https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80Сызықтық спектрлер - Түзету тарихы2026-04-18T20:44:04ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80&diff=47943&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:26:03Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80&diff=47942&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Оқулық2015-10-19T04:22:23Z<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Аласталуда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9E%D2%9B%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B&action=edit&redlink=1" class="new" title="Санат:Оқулық (мұндай бет жоқ)">Санат:Оқулық</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>Сиретілген [[газ]]дар немесе кез келген [[Химиялық элементтер|химиялық элементтің]] буларын қыздырғанда [[жарық]] шығара бастайды. Егер осы жарықтың жіңішке шоғын [[призма]] арқылы өткізіп, спектрге жіктейтін болса, әр түсті, жіңішке жарқыраған айқын [[сызық]]тар көрінеді (түрлі-түсті қосымадағы 7,8-суреттер). Осындай сызықтардың [[Жиынтық|жиынтығын]] сызықтық спектр деп атайды. Зерттеулер әр газдың тек өзіне ғана тән сызықтық спектрі болатынын көрсетті.<br />
<br />
Спектрдің әрбір сызығына қандай да бір нақты [[толқын]] [[Ұзындық|ұзындығы]], яғни [[жиілік]] сәйкес келеді. Олай болса, сиретілген [[газ]]дар тек толқын ұындықтары (жиіліктері) белгілі бір нақты [[мән]]дерге тең электро-магниттік толқындар ғана шығарады. Heгe бұлай? He [[себеп]]ті берілген газдың спектрі жиіліктердің ν<sub>1</sub>,ν<sub>2</sub>,ν<sub>3</sub>... дискретті мәндерінің [[Жиынтық|жиынтығынан]] тұрады? Бұл мәндер немен анықталады? Бұл маңызды [[сұрақ]]тарға жауапты атомдардың ішкі [[құрылым]]ынан іздеу керек. Себебі кез келген сиретілген газ молекулалары жеке атомдардан тұрады, сондықтан сәулелену атомдардың ішінде жүретін процестерге [[байланыс]]ты болуы керек.<br />
<br />
Барлық сызықтық спектрлердің ішіндегі ең қарапайымы [[сутегі]]нің спектрі. Спектрдің көрінетін бөлігі небары төрт сызықтан тұрады. Сондықтан [[тәжірибе]] жүзінде ең толық зерттелген — осы сутегінің спектрі. Тәжірибелердің нәтижелерін зерделей отырып швейцариялық [[ғалым]] Бальмер сутегі спектрінің көрінетін бөлігіндегі барлық сызықтардың жиілігін анықтайтын формуланы тапты:<br />
<br />
::ν=R(1/2<sup>2</sup>-1/n<sup>2</sup>),<br />
<br />
мұндағы R = 1,0968 • 10<sup>−7</sup>м<sup>−1</sup> — Ридберг тұрақтысы, n = 3, 4, 5, 6, ... . Бұл — Бальмер формуласы. Бальмер [[формула]]сымен анықталатын спектрлік сызықтардың бір-бірінен өзгешелігі n-нің мәнінде, ал олардың жиынтығы Бальмер сериясы деп аталады.<br />
<br />
Кейінірек сутегі спектрінің [[ультракүлгін]] және инфрақызыл бөліктерінен тағы бірнеше [[серия]]лар табылды. Бұл сериялардағы сызықтардың жиіліктерін де Бальмер формуласына ұксас өрнектермен анықтауға болады. Барлық сериялар үшін жазылған [[өрнек]]терді біріктіре отырып, Бальмер мынадай жалпы формула жазды:<br />
<br />
::ν=R(1/m<sup>2</sup>-1/n<sup>2</sup>)<br />
мұндағы m = 1,2,3,..., n = (m+1), (m+2), (m+3)...<ref>Физика: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-Ф49 математика бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық /С. Түяқбаев, Ш. Насохова, Б. Кронгарт, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы. — 384 бет, суретті. ISBN 9965-36-055-3</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Физика]]<br />
<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>Нұрлан Рахымжанов