https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 2026-04-18T18:46:11Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80&diff=45187&oldid=prev 2025-04-25T18:25:28Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80&diff=45186&oldid=prev 2014-04-21T14:07:49Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер, ==Тағы қара== → ==Тағы қараңыз== using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Сульфидтер'''. Табиғи жағдайда көптеген металдар күкіртпен қосылған [[минерал]]дар түрінде кездеседі. Күкірттің қасиеті көп жағдайларда оттекке ұқсас. Егер металдардың химиялық қосылыстарға, яғни минералдарға айналатын жағдайларында оттек жетіспей, күкірт<br /> кездесетін болса, онда тотық орнына сульфидтер пайда болады. Күкіртті қосындылар түрінде кездесетін металдар көбінесе<br /> мыналар: [[темір]], [[мыс]], мырыш, қорғасын, күміс, сынап, сурьма,<br /> молибден, [[мышьяк]], [[никель]], кобальт т. б. Осы металдардың<br /> сульфид минералдарын кен минералдары деуге болады. Мысалы, [[пирит]], халькопирит, [[антимонит]], [[молибденит]], [[арсенопирит]]<br /> сияқты минералдардан жоғарыдағы айтылған металдарды қорытып алады. Сол себепті сульфидтер ерекше маңызды минералдар қатарына жатады. Көпшілік кендерде бірнеше сульфид аралас кездеседі. Сондықтан ондай кендерді [[полиметалл|полиметалды]] (көп металды) кендер деп атайды. Осы минералдардың кәбі езіне тән ерекше физикалық қасиеттерімен (металдық жылтырлығынан, меншікті салмағының ауырлығынан, аз мелдірлігінен, электр<br /> еткізгіштігінен) белгілі болады. Жаратылысы, құрылысы және<br /> қасиеттері жағынан [[сульфид]] минералдары типтес минералдар<br /> да бар. Оларда күкірттің орнында селен, [[теллур]], мышьяк, сурьма элементтері болады. Мысалы, никелин (NiAs), тиманит<br /> (HgSe) сияқтылар. Бұлар сол сульфид минералдар тобына<br /> жатады. Осы сульфид типтес минералдар саны 350 деп мөлшерлейді. Демек, мұның [[силикат]]тардан кейінгі екінші орында болғаны.<br /> <br /> Сульфидтер әр түрлі жағдайларда түзіледі. Бірқатар сульфидтер (темір мен никель сульфидтері) [[магмалық]] балқыған заттан кристалданып пайда болады. Бұл типтес кендер никель рудасының негізгі шығатын көзі болып есептеледі. Күкіртті кендердің өте көп таралған типтері ыстық судың ертінділерінен, яғни [[гидротермалық]] жолмен шығады. Осыдан күкіртті рудалардың ете негізгі желілі кендері пайда болады.<br /> <br /> Сульфидтер оттек жетіспейтін, яғни тотықтанбайтын, атмосфера және басқа табиғи тотықтандырғыштар қатыспайтын жағдайда пайда болып жиналады. Сондықтан сульфид минералдарының орнықты алабы жер бетіндегі оттегі бар атмосфера<br /> шекарасынан төмен болады. Бұл шекараның үстіндегі сульфид минералдары бұзылады да, әр түрлі оттекті қосындылар — [[тотықтар]], сулы тотықтар, [[карбонаттар]] т. с. с. пайда болады.<br /> <br /> Сульфид минералдары мен рудаларды зерттегенде оларды<br /> мөлдірлігінің нашарлығына және металша жылтырлығының<br /> күштілігіне қарай айырады. Ол үшін [[микроскоп]] қолданылады.&lt;ref&gt;Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69&lt;/ref&gt;<br /> ==Тағы қараңыз==<br /> [http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%82 пирит]<br /> <br /> [http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%82 марказит]<br /> <br /> [http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%82 халькопирит]<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Химия]]</div>

ArystanbekBot