https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D1%83_%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_PV_-_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B._%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B.Су буының PV - диаграммасы. Негізгі анықтаулары. - Түзету тарихы2026-09-08T09:43:47ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%83_%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_PV_-_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B._%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B.&diff=38527&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:44Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%83_%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_PV_-_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B._%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B.&diff=38526&oldid=prevSibom: /* top */clean up, replaced: сүйық → сұйық (7) using AWB2016-03-10T04:27:55Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: сүйық → сұйық (7) using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''''Су буының PV - диаграммасы. Негізгі анықтаулары.'''''<br />
<p style="text-indent: 25px;">[[ЖЫЛУ ЭНЕРГЕТИКАСЫ|Жылу энергетикалық]] және [[өндіріс]]тік қондырғаларда, судың буын, жұмыстық дене ретінде кеңінен пайдаланады. Осы берілген тұрақты қысым кезіндегі, оның өзгеру [[диапазон]]ы, өте кең шегінде қазандық [[агрегат]]пен өндіреді.<br />
<p style="text-indent: 25px;">Тұрақты қысым кезіндегі ''PV'' - диаграммасымен, будың пайда болу [[процесс]]ін қарастырамыз.<br />
<p style="text-indent: 25px;">Кейбір қысымда ''P''=const (нүкте а<sub>0</sub>), меншікті көлемі V<sub>0</sub>, 0°С кезіндегі қайнамаған суға сәйкес. Егер суды қыздыру, осы қысым кезінде - оның [[температура]]сы t<sub>H</sub> С° (t<sub>H</sub> - қанығу температурасы) дейін арттырса, ол судың қайнау (нүкте ''а'') жағдайына сәйкес келеді. Бұл жағдайдағы, сұйықтың меншікті көлемі ''V'' дейін артады. Одан ары қарай, жылулықты арттырғанда, су, булану процессіне айналады. Себебі, будың көлемі, көп есе артық, қайнаған сұйық көлеміне қарағанда, онда [[нүкте]] ''a'' - барлық сұйық түгелімен буға айналады да, оңға қарай ''Р'' = const сызығы бойынша орын ауысады да, ''а"'' нүктесін құрғақ қаныққан бу деп атайды. Оның меншікті көлемін ''V"'' деп белгілеу қабылданған, ''а'a"'' облысы ылғалды қаныққан буға жатады да, екі фазалы жүйені көрсетеді (бу-қайнаған су). Салыстырмалы құрамындағы ылғалды қаныққан будың, екі [[фаза]]лы жүйесіндегі құрғақ будың [[масса]]сын, қаннықан будың құрғақтық дәрежесі деп атайды:<br />
''χ = m<sub>с.n</sub>/m<sub>в.n</sub>'' (7.1)<br />
мұндағы, ''m<sub>с.n</sub>'' - құрғақ будың массасы, ''m<sub>в.n</sub>'' - ылғалды будың массасы.<br />
<p style="text-indent: 25px;">Құрғақтық дәрежесі, мына қанығу шегінде өзгереді: 0 ≤ х ≤ 1. Қайнау жағдайындағы физикалық қасиеті бойынша, ''х=0'' және қаныққан құрғақ бу жағдайында ''х=1'', ''қаныққан бу шегіне қосылады''. Қаныққан құрғақ бу дәрежесі ''х<1'' болғанда, ''ылғалды қаныққан'' бу деп аталады. <br />
Мынаны атап өту қажет - қаныққан будың негізгі қасиеті деп, аталуы сонда, P=const кезінде, қаныққан будың температурасы өзгеріссіз болады да және барлық шегіндегі қаныққан будың (''х''=0 ден ''х''=1-ге дейінгі) қанығу температурасына тең. Сонымен, қаныққан [[изобара]] шегі, [[изотерма]]мен бірдей болады, яғни әр бір қысымға, қатаң түрде белгілі қанығу температурасы сәйкес келеді. Арнаулы кестемен құралған қаныққын [[су]] буы үшін, қысымына (МПа) байланысты тәжірибе жолымен анықталған температуралар шамасы төменде келтірілген:<br />
