https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%83_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29Сарысу (өзен) - Түзету тарихы2026-09-06T04:37:00ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%83_(%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD)&diff=136553&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:06:46Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:06, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%83_(%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD)&diff=136552&oldid=prev13:26, 2025 ж. мамырдың 3 кезіндегі Мықтыбек Оразтайұлы деген2025-05-03T13:26:47Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Өзен<br />
|атауы =Сарысу<br />
|шынайы атауы = <br />
|сурет =Сарысу_өзенінің арнасы.jpg|270px<br />
|сурет ені = <br />
|сурет атауы = Сарысу өзені<br />
|карта = Сарысу.png<br />
|карта ені = <br />
|карта атауы = <br />
|ұзындығы = 800 <br />
|су алабының ауданы = 81&nbsp;600<br />
|су алабы =<br />
|өзендердің су алабы = <br />
|су шығыны = <br />
|өлшеу орны = <br />
|бастауы = [[Жақсы Сарысу]], Нарбақ, Шотан өзендерінің қосылуынан<br />
|бастауының орны = <br />
|бастауының биіктігі = <br />
|s_lat_dir = N|s_lat_deg = 48|s_lat_min = 47|s_lat_sec = 38<br />
|s_lon_dir = E|s_lon_deg = 72|s_lon_min = 1|s_lon_sec = 57<br />
|сағасы = [[Телікөл]]<br />
|сағасының орны = <br />
|сағасының биіктігі = <br />
|m_lat_dir = N|m_lat_deg = 45|m_lat_min = 10|m_lat_sec = 20<br />
|m_lon_dir = E|m_lon_deg = 66|m_lon_min = 44|m_lon_sec = 2<br />
|еңістігі = <br />
|ел = [[Қазақстан]]<br />
|аймақ = [[Ұлытау облысы]], [[Қызылорда облысы]]<br />
|ортаққордағы санаты =<br />
}}<br />
'''Сарысу''' – [[Телікөл]] алабындағы өзен. <br />
<br />
== Сөз төркіні ==<br />
Атаудың Сарысу аталуы "оның суының молдығы мен ұзақ жерге ағуына байланысты" болса керек. Топонимдер құрамындағы сары сөзі негізгі ("түр", "түс" мағынасынан бөлек) "үлкен, ірі, зор" мәнінде қолданылатыны белгілі. Осыған ден қойсақ, Сарысу "үлкен, ірі өзен" деген мағынаға сай келеді.<ref>{{кітап|авторы=Телғожа Жанұзақ|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Өнер"|жыл=2011|томы= |беттері=|барлық беті=496|сериясы= |isbn=978-601-209-161-8|тиражы=3000 }}</ref><br />
<br />
== Географиялық орны ==<br />
[[Қарағанды облысы|Қарағанды]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстары жерімен ағады. Ұзындығы 800 км. Су жиналатын алабы 81,6 — 99,1 мың км². <br />
<br />
== Бастауы ==<br />
[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]дағы [[Бұғылы (тау, Қарағанды облысы)|Бұғылы тауы]]ның етегінен басталатын [[Жақсы Сарысу]], [[Байназар (тау)|Байназар]] мен [[Жақсы Тағылы]] таулары маңынан басталатын [[Жаман Сарысу]] өзені қосылысынан пайда болатын Сарысу Сыр өңіріндегі [[Телікөл]]ге құяды.<br />
<br />
== Гидрологиясы ==<br />
Қуаң жылдары Телікөл-Ащыкөл ойысына жетпей құмға сіңіп кетеді. Салалары: [[Жаман Сарысу]], [[Жақсы Сарысу]], [[Атасу (өзен)|Атасу]], [[Талдысай (өзен, Сарысу алабы)|Талдысай]], [[Құрманақа]], [[Талдыманақа]], Құмдыеспе, [[Қаракеңгір]].<br />
Сарысудың орташа жылдық [[су]] ағымы 7,5 м<sup>3</sup>/с, сағасында 0,10 м<sup>3</sup>/с. Ағысының жылдамдылығы 0,6 — 0,8 м/с. Негізінен қар суымен толығады, сондықтан да жылдық су ағынының 96,6%-ы сәуір — мамыр айларында, 3,1%-ы күзде, 0,3%-ы қыста өтеді. Сәуірдің аяғында, мамырдың алғашқы онкүндігінде қатты тасиды. Суы бастауында тұщы, орта және төм. ағыстарында тұздылау келеді. Өзен желтоқсанда қатып, наурыздың аяғында мұзы түседі. Арнасының ені бастауында 15 — 20 м, орта бөлігінде 40 — 60 м, саға жағында 150 — 200 м-ге дейін кеңейеді; бас жағында тар болып келетін аңғары төм. ағысында 10 км-ге дейін ұлғаяды. Көне арнасының түбі және жағалауы құмды және құмды-малтатасты шөгінді жыныстардан түзілген. Мұндағы ашық қызыл қоңыр топырақта жусанды-бетегелі-шытырлы өсімдікті шөлейт ландшафтысы қалыптасқан, сағалық бөлігінде шөлдік ландшафт басым. Көктемгі Сырдария суының біраз бөлігі Телікөл каналы арқылы Сарысу сағасына қосылады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]], 7 том</ref><ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шаруашылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Қызылорда облысы өзендері]]<br />
[[Санат:Қарағанды облысы өзендері]]</div>Мықтыбек Оразтайұлы