https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 Сегізаяқ (өлең) - Түзету тарихы 2026-07-02T23:41:10Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_(%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3)&diff=97630&oldid=prev Moderator: 1 түзету 2026-06-25T14:03:10Z <p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:03, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table> Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_(%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3)&diff=97629&oldid=prev 05:32, 2021 ж. желтоқсанның 21 кезіндегі Sabyrzhan07 деген 2021-12-21T05:32:00Z <p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{мағына|Сегізаяқ (мағына)}}<br /> '''«Сегізаяқ»''' — [[Абай Құнанбайұлы]]ның өлеңі және [[Қазақ тілі|қазақ]] өлеңіне қосқан шумақтың үлгісі. Шумақ 5 буынды тармақтар мен 7–8 буынды тармақтардың жүйелі түрде үйлесіп, араласуынан түзілген. Төрт түрлі дыбыс үндестігіне негізделген үйлесім бар. Мұнда 3 және 6 тармақтар алыстан байланысады да, қалған көршілес тармақтар өзара үйлеседі. Келте тармақтарда бунақ 3 буынды және 2 буынды болып келеді. Сегізаяқта алдыңғы екі тармақта ақындық ой қорытылады. Шебер мүсінделген бұл өлең түрі — қазақ поэзиясында оқшау тұрған туынды. &quot;Сегізаяқ&quot; өлшемін, шумақтық өрнегін [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]], [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] т.б. ақындар өз өлеңдерінде қолданған.&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Өлең мәтіні ==<br /> Абайдың «Сегізаяқ» атты өлеңінің әр шумағы сегіз жолдан тұрады. Өлеңнің ырғақтық құрылысы өзгеше өрнектелген:<br /> <br /> &lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;<br /> Алыстан сермеп,<br /> Жүректен тербеп,<br /> Шымырлап бойға жайылған;<br /> Қиуадан шауып,<br /> Қисынын тауып,<br /> Тағыны жетіп қайырған,<br /> Толғауы тоқсан қызыл тіл,<br /> Сөйлеймін десең, өзің біл.<br /> Өткірдің жүзі,<br /> Кестенің бізі<br /> Өрнегін сендей сала алмас.<br /> Білгенге маржан,<br /> Білмеске арзан,<br /> Надандар бәћра ала алмас.<br /> Қиналма бекер, тіл мен жақ,<br /> Көңілсіз құлақ — ойға олақ.<br /> Басында ми жоқ,<br /> Өзінде ой жоқ<br /> Күлкішіл кердең наданның.<br /> Көп айтса көнді,<br /> Жұрт айтса болды —<br /> Әдеті надан адамның.<br /> Бойда қайрат, ойда көз<br /> Болмаған соң, айтпа сөз.<br /> Қайнайды қаның,<br /> Ашиды жаның,<br /> Мінездерін көргенде;<br /> Жігерлен, сілкін,<br /> Қайраттан, беркін<br /> Деп насиқат бергенде,<br /> Ұятсыз, арсыз салтынан<br /> Қалғып кетер артынан.<br /> Аулаққа шықпай,<br /> Сыбырлап бұқпай,<br /> Мейірленбес еш сөзге.<br /> Пайдасыз ақыл —<br /> Байлаусыз тақыл,<br /> Атадан бала ойы өзге.<br /> Санасыз, ойсыз жарым ес,<br /> Өз ойында ар емес.<br /> Тасыса өсек,<br /> Ысқыртса кесек,<br /> Құмардан әбден шыққаны.<br /> Күпілдек мақтан,<br /> Табытын қаққан<br /> Аңдығаны, баққаны.<br /> Ынсап, ұят, терең ой<br /> Ойлаған жан жоқ, жауып қой.<br /> Болмасын кекшіл,<br /> Болсайшы көпшіл,<br /> Жан аямай кәсіп қыл.<br /> Орынсыз ыржаң,<br /> Болымсыз қылжаң<br /> Бола ма дәулет, нәсіп, бұл?<br /> Еңбек қылсаң ерінбей —<br /> Тояды қарның тіленбей.<br /> Егіннің ебін,<br /> Сауданың тегін<br /> Үйреніп, ойлап, мал ізде.<br /> Адал бол — бай тап,<br /> Адам бол — мал тап,<br /> Қуансаң қуан сол кезде.<br /> Біріңді, қазақ, бірің дос<br /> Көрмесең, істің бәрі бос.<br /> Малыңды жауға,<br /> Басыңды дауға<br /> Қор қылма, қорға, татулас.