Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:12:43Z

1 түзету

Sibom: clean up, replaced: мая → мамыр using AWB

2016-07-26T11:45:38Z

clean up, replaced: мая → мамыр using AWB

Жаңа бет

{{мағына|Рейхстаг}}
{{Ғимарат
| ғимараттың аты = Рейхстаг
| шынайы аты = {{lang-de|Reichstagsgebäude}}
| бұрынғы атауы =
| балама аты =
| статусы = 1961—1964 жылдары, 1992 жылы қалпына келтірілген
| суреті = Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg
| ені =
| сурет атауы =
| позициялық карта =
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
| карта атауы =
| карта ені =
| ғимараттың үлкен жетістігі =
| ізашары =
| ізбасары =
| ғимарат түрі =
| сәулет стилі = [[неоренессанс]]
| қолданылуы =
| орналасуы =
| мекен жайы =
| қала = [[Берлин]]
| мемлекет = Германия
| қазіргі жалдаушы = [[Бундестаг]]
| ғимараттың маңыздылығы =
| құрылысы басталды = 9 маусым 1884
| құрылысы аяқталды = 1894
| ашылған уақыты =
| жөнделген уақыты =
| жабылған уақыты =
| бұзылған уақыты =
| құны =
| жөндеу құны =
| биіктігі =
| төбесі =
| антеннаның төбесі =
| шатыры =
| ең соңғы қабат =
| обсерватория =
| құрылыс жүйесі =
| көлемі =
| диаметрі =
| басқа да өлшемдері =
| қабаттар саны =
| ғимараттың ішкі ауданы =
| лифтілер =
| тапсырыс беруші =
| иемденуші =
| басқарушы орган =
| сәулетшісі = [[Пауль Валлот]]<br /> [[Норман Фостер]]
| сәулет фирмасы =
| салушы =
| инженері =
| инженер-құрылысшы =
| басқа да дизайнерлер =
| сметашы =
| бас мердігер =
| марапаттары =
| дүкендер саны =
| бөлмелер саны =
| көлік тұрағы =
| сайты =
}}
[[Сурет:Рейхстаг, XIX век.jpg|thumb|250px|Рейхстаг, XIX ғасырдың соңындағы фото.]]
[[Сурет:Reichstag-berlin-im-umbau.jpg|thumb|250px|Reichstag 1995]]
[[Сурет:Berlin reichstag west panorama.jpg|thumb|250px|Рейхстаг ғимараты, [[2009 жыл]]. Батыс фасад]]

'''Рейхстаг ғимараты''' немесе '''Рейхстаг''' ({{Audio|De-Reichstagsgebäude.ogg|Reichstagsgebäude}}; {{lang-de|Reichstagsgebäude}} — «мемлекеттік жиналыс ғимараты») — [[Берлин]]дегі әйгілі тарихи ғимарат, бұнда [[1894 жыл|1894]]—[[1933 жыл]]дары [[Германия]]ның аттас мемлекеттік органы — [[Рейхстаг (Герман империясы)|Герман империясының рейхстагы]] және [[Рейхстаг (Веймар Республикасы)|Веймар республикасының рейхстагы]] кездесу өткізген, ал [[1999 жыл]]дан бұл ғимаратта [[Германия]] [[бундестаг]]ы орналасқан.

== Тарихы ==
Ғимарат итальяндық биік [[қайта өрлеу дәуірі]]нің стилінде франкфурттық сәулетші [[Пауль Валлота]]ның жобасымен салынған. Неміс парламенті ғимаратының алғашқы тасын [[1884 жыл]]ы [[9 маусым]]да [[кайзер]] [[Вильгельм I (неміс императоры)|Вильгельм I]] қалаған. Құрылыс мерзімі он жылға созылып, [[Вильгельм II (неміс императоры)|Вильгельме II]] кайзердің кезінжде аяқталды.
[[Сурет:Astrakhan Makarov Reichstag.JPG|thumb|Сақталған «Астрахань Макаров» жазуы]]
[[1933 жыл]]ы [[27 ақпан]]да рейхстаг ғимараты [[Рейхстагты өртеу|өрт қойылған]] соң жанып кетті. Ұлтшылдар өртке коммунистерді кінәлап бұл жағдайды өз уәкілеттіліктерін арттыруға және басты саяси қарсыласымен мәмілеге келу үшін пайдаланды. Бұдан кейін сирек кездесулер өртелген рейхстаг (барлық саяси маңызынан айырылды) ғимаратта емес, [[Кролль-Опера]]да өткізіп келді, бұл [[1942 жыл]]ы тоқтатылды. Кейін Ғимарат насихат кездесулер үшін қолданылған, [[1939 жыл]]дан — әскери мақсатта қолданылды.

