https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2026-04-18T19:39:18Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B&diff=44079&oldid=prev 2025-04-25T18:25:05Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B&diff=44078&oldid=prev 2014-11-22T13:52:15Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Сандар теориясы''' — [[математика]]ның [[бүтін]], [[рационал]] және [[алгебра]]лық [[сан]]дардың қасиеттерін зерттейтін саласы. Әсіресе оң [[натурал]] [[сандар]] 1, 2, 3, …, оның қасиеттері мен оларға арифмет. амалдар қолдану Сандар теориясының зерттеу аясында ерекше орын алады. <br /> [[Грекия]]да б.з.б. 6 ғ-да ([[Пифагор]] мектебінде) бүтін сандардың бөлінгіштігі зерттеліп, бүтін сандардың жеке түрлері (мыс., [[жай сан]]дар, [[құрама сан]]дар, квадрат сандар) ажыратылды, кемел сандардың құрылымы қарастырылды. [[Евклид]] “Негіздерінде” Евклид алгоритміне сүйеніп, екі бүтін санның ең үлкен ортақ бөлгішін табуға арналған жүйелі бөлінгіштік теориясы құрылды. Онда Евклид жай сандардың шексіз көп болатынын дәлелдеді. [[Диофанд]] (б.з.б. 3 ғ.) “[[Арифметика]]” деген еңбегінде теңдеулердің бүтін санды шешулерін табумен айналысып, Сандар теориясын дамытуға үлкен үлес қосты. Сандар теориясының кейбір мәселелері [[Қытай]]да (2 ғ-дан бастап), [[Үндістан]]да (7 ғ-дан бастап), [[Шығыс арабия|Шығыс араб]] елдерінде (9 ғ-дан бастап) қарастырылды.<br /> [[Еуропа]]да Сандар теориясының дамуы П.[[Ферма]] (1601 — 65) зерттеулерінен басталады. Ферма өзінің атақты теоремасын дәлелдеген және бұл теорема салыстыру теориясында үлкен рөл атқарған кіші теорема болды. [[Л.Эйлер]] (1707 — 83) аналит. Сандар теориясының негізін қаласа, [[К.Гаусс]] жүйелі салыстыру теориясын жасады. 19 ғ-дың ортасында [[П.Дирихле]] (1805 — 59) арифмет. прогрессия туралы теоремасын дәлелдеп, өзінің функционалдық қатарын енгізді. Сандар теориясының дамуына ресейлік ғалымдар [[П.Чебышев]] (1821 — 94), [[А.Марков]] (1856 — 1922), [[И.Виноградов]] (1891 — 1983), т.б. үлес қосқан. [[Қазақстан]]да Сандар теориясының дамуын арттыруда [[Б.Оразбаев]] шәкірттерімен бірге жемісті еңбек етті. Аналит. әдістерді алгебрада қолдануды қажет ететін есептерді, яғни абсолют абельдік өрістердің асимптотик. таралу заңдылығы (Оразбаев), абсолют абельдік өрістер санының натурал қатарда орналасу заңдылығы ([[С.Кенжебаев]], [[А.Бөленов]]), Дирихленің L-қатарларының теор.-функционалдық қасиеттері ([[Р.Тұрғаналиев]], т.б.), жазық облыстардағы бүтін нүктелер санының бағасы ([[С.Әбләлимов]]), кейбір мультипликативтік функциялардың бағасы ([[И.Ильясов]]) зерттелді. Қазақстанда, негізінен, сандардың аналитик. теориясы дамуда. <br /> Қазіргі кезде Сандар теориясының шешілмеген мәселелері көп: жай егіз сандар мәселелері, n2+1 түріндегі жай сандардың шексіздігі, шеңбер ішіндегі және гипербола астындағы бүтін нүктелер, p+е сандарының трансценденттігі, т.б.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы, 7 том&lt;/ref&gt;<br /> == Пайдаланылған cілтемелер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Математика]]<br /> [[Санат:Сандар]]</div>

GanS NIS