Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:14:30Z

1 түзету

Sibom: /* top */clean up, replaced: December → желтоқсан (2) using AWB

2017-02-15T09:14:04Z

‎top: clean up, replaced: December → желтоқсан (2) using AWB

Жаңа бет

{{Infobox Ethnic group
|group=Romani people ''Rromane dźene''
|image=
|image_caption= ''(left to right)'': [[Andrea Pirlo]], [[Drafi Deutscher]], [[Charlie Chaplin]], [[Isabel Pantoja]], [[Ricardo Quaresma]], [[Ceija Stojka]], [[Džej Ramadanovski]], [[Irini Merkouri]]
|flag=[[Сурет:Roma flag.svg|100px]]
|flag_caption=[[Flag of the Romani people|Сығандар туы]] created in 1933 and accepted by the 1971 [[Дүниежүзілік сығандар конгресі]]
|pop=Up to 5 million in the world<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250432/Rom
|title=Rom
|publisher=Encyclopædia Britannica Online
|quote=According to [[Британика энциклопедиясы]], estimates of the total world Romani population range from two million to five million.
|accessdate=2010-09-15}}</ref> or 6-11 million in the world<ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rmy
|title=Online version
|quote=Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. [[Ian Hancock]]'s 1987 estimate for "all Gypsies in the world" was 6 to 11 million.
|accessdate=2010-09-15}}</ref> or 10-12 million in Europe<ref>{{cite news| url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12977975 | work=BBC News | title=EU demands action to tackle Roma poverty | date=2011-04-05}}</ref> See '''[[Romani people by country#Population by country|Romani people by country]]''' for the entire list of countries and other estimations.
The following list uses official data, the unofficial estmation might differ substantially.
|
|region1=[[Испания]]
|pop1=650,000 (1.62%)
|ref1={{lower|<ref>{{cite web |url=http://www.eumap.org/reports/2002/eu/international/sections/spain/2002_m_spain.pdf
|title=The Situation of Roma in Spain
|publisher=Open Society Institute
|year=2002
|quote=The Spanish government estimates the number of ''Gitanos'' at a maximum of 650,000.
|format=pdf
|accessdate=2010-09-15 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071201172552/http://www.eumap.org/reports/2002/eu/international/sections/spain/2002_m_spain.pdf |archivedate = 2007-12-01}}</ref>}}
|region2=[[Румыния]]
|pop2=535,140 (2.46%)
|ref2={{lower|<ref>[http://www.edrc.ro/recensamant.jsp?regiune_id=0&judet_id=1579&localitate_id=0] Census 2001 in Romania: 535,140 Roma</ref>}}
|region3=[[Түркия]]
|pop3=500,000 (0.72%)
|ref3={{lower|<ref name="Turkey">{{cite web |url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/46ef87ab32.html
|title=Roma rights organizations work to ease prejudice in Turkey
|publisher=EurasiaNet
|quote=There are officially about 500,000 Roma in Turkey.
|date=22 шілде 2005
|accessdate=2010-09-15}}</ref>}}
|region4=[[Франция]]
|pop4=500,000 (0.79%)
|ref4={{lower|<ref>{{cite web
|url=http://www.euractiv.com/en/security/situation-roma-france-crisis-proportions-report/article-150507
|title=Situation of Roma in France at crisis proportions
|publisher=EurActiv Network
|quote=The Romani population in France is officially estimated at around 500,000.
|date=7 желтоқсан 2005
|accessdate=2010-09-15}}</ref>}}
|region5=[[Болгария]]
|pop5=370,908 (4.67%)
|ref5={{lower|<ref>{{cite web
|url=http://www.nsi.bg/Census_e/Ethnos.htm
|title=Population By Districts And Ethnic Group As Of 01.03.2001
|quote=Census 2001 in Bulgaria: 370,908 Roma
|date=05.01.2004
|accessdate=2010-09-15}}</ref>}}
|region6=[[Мажарстан]]
|pop6=205,720 (2.02%)
|ref6={{lower|<ref>{{cite web |url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/4/load01_11_0.html
|title=Population by national/ethnic groups
|quote=Census 2001 in Hungary: 205,720 Roma/Bea
|publisher=Hungarian Central Statistical Office
|accessdate=2010-09-15}}</ref>}}
|region7=[[Грекия]]
|pop7=200,000 (1.82%)
|ref7={{lower|<ref>{{cite web
|url=http://www.nchr.gr/category.php?category_id=99
|title=The Romani population in Greece is officially estimated at 200,000.
|quote=Census 2001 in Hungary: 205,720 Roma/Bea
|publisher=Hellenic Republic National Commission For Human Rights
|accessdate=2010-09-15}}</ref>}}
|region8=[[Ресей]]
|pop8=182,766 (0.13%)
|ref8={{lower|<ref>{{cite web
|url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-1.xls
|title=National Composition Of Population And Citizenship
|quote=Census 2002 in Russia: 182,766 Roma.
|format=Excel
|publisher=perepis2002.ru
|accessdate=2010-09-16}}</ref>}}
|region9=[[Италия]]
|pop9=130,000 (0.22%)
|ref9={{lower|<ref>[[Demographics of Italy#Languages]] Estimated by ''Ministero degli Interni del Governo Italiano.''</ref>}}
|region10=[[Сербия]]
|pop10=108,193 (1.44%)
|ref10={{lower|<ref>{{cite web
| url = http://www.stat.gov.rs/zip/esn31.pdf
| title = Census 2002 in Serbia: 108,193 Romanies.
| format = pdf
| publisher = Republic of Serbia, Republic Statistical Office
| date = желтоқсан 24, 2002
| accessdate = 2010-12-06
}}</ref>}}
|region11=[[Дания]]
|pop11=90,000 (0.15%)
|ref11 {{lower|<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rme] Ethnologue.com</ref>}}
|languages=[[Роман тілдері|Роман]], languages of native region
|region12=[[Словакия]]
|pop12=89,920 (1.71%)
|ref12={{lower|<ref>[http://sodb.infostat.sk/scitanie/eng/2001/format.htm Census 2001 in Slovakia]</ref>}}
|region13=[[Германия]]
|pop13=70,000 (0.09%)
|ref13={{lower|<ref>[http://www.bmi.bund.de/nn_1043178/Internet/Content/Nachrichten/Reden/2007/03/BM__Roma__und__Sinti__in__D.html ] 70,000 Roma/Sinti estimated by the German Ministry of Internal Affairs.{{Dead link|date=September 2010}}</ref>}}
|region14=[[Македония Республикасы|Македония]]
|pop14=53,879 (2.85%)
|ref14={{lower|<ref>{{cite web
|region15=[[Португалия]]
|pop15=30,000 - 50,000 (0.3%)
|url=http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18
|title=The 2002-census reported 53,879 Roma and 3,843 'Egyptians'
|publisher=Republic of Macedonia, State Statistical Office
|accessdate=2010-09-17}}</ref>}}
|religions=[[Христиандар]] ([[католиктер]], [[Eastern Orthodoxy|Orthodoxy]], [[Протестанттар]]), [[Ислам]], [[Индуизм]]<ref>Gall, Timothy L. (ed). Worldmark Encyclopedia of Culture & Daily Life: Vol. 4 - Europe. Cleveland, OH: Eastword Publications Development (1998); pp. 316, 318 : "Religion: An underlay of Hinduism with an overlay of either Christianity or Islam (host country religion) "; "Roma religious beliefs are rooted in Hinduism. Roma believe in a universal balance, called kuntari... Despite a 1,000-year separation from India, Roma still practice 'shaktism', the worship of a god through his female consort... "</ref>
|related-c = [[Dom people]], [[Lom people]], other [[Indo-Aryans]]
}}