''Р''.....0,1013.....1,555.....8,592.....22,087<br /><br />
''t<sub>H</sub>''....100..........200........300........374<br />
<p style="text-indent: 25px;">Осыдан көрінгендей, қысымның артуымен қанығу температурасы да өседі.<br />
<p style="text-indent: 25px;">Идеалды газдарға қарағанда, қаныққан будың айырмашылығы, молекулалардың аралық [[күш]] әрекеттері өте үлкен. [[Идеал газ|Идеалды газдарға]] қарағанда, қаныққан будың молекулаларының айырмашылығы - белгілі өлшемдерінде, молекулаларының жақындаған кезіндегі бір біріне итеріле қашықтауы және [[молекула]]ларының, едәуір аралық қашықтауы кезіндегі, тартылыста болуы. Қайнаған сұйықтың булану процессіндегі жылулықтың жұмсалуы, көрсетілген өзара әрекетті күштерді жеңуге кетеді, ал идеалды газдарда, молекулаларының жылдамдық қозғалысын арттырады. ''P''=const кезінде, булану процессінде температура тұрақты болуымен түсіндіріледі.<br />
<p style="text-indent: 25px;">Одан ары қарай - ''P''=const кезіндегі, құрғақ қаныққан буға жылулықты жеткізгенде, меншікті көлемнің ұлғаюына алып келеді. Бу бұл жағдайда қатты қызған бу деп аталады. Сонымен, қатты қызған бу - оның сол қысым кезіндегі, температурасы қанығу температурасынан жоғары болады. Қатты қыздырылған будың меншікті көлемі мен температурасын ''V'' және ''t'' белгілейді. Қатты қыздырылған бу облысының айырмашылығы, изобарлы қаныққан бу облысы, бір [[уақыт]]та изотерма болмайды.<br />
<p style="text-indent: 25px;">Егер тұжырымдауды қайталасақ, басқа жоғарғы шамалары үшін ''Р"''-const, ''P"''=const және тағы басқалары да, онда нүктелер а<sub>1</sub>, а<sub>2</sub>, а<sub>3</sub>..., судың 0°С кезіндегі жағдайында сығылмаушылық салдарынан, тік сызықта орналасады. Қайнау жағдайындағы нүктелер ''а'1, a'2, a'3''... нүкте ''а''' қарағанда аздап оңға қарай ауытқиды, себебі қанығу температурасының үлғаюы, сұйық көлемнің кеңею эсерінен өтеді. Қаныққан құрғақ бу жағдайының нүктелері ''а"<sub>1</sub>, а"<sub>2</sub>, а"<sub>3</sub>''... солға қарай, а" нүктесіне қарағанда ауысады, себебі, қысымның артуынан қаныққан құрғақ будың меншікті көлемі кемиді.<br />
<p style="text-indent: 25px;">Өзара бірдей жағдайлы нүктелерді жалғастыра сызып, үш [[сызық]]ты табамыз. Олардың ''біріншісі'' 0°С [[температура]] кезіндегі қайнамаған су жағдайын білдіреді де, жоғарыда қабылданған есептеушінің басы болады. Оның ''екіншісі'', қайнаған су нүктелерін (х=0) жалғастыра сызылғанын, төменгі шекаралық қисық сызық деп атайды. Ол, қаныққан бу облысын, сұйық облысынан бөліп тұрады. ''Үшінші'' қисық [[сызық]] нүктелері - құрғақ қаныққан бу жағдайын білдіреді. Бұл жоғарғы шекаралық қисық сызық (''х=1''). Соңғысы, қаныққан бу облысын бөледі.<br />
<p style="text-indent: 25px;">Алмағайып нүкте К екі шекаралық қисық сызықты бөліп тұрады. Бұл нүктеге, су буының алмағайып қысымы ''Р<sub>к</sub>''=22,129 МПа, алмағайып температура ''Т''=273,16 К (374,16 °С) және алмағайып меншікті [[көлем]] V<sub>к</sub>=0,00326 м<sup>3</sup>/кг сәйкес келеді. Алмағайып нүкте де, сұйық пен бу [[фаза]]ларының арасындағы аралық айырмашылығы жоғалады, негізінде, құрғақ будың тығыздығы қайнаған судың тығыздығындай.<ref>Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9</ref> </p><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Жылу техникасы]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>Sibom