https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D1%91%D0%BC%D0%B0 2026-04-18T12:22:07Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%91%D0%BC%D0%B0&diff=53187&oldid=prev 2025-04-25T18:56:10Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%91%D0%BC%D0%B0&diff=53186&oldid=prev 2014-11-23T07:12:01Z

<p>Перемещение 1 интервики-ссылки в Викиданные (<a href="/index.php?title=D:Q1484137&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D:Q1484137 (мұндай бет жоқ)">d:Q1484137</a>)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Сёма''' ({{lang-el|sema}} - белгі) — мазамұн турғысында ен кіші, ен түпкі [[бірлік]] ([[единица]]). '''Сёма''' шындық өмірде белгіленген заттар мен құбылыстардың түрліше қасиеттерінің тілдегі қарапайым бейнесін білдіреді. Мысалы, тарихи тұрғыда туркі-моңғол тілдеріне (не кәбіне) ''ортак қой — қошқар — қозы — қошақан — қотан — қотшы — қойшы т.б.'' сөздердің бәріне ортақ '''Сёма''' ''қо'' морфында (бастапқы түбір) беріліп тұр. Бұл жерде ''қо'' Сёмасы нақты затты атап білдіріп тұрған жоқ, оңда тек жоғарыдағы сөздердің түпкі мағыналық бірлігіне мензеу бар. [[Форма]]лық тұрғыда '''Сёма''' [[морф]] денгейіне сәйкес келеді. '''Сёма''' сөздің қарапайым мағынасын білдіретін [[семема]]ның варианты түрінде көрінеді. [[Семема]] — '''Сёмаға''' қарағанда мағынаның неғұрлым жоғары денгейін білдіретін [[бірлік]]. Семеманың құрылымы семалар арқылы анықталады.<br /> <br /> Семеманың [[иерархия]]лық жүйесіндегі ен негізгі бөлшегі — [[архисема]], ол белгілі топтағы [[тіл]] бірліктерінің бәріне тән жалпы [[категория]]лық белгілерді жинақтап білдіретін тектік сипатқа ие. Мысалы, әке сөзінің архисемасы —туыс мәнін білдіреді, жіктегенде оның түр-тұқымдық (ср. [[жыныстық]]) түрлері анықталады: '''әке — туған әке — тікелей туыс, қаны бір туыс — тікелей қатынастағы бірінші ұрпақ.''' Сөйтіп, ол туыстық терминнің [[семантика]]лық өрісіндегі басқа терминдерден ерекшеленеді. Мысалы: ''әке—шеше, әке— бала, әке — өгей әке, әке — ата, үлкен ата т. б.''<br /> <br /> Сонымен бірге '''Сёма'''— сөздің мағыналық тұрақты негізінен заттар мен құбылыстардың эр түрлі жағдайын білдіретін контекстуалды '''Сёма''' бөлініп шығады. Оған сөздін эр түрлі жағдайға байланысты мәтін ішінде туатын ауыс мағыналары жатады. Мысалы: жоғарыдағы әке сөзін жастардың үлкен адам мағынасында қолдануы, одан туындаған ''&quot;әкелік қамқорлық&quot;, &quot;өкелік парыз&quot;, &quot;әкелік міндет&quot;'' сияқты тіркестік ұғымдар осыған жатады. [[Лексикалық мағына]]дағы Сёманың түбір сөздерде [[Форма]]лды арнайы көрсеткіші болмайды. Сёмалық талдау тілдің сөздік құрамын [[идеография]]лық сипаттауда, арнаулы сөздіктердің ,[[теория]]сы мен [[практика]]сында өте манызды.<br /> <br /> &quot;Сёма&quot; терминімен қатар мазмұндық тұрғыда ен кіші бірлік мағынасында '''&quot;[[семантикалық бөлік]]&quot;, &quot;[[дифференциалды семантикалық элемент]]&quot;, &quot;[[семантикалық көбейткіш]]&quot;, &quot;[[семантикалық маркер]]&quot;''' т. б. терминдер қолданылады.&lt;ref&gt;Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.<br /> «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Тағы қараныз:==<br /> * [[Семантика]]<br /> * [[Семантикалану]]<br /> * [[Семантикалық архайзм]]<br /> * [[Семасиология]]<br /> * [[Семилогия]]<br /> * [[Семиотика]]<br /> * [[Семитология]]<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]<br /> [[Санат:Семантика]]<br /> [[Санат:Грамматика]]<br /> [[Санат:Лексикология]]<br /> <br /> <br /> {{Stub}}</div>

EmausBot