[[Берлин операциясы|Берлин үшін шайқас]] уақытысында кеңес әскерлері [[Рейхстаг штурмы]]н жүргізді. [[1945 жыл]]ы [[30 сәуірде]] Рейхстагта [[Жеңіс туы]] тігілді<ref>''Мизеркин С.'' [http://rus.ruvr.ru/2009/05/05/959299.html Неизвестные факты из истории Знамени Победы] // Голос России. — 2009. — 5 мамыр.</ref>, ал 1 мамырда [[Александр Филиппович Косс|Александра Косс]] қолбасшылығымен [[115-ші гвардиялық истребительдік авиациялық полкы]] «Победа» деген жазуы бар Қызыл Жеңіс Туы тасталды. Рейхстаг қабырғасына кеңес сарбаздары көптеген жазбалар қалдырған, олардың бір бөлігі (оның ішінде жиналыс залында) әлі күнге дейін қайта қалпына келтірілген соң да сақталған<ref>{{cite web
| url = http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5323417,00.html
| title = Берлин: О надписях на Рейхстаге
| publisher = [[Deutsche Welle]]
| accessdate = 2010-03-15
| archiveurl = http://www.webcitation.org/61AIQS4lP
| archivedate = 2011-08-24
}}</ref>. 1947 жылы кеңес комендатурасының бұйрығымен жазулар «цензураға ұшыраған», яғни ұятсыз жазулар жойылды және бірнеше «идеологиялық жазулар» енгізілді.

Рейхстаг қарбығаларындағы жазуларды сақтау мәселесі, 1990 жылдары оны қайта жөндеу жұмыстары басталған кезде көтерілген болатын (сондай-ақ, алдыңғы қалпына жөндеу жұмыстарының бастапқы кезеңдерінде 1960-шы жылдардағы көптеген жасырын жазулардың табылғаны бар). Бундестаг Президенті [[Рита Зюсмут]]тың және [[Ресейдің Германиядағы елшілерінің тізімі|Ресей Федерациясының ГФР-дегі елшісінің]] 1996 жылғы келісімімен әдепсіз жазылған және [[нәсілшілдік]] мазмұндағы жойылып, тек 159 граффити қалдырылды<ref>[http://magazin.spiegel.de/EpubDelivery/spiegel/pdf/13880476 ''Petra Bornhöft''. Schweinkrem mit blauer Kreide]. [[Der Spiegel]] — 1999, № 26</ref>. 2002 жылы бундестаг жиналысында жазуларды алып тастау туралы мәселе қойылды, бірақ ұсыныс көпшілік дауысқа ие бола алмай, қабылданбады<ref>{{cite web|date=14 марта 2002|url=http://www.newsru.com/world/14mar2002/note.html|title=Бундестаг Рейхстаг қабырғаларындағы кеңес сарбаздарының жазуларын қалдыруға шешім шығарды|publisher=[[NEWSru]]|accessdate=2010-08-14|archiveurl=http://www.webcitation.org/61AIRjn8J|archivedate=2011-08-24}}</ref>. Кеңес сарбаздарының жазуларының басым бөлігі Рейхстаг ғимаратының ішкі бөлігінде жазылған, ныне доступных только с экскурсоводом по записи. Жоғарғы қабатта, оң жақ бөлігінің ішкі жағында: «Астрахань Макаров» жазуы сақталған. Сонымен қоса сол жақ бөлігінің де ішкі жағында жазулар сақталған<ref>[http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/116/ Естелік қабырғасы]</ref>.

<gallery>
Сурет:Жеңіс Туы.jpg|[[Рейхстаг төбесіндегі Жеңіс туы (Халдей фотосы)]]
Сурет:Reichstag russisch detail 17861 duhanic.jpg|Кеңес сарбаздарының жазулары

Сурет:Одна_из_надписей_оставленная_при_реставраций_Рейхстага.jpg|Жазулары бар Рейхстаг қабырғаларының бірі қалпына келтіру жұмыстарынан соң қалдырды
</gallery>
{{-}}

== Қазіргі заман мәдениетіндегі Рейхстаг ғимараты ==
[[Сурет:Kislyakov Shabelnikov Reistag.jpg|thumb|150px|[[Александр Владленович Кисляков|А. Кисляков]], [[Юрий Леонидович Шабельников|Ю. Шабельников]]. <br /> [[Екі құрбандық: ащы және тәтті]] (1995)]]
* [[1995 жыл]]дың мамырында ресейлік суретшілер [[Александр Владленович Кисляков|Александр Кисляков]] және [[Юрий Леонидович Шабельников|Юрий Шабельников]] «[[Екі құрбандық: ащы және тәтті]]» [[Инсталляция (өнер)|инсталляциясын]] орталық элементі үлкен торт болып табылатын, Рейхстаг ғимаратының шағын көшірмесі түрінде құрды<ref>''[[Михаил Юрьевич Боде|Боде М.]]'' Два приношения: горькое и сладкое // Художественный журнал. — 1996. — № 9.</ref>.
* [[1995 жыл]]ы [[24 маусым]]да қайта жөндеулер алдында болгардан шыққан американдық мүсінші және суретші [[Христо Явашев]] рейхстаг ғимаратын «орады». Оралған Рейхстаг ғажап өнер туындысына баланып бес миллион келушілер тартты.
{{-}}

{{commons|Category:Reichstag (building)}}

[[Санат:1894 жылы пайда болған]]
[[Санат:Берлин]]
[[Санат:Ғимараттар мен құрылыстар]]

← Ескі түзетулер	19:12, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Рейхстаг (ғимарат) - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sibom: clean up, replaced: мая → мамыр using AWB