https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 2026-09-07T21:07:59Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96&diff=126901&oldid=prev 2026-07-12T14:47:39Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:47, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96&diff=126900&oldid=prev 2018-05-29T12:38:32Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Сақ тайпаларының антропологиялық типі''' — [[Қазақстан]] [[жер]]інде алғашқы [[темір дәуірі]]нде (б.з.б. 8 — 5 ғасырлар) өмір сүрген тайпалардың [[антропология]]лық анықтамасы. [[Қазақ]] даласының көптеген өңірінен табылған ежелгі қорған мен обалардан сол заманның әдет-ғұрыптарына байланысты бұйымдармен қатар адам сүйектері де қазып алынды. Осы адам сүйектеріне жүргізілген арнайы зерттеу жұмыстары [[Қазақстан]] жерінде алғашқы темір дәуірінде сақ тайпалары өмір сүргенін дәлелдейді. Сол дәуірде [[Қазақстан]] аймағы шошақ бөрікті сақтардың негізгі мекен-жайы болғаны белгілі. Сондықтан [[антропология]]лық сипаттамалар тек осыларға ғана беріледі. Шошақ бөрікті сақтарға байланысты [[археология]]лық ескерткіштер [[Қазақстан]]ның оңтүстік, шығыс, орталық аймақтарында орналасқан. Осылардан табылған адамдардың қаңқа сүйектеріне арнайы [[антропология]]лық зерттеулер [[палеоантропология]]лық зерттеу жолдары, яғни бас сүйектердің [[морфология]]лық құрылымына сипаттау арқылы және [[палеогенетика]]лық әдістеме, яғни сақ тайпаларының азу тістеріне [[митохондрия]]лық ДНК-сын (mt — DNA) анықтау, яғни аналық нәсілдің ерекшеліктерін анықтау арқылы жүргізілді. Көне заманда [[қазақ]] даласын мекендеген сақ тайпаларына қатысты зерттелген бас сүйек өлшемдерін жыныс ерекшеліктеріне қарай тоғыстырылып, барлығына ортақ [[краниометрия]]лық анықтамасы алынды. Бас сүйектердің жалпы сипаттамасы: бас формасы жұмыр, төбе биіктігі жоғарылау, маңдай кеңдігі орташа, қабақ сүйектері айтарлықтай жетілген, бет сүйегі аласа, ені жалпақ, жақ сүйектері орташа көтеріңкі, жазықтығы сүйір, көз ұяларының биіктігі аласа, ені жалпақ, алдынан қарағанда пішімі төртбұрышты, қоңқақ мұрын болып келеді. Осы айтылған сипаттамалар және басқа анықтамалар бойынша сақ тайпалары көне [[еуропоид]]тық [[антропология]]лық типке жатады. Бұл адамның бас сүйегі сақ тайпаларының біріне жатады. Оның табылған жері [[Алматы облысы]]ндағы [[Қаратал (өзен, Балқаш алабы)|Қаратал]] өзенінің бойы. [[Антропология]]лық пішімі осыған ұқсас адамдар сақ дәуірінде көне [[қазақ]] даласына кең таралған. Сонымен қатар олардың бейнесіне [[моңғолоид]] тектес тайпалар ықпал еткені байқалады. Жалпы [[қазақ]] даласында сақ тайпаларының дәуірінде (б.з.б. 5 — 4 ғасырлар арасында) [[моңғолоид]] тегінің араласу деңгейі 15 — 20 пайыздан аспағаны байқалады. Бұл кездегі [[Қазақстан]] тұрғындарының шығыс тайпаларымен араласу түрін [[ДНК]]-лық зерттеулер де қуаттайды. <br /> &lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 - том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер: ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Сақтар]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Салиха