https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%86%D2%A3%D0%BA%D3%99%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%29Сырлытам кесенесі (Іңкәрдария) - Түзету тарихы2026-09-07T22:33:40ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96_(%D0%86%D2%A3%D0%BA%D3%99%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F)&diff=133569&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:02:26Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:02, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96_(%D0%86%D2%A3%D0%BA%D3%99%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F)&diff=133568&oldid=prev09:01, 2025 ж. қазанның 25 кезіндегі Салиха деген2025-10-25T09:01:22Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Ғимарат<br />
| ғимараттың аты = Іңкәрдариядағы Сырлытам кесенесі<br />
| шынайы аты = <br />
| бұрынғы атауы = <br />
| балама аты = <br />
| статусы = Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші<br />
| суреті = Сырлытам кесенесі (Іңкәрдария).jpg<br />
| ені = <br />
| сурет атауы = <br />
| позициялық карта = Қазақстан<br />
|lat_dir = |lat_deg = 44|lat_min = 25|lat_sec =53 <br />
|lon_dir = |lon_deg = 64|lon_min = 48|lon_sec =57 <br />
| карта атауы = <br />
| карта ені = <br />
| ғимараттың үлкен жетістігі =<br />
| ізашары = <br />
| ізбасары = <br />
| ғимарат түрі = қала құрылысы және сәулет<br />
| сәулет стилі = <br />
| қолданылуы = <br />
| орналасуы = [[Қызылорда облысы]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]]<br />
| мекен жайы = <br />
| қала = <br />
| мемлекет = <br />
| қазіргі жалдаушы = <br />
| ғимараттың маңыздылығы = <br />
| құрылысы уақыты = ХІІІ ғ.<br />
| құрылысы аяқталды = <br />
| ашылған уақыты = <br />
| жөнделген уақыты = 2000 ж<br />
| жабылған уақыты = <br />
| бұзылған уақыты = <br />
| құны = <br />
| жөндеу құны = <br />
| биіктігі = <br />
| төбесі = <br />
| антеннаның төбесі = <br />
| шатыры = <br />
| ең соңғы қабат = <br />
| обсерватория = <br />
| құрылыс жүйесі = <br />
| көлемі = <br />
| диаметрі = <br />
| басқа да өлшемдері = <br />
| қабаттар саны = <br />
| ғимараттың ішкі ауданы = <br />
| лифтілер = <br />
| тапсырыс беруші = <br />
| иемденуші = <br />
| басқарушы орган = <br />
| сәулетшісі = <br />
| сәулет фирмасы = <br />
| салушы = <br />
| инженері = <br />
| инженер-құрылысшы = <br />
| басқа да дизайнерлер = <br />
| сметашы = <br />
| бас мердігер = <br />
| марапаттары = <br />
| дүкендер саны = <br />
| бөлмелер саны = <br />
| көлік тұрағы = <br />
| сайты = <br />
}}<br />
{{мағына|Сырлытам кесенесі}}<br />
'''Сырлытам кесенесі''' (Іңкәрдария) – [[Қызылорда облысы]]ның республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет өнерінің ескерткіші.<br />
<br />
== Орналасқан жері ==<br />
[[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]], [[Іңкәрдария]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км жерде, [[Сырлытам қалашығы]]ның оңтүстік-батысында 250 м жерде орналасқан.<br />
<br />
== Кезеңі ==<br />
XIII ғ.<br />
<br />
== Сипаты, тарихи деректер мен аңыздар ==<br />
Іңкәрдариядағы Сырлытам кесенесі – [[Алтын Орда]] кезеңіндегі сәулет өнерінен қалған тағы да бір таңғажайып ескерткіш. "Сырлытам" немесе "жұмбақ үй" атауы оның нақты кімге арналғандығы белгісіз дегенді білдіреді. Қазіргі таңда тек жорамалдауға болады. Кесене кішігірім төртбұрышты (қабырғаларының ені 10 м) күмбезді құрылыстан, жақсы сақталған биік порталдан тұрады, күйдірілген саздан істелген тақтайшалармен безендірілген. Қабырғалары мен күмбезі күйдірілген кірпіштен тұрғызылған. Көлемді, бірақ қарапайымдылығымен ерекшеленетін сүйір арка – басты кіреберіс жағы. Қабырғаларында кішігірім ойықшалар, нақышты әрленім әлі күнге дейін ерекше көркем жазбалардың ізін сақтап келеді. Жалпы алғанда, Іңкәрдариядағы Сырлытамның архитектуралық құрылымы ортағасырлық ортаазиялық сәулет өнеріне тән болып табылады.<br><br />
Аймақта мынандай аңыз бар, кесене иесінің есімі Баршын (кесене қабырғаларында мұнда Бану шешек жатқандығы жазылған (Баршын басқа транскрипцияда)) деп аталды. Отандық түркітанушылардың белгілі бір тобының арасында әңгіме аты аңызға айналған Алпамыс батырдың жары туралы айтылады деген пікір бар. Батырдың жары Гүлбаршынмен байланысты танымал эпостың топонимикасы көбіне Сырдария облысына қатысты. Сонымен бірге, "Қорқыт атамның кітабы" эпикалық шығармалар қатарына енетін ерте ортағасырлық "Бамсы Байрақ пен Бану шешек" атты оғыз эпосы Сырдария аймағында бұдан да ерте Алпамыс батыр туралы көне эпос негізінде құрастырылған.<br><br />
[[1960 жыл|1960]] жылы ескерткішті [[Сергей Павлович Толстов|С.П. Толстов]] жетекшілік еткен [[Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы|Хорезмдік археологиялық экспедиция]] ашып зерттеген.<br><br />
[[2000 жыл|2000]]-жылдары кесене қайта жаңартылды.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{Қызылорда облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}<br />
<br />
[[Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]<br />
[[Санат:Қазақстан кесенелері]]<br />
[[Санат:Қызылорда облысы сәулеті]]</div>Салиха