Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:06:17Z

1 түзету

Zhaksilik: clean up, replaced: ҒА-ның → ғылым академиясының (2) using AWB

2015-06-01T16:10:45Z

clean up, replaced: ҒА-ның → ғылым академиясының (2) using AWB

Жаңа бет

[[Сурет:Aini.jpg|thumb|right|Садриддин Айни]]

'''Садриддин Айни, Садриддин Саидмұрад-заде''' (27.4.1878, Гиждуван қаласы маңындағы Соктара қыстағы — 15.7.1954, [[Душанбе]]) — [[тәжік]] ақыны, ғалым, қоғам қайраткері. [[Тәжікстан]]ның еңбек сіңірген ғылым қайраткері, [[Өзбекстан]] ғылым академиясының құрметті академигі (1943), [[Тәжікстан]] ғылым академиясының алғашқы [[президент]]і (1951).

[[Бұхара]] [[медресе]]лерінде білім алған, тәжік, [[өзбек]] тілдерінде қатар жазған. Өлеңдері 1894 жылдан жариялана бастады. “Айна”, т.б. мерзімді баспасөз беттерінде ағартушылықты насихаттаған “Жастарға” (1914), “Жерді сатпаңдар” (1916), т.б. өлеңдері, мақалалары жарияланды. Үкімет тарапынан қуғынға ұшыраған Садриддин 1915 — 16 ж. [[Бұхара]]дан кетеді. 1917 ж. қамауға алынады. 1919 — 20 ж. алғашқы тәжік журналы “Революция жалынын” шығаруға атсалысты. Садриддиннің журналда жарық көрген мақалалары тәжік публицистикасының қалыптасуына септігін тигізді. “Бұхара жендеттері” (1920) атты алғашқы [[проза]]лық шығармасында [[Бұхара]]ның ескі тәртібін әшкерелесе, “Одина” (1924) повесі арқылы шебер суреткер екенін танытты. “Дохунда” (1927 — 28 ж. жазылып, 1930 ж. жарық көрген) және “Құлдар” (1934, [[қазақ тілі]]нде 1953) романдарында тәжік халқының бір ғасырға жуық өмірі мен күресі бейнеленген. “Өсімқордың өлімі” (1939 — 53) повесінде байлығынан айырылған сараңның өлімі арқылы қоғамдық құрылымның күйреуін меңзеді. Соғыс жылдарында Садриддин публицистикалық өткір мақалалар мен [[тарих]]и көркем очерктер жазды (“Тәжік халқының батыры Темір Мәлік” 1944; “Муканна көтерілісі” 1944, т.б.). 1948 жылдан “Естеліктер” атты автобиографиялық [[роман]]ын жазды (1 — 4-кіт., 1950 ж. КСРО Мемлекеттік сыйлығы; қазақ тілінде 1951). Бұл шығармада 19 — 20 ғасырлар аралығындағы [[Бұхара]] қауымының тұрмыс-салты, саяси өмірі, тәжік ағартушыларының бейнесі суреттелген. Садриддин — “Маңғыт әулеті әмірлерінің тарихы” (1923), “Тәжік әдебиеті үлгілерінің антологиясы” (1 — 3-бөлімдер, 1926) сияқты [[тарих]]и, әдеби еңбектердің, [[Рудаки]], [[Фирдауси]], [[ибн Сина]], Сағди, Науаи, Васифи, Бедил, т.б. жайындағы очерктер мен [[монография]]лардың авторы. 3 рет Ленин орденімен, 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.<ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 - том</ref>
== Дереккөздер: ==
<references/>

{{Commonscat|Sadriddin Ayni}}

{{wikify}}

[[Санат:1878 жылы туғандар]]
[[Санат:Жазушылар]]
[[Санат:Академиктер]]
[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:КСРО жазушылары]]
[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]
[[Санат:1954 жылы қайтыс болғандар]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	19:06, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Садриддин Айни - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Zhaksilik: clean up, replaced: ҒА-ның → ғылым академиясының (2) using AWB