Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:02:34Z

1 түзету

Nurken: Санат шебері: Санат:Қазақстанның тарихи облыстары → Санат:Қазақстан тарихи облыстары

2025-05-04T00:39:06Z

Санат шебері: Санат:Қазақстанның тарихи облыстары → Санат:Қазақстан тарихи облыстары

Жаңа бет

{{Әкімшілік бірлік
|Түс1 = {{түс|КСРО}}
|Қазақша атауы = Сырдария облысы
|Шынайы атауы = {{lang-kk|سیردریا آبلسی}}<br />{{lang-uz|سیردریا ولایاتی}}
|Суреті = Туркестан 1900.svg
|Сурет атауы = Сырдария облысы тоқсары түспен боялған
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені =
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|Ел = КСРО
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|region =
|type =
|деңгей =
|CoordScale =
|Әнұраны =
|Статусы =
|Кіреді = [[Сурет:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|23px]] [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] <br /> [[Сурет:Turkestan Autonomous SSR Flag.svg|23px]] [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан КФР]]
|Әкімшілік құрылыстың түрі =
|Кіреді1 =
|Әкімшілік құрылыстың түрі1 =
|Кіреді2 =
|Әкімшілік құрылыстың түрі2 =
|Енеді = 5 уез және 1 бөлім
|Төменгі әкімшілік құрылыстың түрі =
|Астанасы = [[Ташкент]]
|Астана түрі =
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары = [[Ташкент]], [[Шымкент]], [[Тараз|Әулиеата]], [[Қазалы|Казалинск]], [[Қызылорда|Перовск]], [[Төрткөл (Қарақалпақстан)|Петро-Александровск]]
|Құрылды = [[30 сәуір]] [[1918 жыл]]ы
|Таратылған уақыты = [[27 қазан]] [[1924 жыл]]ы
|Басшысы =
|Басшының түрі =
|Басшысы2 =
|Басшының түрі2 =
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ жан басына шаққанда =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тілі =
|Тілдері =
|Тұрғыны = 1,5 млн астам
|Санақ жылы =
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы = негізінен [[өзбектер]], сонымен қатар, [[қазақтар]], [[орыстар]] және басқалар
|Конфессиялық құрамы = негізінен сүннит мұсылмандары, сонымен қатар, христиандар
|Жер аумағы = 504 700
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта = Сыр-Дарьинская область 1900.svg
|Карта ені = 300px
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Уақыт белдеуі =
|Аббревиатура =
|ISO =
|Сандық идентификаторы =
|Идентификатор түрі =
|Сандық идентификаторы2 =
|Идентификатор түрі2 =
|Сандық идентификаторы3 =
|Идентификатор түрі3 =
|FIPS =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Сайт тілі =
|Commons санаты =
|Кірістірме =
|Түсініктемелер =
}}
'''Сырдария облысы''' — [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] құрамындағы [[Түркістан Кеңестік Федеративтік Республикасы|Түркістан АКСР]] алты облысының бірі. 1918 жылы 30 сәуірде [[Ресей империясы]]ның [[Түркістан генерал-губернаторлығы|Түркістан өлкесінің (генерал-губернаторлық)]] құрамына кірген [[Сырдария облысы|аттас облыстың]] орнына құрылды. Түркістан АКСР Сырдария облысы Ресей империясының Түркістан өлкесінің Сырдария облысымен бірдей аумақты алып жатты. Облыс атауы Орта Азиядағы ең ұзын өзен — [[Сырдария]] өзенінің атауынан шыққан.

1924 жылы 27 қазанда Түркістан АКСР Сырдария облысы таратылып, оның аумағы Орта Азияның қалған аймақтарымен бірге [[КСРО ұлттық-аумақтық бөлініс|ұлттық-аумақтық межелеп бөлу]] барысында жаңадан құрылған одақтас республикалар арасында бөлінді. Сырдария облысының жері [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]], сондай-ақ РКФСР құрамындағы [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], сонымен қатар, РКФСР құрамында [[Қырғыз автономиялы облысы|Қарақырғыз АО]] арасында бөлінді.

