https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D0%BE%D0%B4%D0%B0Сода - Түзету тарихы2026-04-18T17:53:22ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%BE%D0%B4%D0%B0&diff=24999&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:04:32Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%BE%D0%B4%D0%B0&diff=24998&oldid=prevGaiJinBot: {{Суретсіз мақала}} үлгісін үстедім2011-11-29T00:28:10Z<p>{{Суретсіз мақала}} үлгісін үстедім</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Сода'''— көмір қышқыл [[натрий]] тұздарының техникалық атауы. Сода ежелгі заманнан белгілі. Мысалы, [[Египет|Египетте]] көл суынан алынған соданы шыны қайнатуда және жуынуға пайдаланған. 18 ғ-ға дейін натрий және калий [[Карбонаттар|карбонаттарын]] сілті деп келген, тек [[француз]] ғалымы [[А.Дюамельдю Монсо ]] екеуін ажыратып, сода (Salsola Soda өсімдігінің күлінен алынуына байланысты) және [[сақар]] (поташ) деп атаған (1736). Табиғатта сода [[трона]], сода, [[термонатрит]] минералдары түрінде кездеседі. Трона моноклиндік сингонияда кристалданып, ақ түйіршікті немесе ұнтақты, ауада сусызданатын масса күйінде болады. Тронның қаттылығы 2,5-тен 1,5-ке дейін, тығыздығы 2,1 г/см3, соданікі 1,4 г/см3. <br />
<br />
Сода минералдары [[Қазақстан|Қазақстанда]] Құлынжон, Мельников, Петухов кен орындарында кездеседі. Сода қолданылу аясына байланысты кальцинирленген (Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> — шыны, сабын, қағаз, бояғыш заттар алуда қолданылады), ас (NaHCO<sub>3</sub> — тамақ өнеркәcібінде, сусындарға қосуда, медицинада), кристалдық (Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>MnH<sub>2</sub>O), [[каустик]]. (NaOH — техника мен тұрмыста күйдіргіш натр деп аталады) болып бөлінеді. <br />
<br />
Соданы алудың негізгі көзі 19 ғ-ға дейін теңіз балдырларының күлі мен жағалаулық өсімдіктер болды. Натрий карбонатын өндірістік жолмен алуды 1789 ж. француз ғалымы Н.Леблан (1742 — 1806) ұсынған. 1791 жылы Францияда оның әдісі бойынша сода өндіру басталды. Бұл әдісте натрий сульфаты майдаланған әктас және көмір қоспасымен бірге пеште күйдіріледі: Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>+2C+CaCO<sub>3</sub>= =Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>+CaS+2CO<sub>2</sub>H<br />
Бұл әдістің көптеген кемшілігі болды, сондықтан қазіргі уақытта бельгиялық ғалым Э.Сольве (1838 — 1922) әдісі кеңінен қолданылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref><br />
<br />
*Жаратылысы. Сода көл шөгінділерінде тұнба тұздар қатарында кездеседі; күрғақ климатты ыстық жерлерде топырақ бетіне сортад түрінде шығады.<ref> Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69</ref><br />
<br />
==Пайдаланылған cілтемелер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Минералогия]]<br />
[[Санат:Геология]]<br />
[[Санат:Минералдар]]</div>GaiJinBot