Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:10:41Z

1 түзету

16:30, 2015 ж. қазанның 12 кезіндегі Alphy Haydar деген

2015-10-12T16:30:31Z

Жаңа бет

[[Сурет:Fargo Sundogs 2 18 09.jpg|thumb|right|200px|Сағым күн, Солтүстік Дакота штаты]]
'''Сағым күн'''（Sun dog<ref>[[The American Heritage Dictionary of the English Language]] http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/mock%20sun</ref>）— [[қоралану]]дың айырықша түрі, ерекше бір [[атмосфералық оптикалық құбылыс]] есептеледі. Кеңістікте қалқыған алты қырлы мұз кесектері ретті түрде [[күн]] сәулесін сындырып, шағылыстырғанда әуелгі күннің екі жағынан екі (не төрт) күн пайда болады.<ref name="atoptics-sunalt">{{cite web | url = http://www.atoptics.co.uk/halo/dogalt.htm | title = Effect of solar altitude | publisher = Atmospheric Optics | accessdate = 2007-04-15 | first = L | last = Cowley}}</ref> Мысалы 2013 жылы Қытайдан 5 күн бір уақытта көрінген болатын.
[[Сурет:Sun dog at Stonehenge.jpg|thumb|left|400px|Стоунхендж төбесіндегі шағын Сағым күн]]
Сағымкүн көбінесе 22° қоралануда пайда болады.<ref>[[The American Heritage Dictionary of the English Language]], 2004</ref> Ол әлемнің кез келген түкпірінде, кез келген маусымда болуы мүмкін, бірақ ылғи да анық, көрнекі бола бермейді. Әсіресе күн батқан кезде көбірек көрінеді.

Сағым күн өте мұз кристалдары өте суық ауада, ауа ағысы біршама баяу өңірде көбірек пайда болады. Сағым күндер шынайы күнге салыстырғанда қызарыңқы болады.

[[Грек]] тілінде Parhelion (παρήλιον – parēlion) сөзінің мағынасы "күннің қасында" дегенді білдіреді.<ref>{{cite web|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/parhelion|title=Parhelion|publisher=''[[Oxford English Dictionary]]''|accessdate=2013-12-30}}</ref> Ал ағылшын тіліндегі Sun dog сөзінің келіп шығуы әлі толық анық емес, көбінесе оны ежелгі Скандинавия ертегілерімен байланыстырады.<ref>{{cite web|url=http://www.digitaliseducation.com/resources-norse.html|title=Norse Constellations|author=Persson, Jonas|publisher=Digitalis Education Solutions, Inc.|accessdate=2013-12-30}}</ref>
[[Сурет:Nuremberg chronicles - Sun Dogs (CCIIIv).jpg|thumb|right|250px|Нюрнберг Хроникасындағы Сағым күн бейнесі]]
Ежелгі грек [[философ]]ы [[Аристотель]] өзінің «Метеорология — Ауа райы туралы» кітабында былай жазған: "Күн секілді екі жасанды күн күнмен бірге туып, бірге айналып, ақыры бірге батты" деп жазады. Ол тағы "Жасанды күндер" әрқашан бірдей биікте және бірдей қашықтықта болады, көбінесе күн шыққан және батқан кезде анық көрінеді, ал түсте тым аз көрінеді деп түсіндірді.

Ақын [[Арат]]тың (Aratus, «Phaenomena» 880-891）жазуынша, Сағым күн оның ауа райын болжауының бір дерегі есептеледі, ол Сағым күнге қарай отырып жаңбыр мен желді, болуы мүмкін дауылды нөсерді болжай аламын деген.

Артемидор (Oneirocriticaлық, «Түс жору кітабы») өз кітабында жасанды күндер арасындағы Құдайлар туралы айтады.<ref>p.125 Artemidorus – The Interpretation Of Dreams Oneirocritica by Artemidorus Translation and Commentary by Robert J. White c.1975 1990 Oriingal Books, Inc. 2nd Edition Published in the U.S. ISBN 0-944558-03-8</ref>

[[Республика]]шыл шешен [[Цицерон]] Сағым күнді сенаттың екіжүзділігіне теңеу ретінде қолданады.<ref>{{cite web | url = http://www.gutenberg.org/files/14988/14988-h/14988-h.htm#FNA-296 | title = On the Commonwealth, Book 1 | author = [[Cicero]] | pages = (260), 367, (369) | publisher = [[Project Gutenberg]] | coauthors= CD Yonge (trans.) | year = 1877}}</ref>

[[Сенека]] өзінің табиғат туралы кітабында да Сағым күнді тілге алады.<ref>Seneca, Ricerche sulla Natura, P. Parroni editor, Mondadori, 2010</ref>

1629 жылы жазда [[Рим]]де көрінген Сағым күн [[Рене Декарт|Декарт]]тың метафизиканы тастап, табиғат философиясын зерттеу еңбектерін жазуына түрткі болған екен.<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/descartes/#MetTurComPhyDis René Descartes - Metaphysical turn], Stanford Encyclopaedia of Philosophy</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Астрономия]]
[[Санат:Оптикалық құбылыстар]]
[[Санат:Атмосфералық оптикалық құбылыстар]]

← Ескі түзетулер	18:10, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Сағым күн - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

16:30, 2015 ж. қазанның 12 кезіндегі Alphy Haydar деген