https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2026-09-09T03:05:41Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=130555&oldid=prev 2026-07-12T19:01:05Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:01, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;' class='diff-multi'>(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)</td></tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=125230&oldid=prev 2026-06-26T06:40:33Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=130554&oldid=prev 2026-01-28T08:56:04Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">08:56, 2026 ж. қаңтардың 28 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Department of Ecology and Agricultural Sciences https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=125229&oldid=prev 2026-01-28T08:56:04Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">08:56, 2026 ж. қаңтардың 28 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">Жол нөмірі 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Жол нөмірі 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Радиацияның әсерінен туындайтын геном тұрақсыздығы''' (РӘТГТ) – сәулелендіруден өткен [[жасуша]]лар <del class="diffchange diffchange-inline">ұрпақтардағы </del>көптеген генетикалық өзгерістердің de novo туындауы. [[Радиация]]ның әсерінен туындайтын [[геном]] тұрақсыздығы бірнеше <del class="diffchange diffchange-inline">ұрпақтарға </del>беріледі, сондай-ақ, бастапқы ұрпақтар жасушаларында байқалатын генетикалық өзгерістер сәулелендіруден өткен жасушаларда пайда болған <del class="diffchange diffchange-inline">өзгерістерден </del>ерекшеленуі мүмкін. Осы күнге дейін есептеліп келген<del class="diffchange diffchange-inline">, </del>сәулелендіру кезінде жасушада пайда болатын жасушалардың қырылуы, [[мутация]]лар, [[Хромосомалар|хромосома]]лық [[аберрация]]лар және ісіктердің тасымалдануы сияқты, [[ДНҚ]]-ның алғашқы құрылымының қайтымсыз зақымдалуының нәтижесі болып табылатын<del class="diffchange diffchange-inline">, </del>иондаушы радиацияның ағзаға кері әсерінен пайда болатын&#160; осындай <del class="diffchange diffchange-inline">биологиядық </del>өзгерістер нәтижесі болып саналатын. Бірақ бұған қарама-қарсы нәтижелер алынған<del class="diffchange diffchange-inline">, </del>сәулелендіруден кейін тірі қалған жасушалардың бір бөлігі түрі өзгерген ұрпақ беруі мүмкін, бұдан бірнеше ұрпақтар бойы жиілігі жоғары хромосомалық аберрациялар мен гендік мутациялар пайда болуы мүмкін, кейбір жағдайда апоптоз <del class="diffchange diffchange-inline">жолымен </del>жасушалардың көптеп қырылуына әкеліп соғады және т.б. Бұл <del class="diffchange diffchange-inline">кешеуілді </del>радиация әсерінің байқалуы радиация әсерінен туындайтын геном тұрақсыздығы (РӘТГТ) деген&#160; атпен мәлім. Геном тұрақсыздығының ең негізгі туындыларының бірі болып<del class="diffchange diffchange-inline">, </del>генотоксикалық агенттердің әсерінен пайда болатын цитогенетикалық өзгерістер болып табылады. <del class="diffchange diffchange-inline">Территориясы </del>радионуклидтермен ластанған аймақта тұратын адамдарға цитогенетикалық зерттеу <del class="diffchange diffchange-inline">жүргізгенімізде </del>алғашқыда пайда болған тұрақсыз аберрациялардың уақыт өте келе біртіндеп жойылатындығы мәлім. Сондықтан кейінгі кезде кешеуілді сәулелендіруден кейін <del class="diffchange diffchange-inline">пайда </del>пайда болатын тұрақты хромосомалық аберрацияларды зерттеу қарқынды дамуда. Осы типтегі аберрацияларды тұрақсыз аберрациялармен салыстырғанда, ағзада ұзақ уақыт бойы сақталуы мүмкін. Сондай-ақ, уақыт өтсе де бұл аберрациялардың орташа жиілігі мүлдем өзгермейді және екінші рет тексерген жағдайда да сол деңгейде