Әкімшілік орталығы әрі облыстың ең ірі қаласы, сонымен бірге бүкіл Түркістан АКСР астанасы және ең ірі қаласы [[Ташкент]] болды. Облыстың басқа ірі қалалары: [[Шымкент]], [[Тараз|Әулиеата (қазіргі Тараз)]], [[Қазалы]], [[Қызылорда|Перовск (қазіргі Қызылорда)]], [[Төрткөл (Қарақалпақстан)|Петро-Александровск (қазіргі Төрткөл)]]. Облыс 5 уезге және 1 бөлімге бөлінді: Әулиеата, Қазалы, Перовский, Ташкент және Шымкент уездері, олардың әкімшілік орталықтары, сәйкесінше, Әулиеата, Қазалы, Перовск, Ташкент және Шымкент болды. Сонымен бірге, облыста 1920 жылы тәуелсіз [[Әмудария облысы]]на айналдырылған арнайы әкімшілік бірлік — [[Әмудария бөлімі]] болды.

Солтүстікте және солтүстік-батыста [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] құрамындағы [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз (яғни, Қазақ) АКСР]], солтүстік-шығыста Түркістан АКСР [[Жетісу облысы]]мен, шығыстан және оңтүстік-шығыста Түркістан АКСР [[Ферғана облысы (Түркістан АКСР)|Ферғана облысымен]], оңтүстігінде Түркістан АКСР [[Самарқан облысы (Түркістан АКСР)|Самарқан облысымен]], оңтүстік-батыста және батыста [[Хиуа хандығы]] (содан кейін [[Хорезм Халық Кеңес Республикасы]] және [[Хорезм Социалистік Кеңестік Республикасы]]) және [[Бұхара әмірлігі]] (содан кейін [[Бұхара Халық Кеңес Республикасы|Бұхара Халық Кеңестік Республикасымен]] және [[Бұхара Социалистік Кеңестік Республикасы]]мен) шектесті.

Облыста шамамен бір жарым миллион адам тұратын. Халықтың негізгі бөлігі [[өзбектер]] болды. Сондай-ақ, [[орыстар]] мен [[Қазақтар|қырғыз-қайсақтар (яғни қазақтар)]], сондай-ақ [[тәжіктер]], [[украиндар]], [[қарақалпақтар]], [[ұйғырлар]] және т.б. өмір сүрді. Халық негізінен мұсылман сунниттер болды. Сондай-ақ, халықтың едәуір бөлігі христиандықты ұстанды (негізінен православие). Бұл облыстағы орыс тілді халықтың үлесі Түркістан АКСР ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды.

Облыстың экономикасы өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығына (негізінен көкөністер мен жемістер, мақта мен бидай өсіру), мал шаруашылығына, балық аулауға (Арал теңізі мен Сырдария өзенінде), жібек шаруашылығына, омарта шаруашылығына негізделген. Сондай-ақ, облыс кірісінің бір бөлігін тоқыма өнеркәсібі, сондай-ақ кілем тоқу, қыш ыдыстар мен керамикалық ыдыстар және бұйымдар жасау, пышақ, былғары мен жүннен бұйымдар мен киім өндіру сияқты халықтық қолөнер кәсіптері қамтамасыз етті. Сырдария облысы Түркістан АКСР дамыған аймақтарының бірі болды.

Облыстың батыс бөлігін ірі құмды [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]] шөлі, сондай-ақ көптеген далалар алып жатты. Ауылшаруашылық өнімдерін өсіруге тек облыстың шығыс және оңтүстік-шығыс бөліктері қолайлы болды. Шығыстан және оңтүстіктен бастап облыс [[Тәңір тауы]] тауларымен қоршалды. Облыстың батысын [[Арал теңізі]] ұласып жатты. Сырдария облысының аумағы арқылы Орта Азиядағы ең ұзын өзен - [[Сырдария]] өтті.

== Әдебиет ==
* {{кітап |авторы =|бөлімі = Түрікмен КСР тарихы|бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Ашхабад|баспасы = |жыл = 1960|томы = |беттері =|барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = }}
* {{кітап |авторы =|бөлімі = Орталық Азияның халық қожалығы|бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Ташкент|баспасы = |жыл = 1924|томы = |беттері =|барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = }}

{{Түркістан КФР}}

[[Санат:Қазақстан тарихи облыстары]]
[[Санат:Өзбекстанның тарихи облыстары]]
[[Санат:Түркістан КФР облыстары]]

← Ескі түзетулер	19:02, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Сырдария облысы (Түркістан АКСР) - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Nurken: Санат шебері: Санат:Қазақстанның тарихи облыстары → Санат:Қазақстан тарихи облыстары