https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0_%D0%A6%D1%8F%D0%BD%D1%8C 2026-04-18T12:42:32Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0_%D0%A6%D1%8F%D0%BD%D1%8C&diff=68179&oldid=prev 2025-04-25T19:05:42Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0_%D0%A6%D1%8F%D0%BD%D1%8C&diff=68178&oldid=prev 2015-08-19T09:51:59Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Sima Qian (painted portrait).jpg|thumb|Сыма Цянь (шамамен б.з.б. 151 жылы дүниеге келген.)]]<br /> '''Сыма Цянь''' (шамамен б.з.б. 140 – 86 ж.) — ежелгі [[қытай]] тарихшысы, әдебиетші. [[Қытай тарихнамасы]]нда іргелі еңбек саналатын “Ши цзидің” (“Тарихи жазбалар”) [[автор]]ы. <br /> <br /> Әкесі Сыма Тань [[Хань әулеті]] сарайының басты жылнамашысы болған. Сыма Цянь жас кезінде император сарайында күзетшілік қызмет атқара жүріп, ғылыми жұмыспен айналысты. Б. з. д. 108 ж. әкесі қайтыс болған соң үш жылдан кейін, оның орнына императорлық [[мұрағат]]қа орналасты. Жаңа қызметте ол әкесі жоспарлап, жазуды бастаған қытай тарихындағы аса іргелі еңбекті әрі қарай жалғастырды. Б. з. д. 104 ж. “Тай чу ли” [[күнтізбе]]сін жасауға ат салысты. Б. з. д. 99 ж. көшпелі сюннулардан жеңіліс тапқан әскери қолбасшыға ара түскені үшін түрмеге қамалды.<br /> <br /> == Зерттеулер ==<br /> Түрмеден шыққан соң, мемлекеттік кеңсенің хатшысы қызметіне тұрып, өзінің негізгі еңбегін б.з.б. 92 ж. жазып бітірді. Бұл шығармада көне замандағы [[Аңыз]]дарда ғана айтылатын Хуан-ди императордан бастап, замандасы У-ди император билігінің аяқ кезіне дейінгі 24 ғасырлық тарихи оқиғалар баяндалған. Еңбек 130 тараудан тұрады, 528 мың [[иероглиф]]ті қамтиды. “Ши цзи” бес үлкен бөлімнен: әулеттер, текті отбасылар жылнамасы, генеологиялық тізімдер, сондай-ақ дәстүрлер, күнтізбелер, [[астрономия]], [[экономика]], [[география]], суғару жүйелері туралы трактаттар мен көптеген тарихи тұлғалардың [[өмірбаян]]дарынан тұрады. Сондай-ақ шығармада [[Рим империясы|Рим]], [[Жерорта теңізі|Жерорта теңіз]] жағалауы елдері, [[Иран]], [[Орталық Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдері, т.б. халықтардың тарихи географиялық, [[этнография]]лық, саяси құрылымдары, т.б. туралы мәліметтер мол. Әсіресе, Қытайдың батысындағы көшпелі сюннуларға ([[ғұндар]]) айрықша тоқталып өтіп, олардың [[тұрмыс]]ына, салт-дәстүріне, әлеуметтік-саяси, әскери құрылымдарына сипаттама жасайды. Бірақ автор Қытайды қоршап жатқан басқа да халықтармен бірге оларды “жабайылар” етіп көрсетіп, олармен арадағы қарым-қатынасты бұрмалап жазған. Ол [[Конфуций]]дің “Чуньцю” (“Көктем мен күз”) [[Кітап|кітабының]] үлгісімен бүкіл тарихи [[қолжазба]]ларды, құжаттарды, мәліметтерді өте мұқият түрде жинақтап отырған. Кейінгі қытай тарихшылары тарихты жазуда Сыма Цянь үлгісін жалғастырды. Сондықтан оны “Қытай тарихының атасы” санайды.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:86 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Қытай тарихшылары]]<br /> [[Санат:Хань дәуірі тарихшылары]]<br /> [[Санат:Қытай тұлғалары]]<br /> [[Санат:Қытай жазушылары]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Нұрлан Рахымжанов