https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29Сағыз (өзен) - Түзету тарихы2026-09-06T03:51:47ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_(%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD)&diff=136351&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:06:44Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:06, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_(%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD)&diff=136350&oldid=prevСалиха: /* Гидрологиясы */2022-12-08T05:48:12Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Гидрологиясы</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{мағына|Сағыз (айрық)}}<br />
{{Өзен<br />
|атауы =Сағыз өзені<br />
|шынайы атауы = <br />
|сурет = <br />
|сурет ені = <br />
|сурет атауы = <br />
|карта = <br />
|карта ені = <br />
|карта атауы = <br />
|ұзындығы = 511<br />
|су алабының ауданы = 19&nbsp;400<br />
|су алабы = [[Каспий теңізі]]<br />
|өзендердің су алабы = <br />
|су шығыны = <br />
|өлшеу орны = <br />
|бастауы = [[Мұғалжар тауы]]<br />
|бастауының орны =<br />
|бастауының биіктігі = <br />
|s_lat_dir = N|s_lat_deg = 48|s_lat_min = 34|s_lat_sec = <br />
|s_lon_dir = E|s_lon_deg = 56|s_lon_min = 06|s_lon_sec = <br />
|сағасы = Каспий теңізіне 60-70 км жетпей жерге сіңіп кетеді<br />
|сағасының орны = Тентексор тұсы<br />
|сағасының биіктігі = <br />
|m_lat_dir = N|m_lat_deg = 47|m_lat_min = 35|m_lat_sec = <br />
|m_lon_dir = E|m_lon_deg = 53|m_lon_min = 30|m_lon_sec = <br />
|еңістігі = <br />
|ел = [[Қазақстан]]<br />
|аймақ = [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], [[Атырау облысы|Атырау]] облыстары<br />
|commons = <br />
}}<br />
'''Сағыз''' – [[Каспий теңізі|Каспий]] алабындағы өзен. <br />
<br />
== Географиялық орны ==<br />
[[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], [[Атырау облысы|Атырау]] облыстары жерімен ағады. Ұзындығы 511 км. Су жиналатын алабы 19,4 мың км<sup>2</sup>.<br />
<br />
== Бастауы ==<br />
[[Мұғалжар тауы]]ның батысынан ([[Байсары]] тауынан) басталып, Каспий теңізіне 60-70 км жетпей Тентексор тұсындағы Бер төбекшіктерінде (Атырау облысы [[Мақат ауданы]]) жерге сіңіп кетеді. <br />
<br />
== Этимологиясы ==<br />
Әдетте Сағыз топонимін "шайнайтын сағыз" деп түсіну жаңсақтық болар еді. Бұл гидротопонимнің көне, ескі замандардан екендігін оның екінші құрамындағы ''ыз'', ''уыз'', ''оғыз'' - "өзен" сөзі дәлелдеп тұр. Ал бірінші компонентегі ''сағ'' сөзі фин-угор тілінде ''сөг'' - "саз, батпақ, шалшық", финше ''suo'', эстонша ''soo'' - батпақ, шалшық дегенді білдіреді. Егер бұл деректер нанымды деп санасақ Сағыз атауы "айналасы батпақ, балшық, саз жағасында бұталар қалың өскен өзен" деген мағынаға жуық.<ref>Жер-су атаулары (этимологиялық анықтамалық) «Өнер» баспасы, Алматы 2011 ISBN 978-601-209-161-8 </ref><br />
<br />
== Гидрологиясы ==<br />
Жоғарғы ағысында арнасы тік жарлы, тар, ортаңғы ағысында аңғары 5 -15 км-ге дейін кеңейеді. Төменгі ағысындағы аңғары енсіз. Ұзындықтары 10 км-ден аспайтын 100-ге жуық саласы бар. Ірілері: [[Дауылды]], Ащысай, [[Ноғайты (өзен)|Ноғайты]], Топырақшашты, [[Жарлы (өзен, Ақтөбе облысы)|Жарлы]], [[Мұқыр (өзен, Атырау облысы)|Мұқыр]], Бұрмасай. [[Атмосфералық жауын-шашын|Жауын-шашын]] суымен толығады. Жауын-шашын көп жылдары Каспий теңізіне дейін жетеді. [[Наурыз]] — [[сәуір]] айларында тасиды. Суы көктемде тұщы, жазда кермек. Ауыз суға жарамды. Жылдық орташа су ағымы Сағыз темір жол стансасы тұсында 3,2 м³/с, орташа ең үлкен көрсеткіш - 4 5 м<sup>3</sup>/сек, орташа жылдық ағын 118 млн. м<sup>3</sup>, төменгі ағысында, Тентексор елді мекенінің тұсындағы құмға сіңіп жойылатын жерінде, ағынының көлемі 30-40 млн. м<sup>3</sup>-ге дейін азаяды. Каспий маңы өзен-көлдерінің көпшілігі сияқты, Сағыздың суы да минералданған: суы мол кезеңде оның минералдану дәрежесі 700-900 мг/л т, су деңгейінің төмендеуі кезеңдері аралығында 2000 мг/л-ге дейін жетеді.<br />
Жылына Сағыз 300 мың т тұз алып өтеді. Тұздың осыншама көп мөлшерде болуы өзен түбінің, өзен түбі суының және төңірегіндегі топырақтың тұздануына әкеліп соқтырады. Жазда Сағыз өзенінің суы ауызсу ретінде пайдалануға да, мал суаруға да жарамсыз, ашқылтым. Тек қана кектемгі су тасу кезінде және жаздың алғашқы айларында суы әжептәуір тұщыланады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]], 7 - том</ref> <ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Байғанин ауданы өзендері]]<br />
[[Санат:Қызылқоға ауданы өзендері]]<br />
[[Санат:Мақат ауданы өзендері]]<br />
[[Санат:Каспий су алабы өзендері]]</div>Салиха