https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2026-04-18T15:05:30Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_(%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD)&diff=69751&oldid=prev 2025-04-25T19:06:18Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:06, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_(%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD)&diff=69750&oldid=prev 2016-11-24T06:35:53Z

<p>Kasymov <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_(%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F)&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Соңғы көш (роман-дилогия) (мұндай бет жоқ)">Соңғы көш (роман-дилогия)</a> бетін <a href="/index.php/%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_(%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD)" title="Соңғы көш (роман)">Соңғы көш (роман)</a> бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Соңғы көш. (роман-дилогия) '''Көрнекті қаламгер, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты [[Қабдеш Жұмаділов]]тің [[Шығыс Түркістан]] қазақтарының өмірінен жазылған «Соңғы көш» (1974-1981) роман-дилогиясы оқырман жұртшылыққа кеңінен танымал.<br /> <br /> == Қысқаша мазмұны. Бірінші кітап==<br /> <br /> Қ. Жұмадiлов –[[Шығыс Түркiста]]н халқының романдағы қамтылған кезеңдегi тартқан жәбiр-жапасы роман желiсiнде халық трагедиясы суреттеледі. Шығыс Түркiстан республикасы кетiп, Қытайдағы жаңа өкiмет армиясының [[Тарбағатай]] аймағына кiруiнен бастайды да, алпысыншы жылдардағы ел басына төнген зобалаңмен аяқтайды. Қанағат ауылы – жазушының өз ауылы, ақын жiгiт Естай жазушының өз прототипi болса, басқа да Шығыс Түркiстан республикасын көзiмен көрген, оның азаттығы жолында күрескен тағдырлас тiрi куәлар – өзiнiң күнделiктi көрiп жүрген араласқан адамдары.<br /> <br /> == « Соңғы көш» роман-дилогиясындағы образдар жүйесі ==<br /> *'''Естай'''-басты кейіпкер, Қанағат бидің ұлы<br /> *'''Қанағат би'''-Естайдың әкесі, әділ би, мектеп салдырды, әкесі мешіт салған.<br /> * '''Балжан бәйбіше'''-Естайдың анасы, елуге еркін іліне қоймаған, сұңғақ бойлы, нұр жүзді, сабырлы адам.<br /> * '''Нұрғазы'''- Қанағат бидің інісі, қырыққа келгенше сақал қоймаған, бет аузы жып-жылмағай<br /> *'''Ұзақ'''-Қанағаттың немере әпкесін алған, кәрі жезде<br /> *'''Әбілғазы'''-Жұмықтоғастың жүзбегі, сөзге жүйрік, заңшыл<br /> *'''Жақып ақсақал'''-сексенге таяп қалған,Қараменденің үлкені,еті қайтпаған, үйелмендей толық кісі. аппақ сақалы белуарына түскенқалың бурыл қасы көзін жауып тұратын, шойындай қара шал<br /> *'''Әкпар'''-жасы қырықтың ішін аралап кетсе де, бет аузына қылтанақ шықпаған қара сұр, көсе жігіт.<br /> *'''Шөншік'''- саудагер, мұртты, дүрдиген ерінді<br /> *'''Лан-ке'''-майор, Шыңжаңдағы Гомидаң армиясының бұрынғы әскері,Шығыс Түркістандағы ішкі істерді жүргізетін Саяси басқарманың бастығы<br /> *'''Дүрия'''- Естай ұнатқан қыз, Нұғыман байдың сұлу қызы<br /> *'''Жасыбай'''-Аймақтың бұрынғы уәлиі, соңғы бай.<br /> * '''Жолбарыс'''- Естайдың жолдасы, жауырыны қақпақтай, қол аяғы шомбал,білегінің бұлшық еті саптаяқтай бөлек жатыр, қайратты ұзын шашы таспадай таралып, желкесіне құлаған.Шегір көзді,төртбақ сары жігіт,туыс жұрағаттан жұрдай жалқы жігіт.<br /> <br /> ==Романдағы елді мекен,жер-cу атаулары==<br /> [[Тарбағатай тауы]], Майлы жайыр тауы, Орқашар биіктері, Арқарлы жазығы,[[Еміл]] өзені,[[Шәуешек]], [[Шығыс Түркістан]] атауын жойып [[Шыңжаң]] &quot;жаңа өлке&quot; деп атаған, қазақтар &quot;жамбыл&quot; атаған [[Қытай]] қорғаны,Үрімжі,Қытай, Құлжа, Түркстан,Нұра<br /> <br /> == Роман-дилогиядағы тарихи оқиғалар ==<br /> '''Соңғы көш» роман-дилогиясының негiзгi арқауы''' [[Ресей]] империясы [[Қазақстан]]ды толық жаулап алғаннан кейiн (1731-1868), ата мекенiнен бiртiндеп қуыла бастаған қандастарымыздың ұзақ жылғы ауыр тағдыры, әсiресе XX ғасырдың басынан басталатын 16, 20, 32, 37 жылдардағы тұрмыс тауқыметi, аштық азабы т.б. тарихи ахуал;1950-1980 жылдары [[ҚХР]]-да ғана нақты-тарихи мазмұнда туындаған саяси науқандардың зардаптары; 1962 жылы жиырма күн iшiнде екi жүз мың адам бiр демде өте шыққан ұлы көш, шетелдегi қазақтар өмiрiнен жазылған Қ.Жұмадiловтiң «Соңғы көш» романында тарихи шындық суреттелді.<br /> <br /> == Роман-дилогиядағы мақал-мәтелдер, қанатты сөздер ==<br /> * Есігіңнің алдында төбе болса, ерттеулі тұрған атпен тең.<br /> * Итті иесімен қинасын. <br /> * Жақсыдан шарапат, жаманнан кесепат. <br /> * Қарынымның ашқанына жыламаймын, қадірімнің кеткеніне жылаймын. <br /> * Байсалды айғыр ат жақтайды, қу бас айғыр құлынын талайды.<br /> * Екі түйе сүйкенсе, ортасында шыбын өледі. <br /> * Бас жарылса бөрік ішінде <br /> * Ағайынның аты озғанша, ауылдастың тайы озсын.<br /> * Бассыз үйдің иті ырылдақ<br /> * Балта көтергенше дөңбек жал табады.<br /> * Әке малы балаға мал болмайды.<br /> * Жаманға билік берсеңіз, ардақ тұтар асылды табанға салып илейді.<br /> * Шындық сынбайды, иіледі.<br /> * Жақсының кегі жібек орамал кепкенше<br /> * Тез қасында қисық ағаш жатпас.<br /> *Балықтың тілін бақа білер.<br /> * Дұшпанымыздың дұшпаны- біздің досымыз<br /> *Бала соққан кездіктің басы жарық.<br /> *Қартайғанда кәрі боз жорға шықты.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> http://asyl-bilim.kz/load/p_nder/aza_debieti/abdesh_zh_madilov/10-1-0-202 <br /> #[http://old.abai.kz/node/8348 Мұқаш Қожахметұлы. Дәуіріміздің дарабоз жазушысы]<br /> #[http://writers.kz/journals/?ID=11&amp;NUM=46&amp;CURENT=&amp;ARTICLE=1932 Зарлы шындық жыршысы]<br /> #[http://old.abai.kz/content/kabdesh-zhymadilov-basynan-karataudyn-kosh-keledi Қабдеш Жұмаділов. Басынан қаратаудың көш келедi]<br /> <br /> [[Санат:Тарихи еңбектер]]</div>

Kasymov