https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D1%82%D0%B5%D1%84%D0%B0%D0%BD_-_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8BСтефан - Больцман және Винн заңдары - Түзету тарихы2026-09-08T06:24:44ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B5%D1%84%D0%B0%D0%BD_-_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=47889&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:26:02Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D1%82%D0%B5%D1%84%D0%B0%D0%BD_-_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=47888&oldid=prev08:14, 2016 ж. сәуірдің 13 кезіндегі Sibom деген2016-04-13T08:14:32Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Стефан - Больцман және Винн заңдары''' 1879 жылы австриялық физик И. Стефан тәжірибелердің нәтижелерін зерделей отырып, ал 1884жылы А. Больцман теориялық зерттеуге [[термодинамика]]лық тәсілді қолдана отырып, мынаны тағайындады: [[Абсолют Қара Дене|абсолют қара дененің]] интегралдың энергетикалық<br />
жарқырауы [[Абсолют температура|абсолют температураның]] төртінші дәрежесіне тура пропорционал:<br />
::<math>R=\sigma T^4,</math><br />
<br />
Бұл — Стефан-Больцман заңы. Мұнда <math>\sigma</math> = 5,67 • 10<sup>−8</sup>Вт/м<sup>2</sup>К<sup>4</sup> - Стефан-Больцман тұрақтысы деп аталады.<br />
өрнегінен абсолют қара дененің [[интеграл]]дық энергетикалық жарқырауы тек температураға тәуелді екеінін көреміз. Бірақ, бұл [[заң]]<br />
абсолют қара дененің [[сәулелену]]інің спектрлік [[құрам]]ы туралы ештеңе айтпайды. Сондықтан алдымен тәжірибе жүзінде арнайы зерттеулер<br />
жүргізілді. Абсолют қара дененің энергетикалық жаркырауының спектрлік тығыздығының (сәулелену қабілетінің) жиілікке [[Тәуелділік|тәуелділігі]]<br />
түрлі-түсті қосымшадағы 6-суретте көрсетілген.<br />
<br />
Суреттен абсолют қара дененің сәулелену спектрінде энергияның таралуы біркелкі емес екені байқалады. Барлық [[қисық]]тарда айқын<br />
максимум бар, ол температура өскен сайын қысқа толқындар (үлкен жиіліктер) жайына қарай ығыса береді. Осы себепті де металл кесегін<br />
қыздырғанда, ол алдымен, қызыл, содан соң қызғылт сары, содан кейін ақ сары [[жарық]] шығарады. Әрбір қисық пен абсциссалар осінің<br />
арасында жатқан аудан берілген Т температурадағы интегралдық [[энергетика]]лық жарқырау R- ға тең. Бұл аудан (яғни R) Стефан-Больцман заңы бойынша [[температура]]ның 4-дәрежесіне тәуелді (Т<sup>4</sup> - не пропорционал) өседі.<br />
<br />
Неміс физигі Винн абсолют қара дененің сәулелену [[қабілет]]інің максимумы сәйкес келетін жиіліктің температураға тәуелділігін тағайындайды:<br />
::<math>\frac{\nu_\mathrm{m}}{T}=b_\mathrm{1}</math><br />
Абсолют қара дененің энергетикалық жарқырауының спектпрлік тығыздығының максимумына сәйкес келетін жиілік дененің абсолют<br />
температурасына тура пропорционал. Әдетте, Винн заңын жиілік емес, [[толқын]] ұзындығы арқылы мына түрде жазады:<br />
::<math>\lambda_\mathrm{m}=\frac{b}{T}</math><br />
<br />
мұндағы b=2,9 -103 м•К — Винн тұрақтысы деп аталады.<br />
<br />
Абсолют қара дененің сәулеленуінің спектрлік заңдылықтарын алғаш рет теориялық түрде [[дұрыс]] негіздеген Макс Планк. Ол үшін оған кванттық [[гипотеза]]ны енгізуге тура келді. Бұл классикалық<br />
физикаға мүлде жат [[тұжырымдама]] еді. Классикалық физикада кез келген жүйенің энергиясы үздіксіз өзгереді. Ал Планктің кванттық<br />
гипотезасы бойынша энергия "үлестермен", дискретті түрде ғана шығарылады. Энергия "үлесін" [[квант]] деп атайды. Әр кванттың энергиясы жиілікке пропорционал:<br />
::<math>E=h\nu</math><br />
мұндағы һ = 6,626 10<sup>34</sup>Дж*с — Планк тұрақтысы деп аталатын<br />
фундаментал (жарық жылдамдығы, элементар заряд секілді) тұрақты шама.<br />
<br />
Қатты қызған денелердің сәулеленуі түрлі жарықтандыру [[құрал]]дарын жасауда қолданылады. Мысалы, кәдімгі электр шамының вольфрам қылы өте жоғары температураға (-3000К) дейін қыздырылуы нәтижесінде [[жарық]] шығарады. Түрлі техникалық [[қажеттіліктер]] үшін доғалық шамдар пайдаланылады.<br />
<br />
Қатты қызып тұрған денелердің температурасын Стефан-Больцман заңының негізінде жасалған құралдармен өлшейді. Мұндай тәсілді оптикалық пирометрия, ал аспаптарды пирометрлер дейді.<br />
<br />
Жылудидар (тепловизор) деп аталатын құралдардың көмегімен денелердің инфрақызыл сәулелерін "көруге" болады. Осы сәулелердің<br />
көмегімен түрлі заттардағы өте ұсақ сызаттарды, ақауларды анықтайды және бұл тәсілдер [[өндіріс]]те, түрлі технологиялық процестерде, автосервисте сапаны анықтауға мүмкіндік береді.<br />
<br />
[[Медицина]]да ИК (инфрақызыл) — [[термография]] әдісімен адам ағзасындағы қабыну, ісіктер немесе қан айналуының бұзылуы сияқты көптеген [[ауру]]ларды анықтап тауып, оны емдейді.<ref>Физика: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-Ф49 математика бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық /С. Түяқбаев, Ш. Насохова, Б. Кронгарт, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы. — 384 бет, суретті. ISBN 9965-36-055-3</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
[[Стефан-Больцман заңы]]<br />
<br />
[[Санат:Физика]]<br />
<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>Sibom