'''ЦЫГАНДАР''' (өзд. атауы рома — адамдар), '''сығандар''' — халық (тегі мен тілі ортақ этн. топ). Үндіжерортатеңіздік нәсілге жатады. Бірнеше диалектіден құралған цыган тілінде сөйлейді. Тілі [[санскрит]]ке де, бірқатар жаңа үнді тілдеріне де жақындығын сақтаған. Әр түрлі халықтар сығандарды түрліше атайды. Жалпы саны шамамен 7 млн-дай адам (2005). Сығандар өздері тұрып жатқан мемлекеттің дінін қабылдай салады, қоныс аударғанда қажет болса дінін де жиі өзгертіп отырады. Тарихы мен шығу тегі аса күрделі. Ғалымдардың көпшілігі сығандардың арғы тегі [[Үндістан]]нан шыққан, олар 1-мыңжылдықта қалыптаса бастаған деп
есептейді. Алғашқыда олар Иран мен Мысырда, кейіннен Византияның шығысында ұзақ уақыт тұрақтап тұрған. 2-мыңжылдықтың бас кезінде Балкан түбегі мен Солт. Африкаға жылжып, 13 — 15 ғ-ларда Орт. және [[Шығыс Еуропа]]ға, кейіннен Солт. және Оңт. Америка мен Австралияға (19 ғ.) жеткен. Бастапқыда Еуропа елдері Ц-ды жақсы қабылдағанымен, біраз уақыттардан кейін оларды қаңғыбас, қайыр-садақа сұраушы ретінде қудалай бастады. 18 ғ-дың соңына қарай Еуропаның бірқатар елдері Ц-ды шеттетуді біршама тоқтатты. Осы кездері халықтың көшпелі, отырықшы және жартылай көшпелі болып бөлінуі жүріп жатты. Дегенмен, бүкіл әлем, Ц-ды көшпелі халық ретінде біледі. Олар белгілі бір аумақта көшіп жүреді, қандас туыстардан не болмаса басқа ру өкілдерінен құралған таборға бірігеді, оны вайда (немесе сагибо-скиро) басқарады. Вайда көшіп жүрген мемлекеттегі Ц-дың ресми өкілі, ол сонымен қатар ішкі қақтығыс, дау-дамайларды реттеп отырады. Онымен бірге табордағы бәйбіше әйелдің де ықпалы күшті. [[Табор]]дың вайда билігімен жұмсалатын қоғамдық кассасы болады. Ц. әйелдерінің бас билігі жоқ.

Ол әкесіне, кейін күйеуіне сөзсіз бағынуға міндетті, отбасын асырау да соның мойнында. Әлі күнге дейін кейбір топтары алыпсатарлықпен, әйелдер бал ашумен, қайыр-садақа. Жер шарының барлық құрлықтарына таралған. Антропол. жағынан сұраумен айналысады. Қазіргі таңда көшпелі өмір салтын ұстанатын Ц. азая бастаған.

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:Көшпенділер]]
[[Санат:Үндіарилік халықтар]]

← Ескі түзетулер	19:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Сығандар - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sibom: /* top */clean up, replaced: December → желтоқсан (2) using AWB