сақталады. Бірақ ең қауіптісі осы келешек ұрпақтарға тұрақсыз күйдің берілу мүмкіндігі, ұрпақтар жасушаларында ол қазіргі кезде «геном тұрақсыздығы» деген атпен белгілі молекулалық-генетикалық өзгерістердің қалыптасуына әкеліп соғады. Сол сияқты, адамдардың бірінші буынындағы ұрпағының дене жасушаларында да цитогенетикалық өзгерістер жиілігі жоғары болды ұрпағы пайда болмай тұрып радиация әсеріне ұшыраған. Яғни ата-аналарының гаметалары генотоксикалық әсерге ұшыраған болса, олардың балалары жоғары мутациялық және канцерогендік қауіпті&#160; топқа жатады. Сондай-ақ, РӘТГТ-<del class="diffchange diffchange-inline">на </del>жасушалардың белсенділік жауап түзу қасиетін жоғалту және қосымша сәулелендіруге сезгіштікті жоғарлату қасиеті де жатады.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color:black; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Радиацияның әсерінен туындайтын геном тұрақсыздығы''' (РӘТГТ) – сәулелендіруден өткен [[жасуша]]лар <ins class="diffchange diffchange-inline">ұрпақтарында&#160; </ins>көптеген генетикалық өзгерістердің de novo туындауы. [[Радиация]]ның әсерінен туындайтын [[геном]] тұрақсыздығы бірнеше <ins class="diffchange diffchange-inline">ұрпаққа </ins>беріледі, сондай-ақ, бастапқы ұрпақтар жасушаларында байқалатын генетикалық өзгерістер сәулелендіруден өткен жасушаларда пайда болған <ins class="diffchange diffchange-inline">өзгерістерінен </ins>ерекшеленуі мүмкін. Осы күнге дейін есептеліп келген сәулелендіру кезінде жасушада пайда болатын жасушалардың қырылуы, [[мутация]]лар, [[Хромосомалар|хромосома]]лық [[аберрация]]лар және ісіктердің тасымалдануы сияқты, [[ДНҚ]]-ның алғашқы құрылымының қайтымсыз зақымдалуының нәтижесі болып табылатын иондаушы радиацияның ағзаға кері әсерінен пайда болатын&#160; осындай <ins class="diffchange diffchange-inline">биологиялық </ins>өзгерістер нәтижесі болып саналатын. Бірақ бұған қарама-қарсы нәтижелер алынған сәулелендіруден кейін тірі қалған жасушалардың бір бөлігі түрі өзгерген ұрпақ беруі мүмкін, бұдан бірнеше ұрпақтар бойы жиілігі жоғары хромосомалық аберрациялар мен гендік мутациялар пайда болуы мүмкін, кейбір жағдайда апоптоз <ins class="diffchange diffchange-inline">арқылы </ins>жасушалардың көптеп қырылуына әкеліп соғады және т.б. Бұл <ins class="diffchange diffchange-inline">кешеуілденген </ins>радиация әсерінің байқалуы радиация әсерінен туындайтын геном тұрақсыздығы (РӘТГТ) деген&#160; атпен мәлім. Геном тұрақсыздығының ең негізгі туындыларының бірі болып генотоксикалық агенттердің әсерінен пайда болатын цитогенетикалық өзгерістер болып табылады. <ins class="diffchange diffchange-inline">Аумағы </ins>радионуклидтермен ластанған аймақта тұратын адамдарға цитогенетикалық зерттеу <ins class="diffchange diffchange-inline">жүргізгенде </ins>алғашқыда пайда болған тұрақсыз аберрациялардың уақыт өте келе біртіндеп жойылатындығы мәлім. Сондықтан кейінгі кезде кешеуілді сәулелендіруден кейін пайда болатын тұрақты хромосомалық аберрацияларды зерттеу қарқынды дамуда. Осы типтегі аберрацияларды тұрақсыз аберрациялармен салыстырғанда, ағзада ұзақ уақыт бойы сақталуы мүмкін. Сондай-ақ, уақыт өтсе де бұл аберрациялардың орташа жиілігі мүлдем өзгермейді және екінші рет тексерген жағдайда да сол деңгейде сақталады. Бірақ ең қауіптісі осы келешек ұрпақтарға тұрақсыз күйдің берілу мүмкіндігі, ұрпақтар жасушаларында ол қазіргі кезде «геном тұрақсыздығы» деген атпен белгілі молекулалық-генетикалық өзгерістердің қалыптасуына әкеліп соғады. Сол сияқты, адамдардың бірінші буынындағы ұрпағының дене жасушаларында да цитогенетикалық өзгерістер жиілігі жоғары болды ұрпағы пайда болмай тұрып радиация әсеріне ұшыраған. Яғни ата-аналарының гаметалары генотоксикалық әсерге ұшыраған болса, олардың балалары жоғары мутациялық және канцерогендік қауіпті&#160; топқа жатады. Сондай-ақ, РӘТГТ-<ins class="diffchange diffchange-inline">ға </ins>жасушалардың белсенділік жауап түзу қасиетін жоғалту және қосымша сәулелендіруге сезгіштікті жоғарлату қасиеті де жатады.