<br /> Өтірік, ұрлық,<br /> Үкімет зорлық Құрысын, көзің ашылмас. Ұятың, арың оянсын,<br /> Бұл сөзімді ойлансын.<br /> Тамағы тоқтық,<br /> Жұмысы жоқтық<br /> Аздырар адам баласын.<br /> Таласып босқа,<br /> Жау болып досқа,<br /> Қор болып, құрып барасың. Өтірік шағым толды ғой, Өкінер уақтың болды ғой.<br /> Жұмыссыз сандал,<br /> Еріксіз малды ал<br /> Деген кім бар сендерге,<br /> Қулықты көргіш,<br /> Сұмдықты білгіш Табылар кісі жөндерге.<br /> Үш-төрт жылғы әдетің Өзіңе болар жендетің.<br /> Ауырмай тәнім,<br /> Ауырды жаным,<br /> Қаңғыртты, қысты басымды,<br /> Тарылды көкірек,<br /> Қысылды жүрек,<br /> Ағызды сығып жасымды. Сүйеніп күлкі, тоқтыққа, Тартыпты өнер жоқтыққа.<br /> Қайратым мәлім, —<br /> Келмейді әлім,<br /> Мақсат — алыс, өмір — шақ.<br /> Өткен соң, базар,<br /> Қайтқан соң ажар,<br /> Не болады құр қожақ?!<br /> Кеш деп қайтар жол емес,<br /> Жол азығым мал емес.<br /> Бір кісі мыңға,<br /> Жүз кісі сұмға<br /> Әлі жетер заман жоқ.<br /> Қадірлі басым,<br /> Қайратты жасым Айғаймен өтті, амал жоқ.<br /> Болмасқа болып қара тер, Қорлықпен өткен қу өмір.<br /> Сөзуар білгің<br /> Законшік, көргіш<br /> Атанбақ мақсат,мақтанбақ.<br /> Жасқанып, қорқып,<br /> Жорғалап, жортып<br /> Именсе елің, баптанбақ. Қарғағанын жер қылмақ. Алқағанын зор қылмақ.<br /> Хош, қорықты елің,<br /> Қорқытқан сенің<br /> Өнерің қайсы, айтып бер.<br /> Ел аңдып сені,<br /> Сен аңдып оны,<br /> Қылт еткізбей бағып көр. Ойнасшы қатын болса қар, Аңдыған ерде қала ма ар?<br /> Көмексіз көзің,<br /> Бір жалғыз өзің<br /> Баға алмай басың сандалар.<br /> Баурыңа тартқан,<br /> Сырыңды айтқан Сырласың сырт айналар.<br /> Ол қаны бұзық, ұры-қар Қапысын тауып сені алар.<br /> Басы-көзі қан боп.<br /> Арқа-басы шаң боп,<br /> Және тұрып жылпылдап;<br /> Жығылып тұрып,<br /> Буыны құрып,<br /> Тағы қуып салпылдап. Абұйыр қайда, ар қайда?<br /> Әз басыңа не пайда?<br /> Ит үрсе, бала<br /> Таяғын ала,<br /> Қуады итпен кектесіп.<br /> Ұрысқансып “ой” деп,<br /> “Ұят” деп, “қой” деп, Үлкендер тияр “тек” десіп.<br /> Оны білсең, мұның не?<br /> Мен де ұят іс қылдым де.<br /> Білгенге жол бос,<br /> Болсайшы қол бос<br /> Талаптың дәмін татуға.<br /> Білмеген соқыр<br /> Қайғысыз отыр, Тамағы тойса жатуға.<br /> Не ол емес, бұл емес,<br /> Менің де күнім — күн емес.<br /> Ғылымды іздеп,<br /> Дүниені көздеп,<br /> Екі жаққа үңілдім.<br /> Құлағын салмас,<br /> Тіліңді алмас<br /> Көп наданнан түңілдім.<br /> Екі кеме құйрығын Ұста, жетсін бұйрығың.<br /> Жартасқа бардым,<br /> Күнде айғай салдым,<br /> Онан да шықты жаңғырық.<br /> Есітіп үнін,<br /> Білсем деп жөнін,<br /> Көп іздедім қаңғырып. Баяғы жартас — бір жартас,<br /> Қаңқ етер, түкті байқамас. Жаяуы қапты, Аттысы шапты,<br /> Қайрылып сөзді кім ұқсын.<br /> Іште дерт қалың,<br /> Ауыздан жалын<br /> Бұрқ етіп, көзден жас шықсын. Күйдірген соң шыдатпай,<br /> Қоя ма екен жылатпай?<br /> Мамықтан төсек,<br /> Тастай боп кесек,<br /> Жанбасқа батар, ұйқы жоқ.<br /> Сыбыр боп сөзі,<br /> Мәз болып өзі, Ойланар елдің, сиқы жоқ. Баяғы қулық, бір алдау, Қысылған жерде жанжал-дау.<br /> Атадан алтау,<br /> Анадан төртеу,<br /> Жалғыздық көрер жерім жоқ.<br /> Ағайын бек көп,<br /> Айтамын ептеп, Сөзімді ұғар елім жоқ. <br /> Моласындай бақсының <br /> Жалғыз қалдым — тап шыным!<br /> &lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> <br /> {{Stub:Қазақ әдебиеті}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан әдебиеті]]<br /> [[Санат:Абай шығармалары]]</div> Sabyrzhan07