

Жаңа бет

<table>
<tr>
<td>
'''Сібе''' ([[Image:sibe.png|20px]] ''Sibe''; {{zh-stp|s=锡伯|t=錫伯|p=Xībó}}) — негізінен солтүстік-шығыс [[Қытай]] мен [[Шынжаң]]да тұратын [[этникалық топ]]. Олар [[Қытай Халық Республикасы]]нда ресми түрде мойындалатын 56 ұлттың бірі болып табылады.

== Тарихы ==
Олардың бастапқы отандары — [[Манжурия]]дағы Нен өзені мен [[Соңһуа]] өзендерінің алаптары. Нурхацидің [[1593]] жылы [[Гуре шайқасы]]нда талқандаған тоғыз мемлекеттің бірі осы сібелер. [[Хорчин моңғолдары]] мәнжудің [[Цин әулеті|Циң әулетіне]] бағынғаннан кейін де сібелер хорчиндарға бағынышты болып қала берді.

Циң дәулеті [[Ресей]]ге қарсы әскери жорықтар ұйымдастыра бастаған кезде сібелер Циң билеушілерімен қатынас орнатты. Олар Циң әскерлерін керек-жарақпен қамтамасыз етуге атсалысты. [[1692]] жылы хорчиндер сібе, гувалча мен даурларды күміс үшін Каңси императорға сыйға тартты. Сібелер сегіз тулы әскердің бір бөлігі етіліп, Цицикарда және Мәнжурияның басқа қалаларында гарнизон етіп орналастырылды.

[[Шығыс Түркістан]]ды жаулап алғаннан кейін [[Цянлун император|Цянлуң император]] [[1764]] жылы ''«Жаңа шекараны»'' қорғасын деп сібелердің бір бөлігін сол жаққа қоныс аударғызды. Олар Іле өзенінің оңтүстігінде Чапчал Сібе автономиялық облысында бірлесіп қоныстанып отыр.

== Мәдениеті ==
Сібелердің [[дәстүрлі киім]]і мәнжулердің ұлттық киіміне өте ұқсас. Қазіргі кезде сібелер батыстық үлгідегі киім киеді, дәстүрлі сібе киімдерін мейрам кезінде жасы үлкен сібелер киіп шығады.

Сібелер ''«хала»'' деп аталатын ру сияқты, фамилиясы бірдей адамдардың топтарына бөлінеді. Қазіргі кезге дейін сібелерде бір шаңырақтың астында үш буынның адамдарының бірге тұруы кең орын алған. Сібелердің дәстүрі бойынша, әкесінің көзі тірісінде ұлының жеке отау құруына болмайды.

== Тілі ==
{{main|Сібе тілі}}
Солтүстік-шығыс Қытайда тұратын сібелер толығымен [[қытай тілі]]не көшкен. Шынжаңда тұратын сібелер мәнжу тілінің бір ерекше диалекті болып табылатын сібе тілінде сөйлейді. Мәнжу тілінен айырмашылығы, сібе тілінде алты емес, сегіз дауысты дыбыс сақталған, грамматикасында ерекшеліктер бар және [[үндестік заңы]]ның ережелері күрделірек. Сібе тілінің жалпы сөз қоры мен құрылымы қытай тілінің ықпалына айтарлықтай ұшырай қоймаған. Алайда сібе тілінде қытай тілінен енген сөздер де баршылық, олар көбінесе әлеуметтік ұғымдар болып келеді, мысалы «гәмиң» ([[төңкеріс]]), ''«гүңшә»'' (''коммуна''). Сібе тілі мәнжу әліпбиінің аздап өзгертілген түрі болып табылатын сібе әліпбиін тұтынады.

Қапқалда қазіргі кезде сібе тілінде газет шығып тұрады, ал [[Үрімші]]де сібе тілінде кітаптар басылып шығарылады.

</td>
<td>{{Infobox Ethnic group
|image = [[Image:Lansdell-1885-p211-Sibo-military-colonists.jpg|300px]]
|caption = "Сібе әскери қоныстанушылары", 1882 жылы бүгінгі Қапқал Сібе аймағына саяхат жасаған кезде [[Лансделл, Һенри|Һенри Лансделлдің]] салған суреті
|group = Сібе<br/>{{resize|75%|(Сібе-солаң)}}
|population = 188,000
|regions = {{flag|China}}{{nbsp|2}}<span style="font-size:90%;">([[Шынжаң]]{{•}} [[Ляониң]]{{•}} [[Жилин]])</span>
|languages = [[Сібе тілі|Сібе]]
|religions = [[Тибет буддизмі]], [[Шаманизм]]
|related = [[Мәнжу]]
}}</td>
</tr>
</table>

== Сілтемелер ==
* Wu Yuanfen, Zhao Zhiqiang. 1981. "Xibozu xiqian gaishu" [Сібелердің батысқа қоныс аударуының жалпы сипаттамасы]. ''Minzu yanjiu'' 2:22-29.
* Ramsey, S. Robert. 1987. ''The Languages of China''. Princeton University Press, Princeton New Jersey ISBN 0-691-06694-9
* ''C. G. Mannerheimin Valokuvia Aasian-Matkalta 1906-1908 (Photographs By C. G. Mannerheim From His Journey Across Asia 1906-1908)'', (Otava, Keuruu: 1990) ISBN 9511113577. Contains photographs of Xibe/Xibo and other ethnic groups.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.sibeculture.com/ Сібе мәдениеті (қытайша)]
* [http://www.atarn.org/xibe_manchu/xibe.htm Сібенің садақ тарту өнеріне бағышталған сайт]

{{wikify}}


[[Санат:Мәнжурия]]
[[Санат:Тұңғыс тілдері]]
[[Санат:Көшпенділер]]

{{stub}}

[[ca:Xibe]]
[[en:Xibe]]

← Ескі түзетулер	19:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Сібе - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

YiFeiBot: Перемещение 3 интервики на Викиданные, d:q1044876