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Дереккөздер ==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f9f9f9; color: #333333; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #e6e6e6; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Дереккөздер ==</div></td></tr> </table>

Department of Ecology and Agricultural Sciences https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=51393&oldid=prev 2025-04-25T18:26:50Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=51392&oldid=prev 2013-09-28T03:20:30Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Радиацияның әсерінен туындайтын геном тұрақсыздығы''' (РӘТГТ) – сәулелендіруден өткен [[жасуша]]лар ұрпақтардағы көптеген генетикалық өзгерістердің de novo туындауы. [[Радиация]]ның әсерінен туындайтын [[геном]] тұрақсыздығы бірнеше ұрпақтарға беріледі, сондай-ақ, бастапқы ұрпақтар жасушаларында байқалатын генетикалық өзгерістер сәулелендіруден өткен жасушаларда пайда болған өзгерістерден ерекшеленуі мүмкін. Осы күнге дейін есептеліп келген, сәулелендіру кезінде жасушада пайда болатын жасушалардың қырылуы, [[мутация]]лар, [[Хромосомалар|хромосома]]лық [[аберрация]]лар және ісіктердің тасымалдануы сияқты, [[ДНҚ]]-ның алғашқы құрылымының қайтымсыз зақымдалуының нәтижесі болып табылатын, иондаушы радиацияның ағзаға кері әсерінен пайда болатын осындай биологиядық өзгерістер нәтижесі болып саналатын. Бірақ бұған қарама-қарсы нәтижелер алынған, сәулелендіруден кейін тірі қалған жасушалардың бір бөлігі түрі өзгерген ұрпақ беруі мүмкін, бұдан бірнеше ұрпақтар бойы жиілігі жоғары хромосомалық аберрациялар мен гендік мутациялар пайда болуы мүмкін, кейбір жағдайда апоптоз жолымен жасушалардың көптеп қырылуына әкеліп соғады және т.б. Бұл кешеуілді радиация әсерінің байқалуы радиация әсерінен туындайтын геном тұрақсыздығы (РӘТГТ) деген атпен мәлім. Геном тұрақсыздығының ең негізгі туындыларының бірі болып, генотоксикалық агенттердің әсерінен пайда болатын цитогенетикалық өзгерістер болып табылады. Территориясы радионуклидтермен ластанған аймақта тұратын адамдарға цитогенетикалық зерттеу жүргізгенімізде алғашқыда пайда болған тұрақсыз аберрациялардың уақыт өте келе біртіндеп жойылатындығы мәлім. Сондықтан кейінгі кезде кешеуілді сәулелендіруден кейін пайда пайда болатын тұрақты хромосомалық аберрацияларды зерттеу қарқынды дамуда. Осы типтегі аберрацияларды тұрақсыз аберрациялармен салыстырғанда, ағзада ұзақ уақыт бойы сақталуы мүмкін. Сондай-ақ, уақыт өтсе де бұл аберрациялардың орташа жиілігі мүлдем өзгермейді және екінші рет тексерген жағдайда да сол деңгейде сақталады. Бірақ ең қауіптісі осы келешек ұрпақтарға тұрақсыз күйдің берілу мүмкіндігі, ұрпақтар жасушаларында ол қазіргі кезде «геном тұрақсыздығы» деген атпен белгілі молекулалық-генетикалық өзгерістердің қалыптасуына әкеліп соғады. Сол сияқты, адамдардың бірінші буынындағы ұрпағының дене жасушаларында да цитогенетикалық өзгерістер жиілігі жоғары болды ұрпағы пайда болмай тұрып радиация әсеріне ұшыраған. Яғни ата-аналарының гаметалары генотоксикалық әсерге ұшыраған болса, олардың балалары жоғары мутациялық және канцерогендік қауіпті топқа жатады. Сондай-ақ, РӘТГТ-на жасушалардың белсенділік жауап түзу қасиетін жоғалту және қосымша сәулелендіруге сезгіштікті жоғарлату қасиеті де жатады.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> [[Санат: Биология]]<br /> [[Санат: Аурулар]]<br /> <br /> {{stub}}<br /> {{wikify}}</div>

Нұрлан Рахымжанов