Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:23:51Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдалынған әдебиет → Дереккөздер using AWB

2014-06-05T09:01:16Z

clean up, replaced: Пайдалынған әдебиет → Дереккөздер using AWB

Жаңа бет

'''Паркинсон ауруы'' – ересек адамдарда болатын созылмалы ауру. [[Нейромедиатор]] [[дофамин]] болып қолданылатын орталық [[жүйке жүйесі]]нің немесе орта [[ми]]дың қара субстанция [[нейрон]]дарының бүлініп немесе өліп қалуынан пайда болады.

==Жалпы түсініктемесі==
Паркинсон ауруы келесі қозғалыстық бұзуларға әкеледі: діріл([[тремор]]), [[гипокинезия]], [[бұлшықет ригиді]], сонымен қатар [[вегетатив]]ті және [[психика]]лық бұзулар. Бұзулардың барлығы бас [[ми]]ының алдыңғы жағында орналасқан өңсіз шар ([[палладиум]]) тежегіш ықпалынан болады. [[Палладиум]] [[нейрон]]дарының бұзылуы [[переферия]]лық қозғалыстық [[нейрон]]дарының қатты тежеуіне әкеледі. Қазіргі таңда аурудың емі жоқ, бірақ дәрігелер [[реабилитация]]лық курсты жүргізеді. [[Реабилитация]] көмегімен Паркинсон ауруының синдромдары едәуір азайады, сондықтан осы аурумен ауырған адамдардың өмірі біраз жеңілдетіледі.

==Аталу себебі==
Аурудың аталуы әйгілі франзуц [[невролог]]ы [[Жан Шарко]]ның көмегімен пайда болды. Ол осы ауруды алғаш зерттеп [[эссе]] жазған британдық [[Джеймс Паркинсон]] атымен қойылсын деген ниет білдірді.

==Зерттелу тарихы==
Паркинсон ауруының сипаттамасы [[1817]] жылы [[Джеймс Паркинсон]]ның “[[Діріл параличі туралы эссе]]” атты жұмысынан бірнеше мыңжылдықтар бұрын пайда болды. [[Мысыр]] [[папирус]]ында б.з.б. [[XII ғасыр]]да [[фараон]]дардың біреуінде Паркинсон ауруына сай келетін белгілер байқалған. Ал [[Библия]]да діріл([[тремор]]) байқалған адамдар туралы жазылған. Аюрведа жұмыстарында да діріл, қозғалыстың шектелуі, сілекейдің еріксіз ағуы, басқа да Паркинсон ауруына сәйкес белгілердің сипаттамалары бар. Оларды емдеудің бір жолы ғана көрсетілді – ол бұршақ көкөнісін әртүрлі қолдану. [[Ежелгі Рим]]нің атақты дәрігері [[Гален]] сонау [[II ғасыр]]да Паркинсон ауруын сипаттап оның белгілерін атап шықты.
[[Гален]]нен кейін Паркинсон ауруы тек [[XVII ғасыр]]да ғана қайтадан сипатталды. [[Голландия]] дәрігері [[Франциск Сильвий]] Паркинсон ауруына сәйкес басқа да [[тремор]] түрлерін атап шықты, ал неміс [[Иероним Гобий]] [[паркинсионизм]]ға сай ауру адамның жүрісін сипаттап ерекшеліктерін атап шықты.[[Джон Хантер]] [[паркинсионизм]] синдромына ұшыраған адамның толық сипаттамасын берді.

[[Джеймс Паркинсон]] [[1817]] жылы өзінің жазған жұмысында Паркинсон ауруына шалдыққан 6 адамды зерттеп барлық сипаттамасын кітабына енгізген. Және де ол ауру ушығуының [[динамика]]сын бақылап бірнеше тұжырамдамаға келді. [[Джеймс Паркинсон]]ның бұл жұмысына 40 жыл бойы көңіл аударылмады. [[У.Говерс]], [[С.Уильсон]], [[В.Эрба]] және [[Ж.Шарко]] [[невролог]]тарының қарапайым зерттеулері Паркинсон ауруын жеке сырқат ретінде саналуына зор үлес қосты. Паркинсон ауруы бөлек сырқат ретінде санала бастағаннан кейін, ағзада қандай құрылымдардың зақымдануы осы аурудың белгілерінің пайда болуына әкеледі деген сұрақ туындады. Француз [[невролог]]ы [[Эдуард Бриссо]] [[XIX ғасыр]]дың аяғында Паркинсон ауруының пайда болуына [[субталамикалық ядро]] және орта [[ми]]дың зақымдануы жауапты деген ой түйіндеді. [[1912]] жылы [[Фридерик Леви]] [[ми]] бағанасының [[жасуша]]ларында Паркинсон ауруына сәйкес келетін ерекше [[жасуша]]ларының қосылуын байқады. Кейіннен, бұл [[жасуша]]лар [[Леви денешіктері]] деп атала басталды. [[1919]] жылы орыс [[невролог]]ы [[К.Н. Третьяков]] ауру кезінде болатын негізгі [[патология]]лық өзгерістер қара субстанцияда болатынын анықтады. [[Третьяков]]тың болжамдары [[медицина]]лық қауымдастықпен мойындалмады. Тек [[1948]] жылы неміс [[патологоанатом]]ы [[Рольф Хаспер]] осы болжамды дәлелдегеннен кейін [[Третьяков]]тың жұмысы қабылданды.

Сырқаттың негізінде жатқан [[биохимия]]лық өзгерістер [[1950]]-ші жылдары ғана зерттеле басталды. Паркинсон ауруының дамуына зор үлес қосатын [[нейротрансмит]]тер [[дофамин]]нің зерттелуі үшін швед [[фармаколог]]ы [[Арвид Карлссон]] [[Физиология]] және [[Медицина]] бойынша [[Нобель сыйлығы]]на тек [[2000]] жылы ғана ие болды. Ал [[Леви денешіктері]]нің құрамы [[1997]] жылы ғана толығымен түсіндірілді.

Сырқаттың [[тарих]]ы мен [[табиғат]]ының зерттелуімен бірге оның емделу әдістері де дамыды. XIX — XX ғасырлардың [[невролог]]тары [[алкалоид]] пен [[белладон атропины]]ның қолданылуы емделу жолдарында жақсы нәтижелерге әкелді деген тұжырымдамаларға келді. [[1939]] жылы [[хирургия]]лық жолмен емделу тәсілдері де қарастырылды. Бұл тәсіл бойынша [[базальды ганглилер]]дің [[деструкция]]сы жүргізілді. Өкінішке орай, емделу жолдары ойлаған нәтижелерге жеткізбегесін, келесі 20 жыл бойы [[хирургия]]лық емделу жолын жетілдіруге тырысты. Сонымен, [[антихолинергикалық препарат]] [[леведоп]]ы клиникалық емделуге енгізілгенге дейін [[базальды ядро]]лардың [[хирургия]]лық бұзылуы Паркинсон ауруының емделуінің басты жолы болып табылатын. [[1980]]-ші жылдардың соңында бас [[ми]]ының тереңдік структураны [[электрикалық импульс]]тарымен стимуляциялау мүмкін емдел жолдарының бірі ретінде танылды.

==Дереккөздер==

http://old.smed.ru/guides/43866/doctor#article

http://newsmake.net/news/opredelen-gen-vyzyvayushhij-zabolevanie-parkinsona

http://ztema.ru/illness/nevrologiya/bolezn-parkinsona/

http://p4.forumforfree.com/splash.html

http://www.polygenicpathways.co.uk/pdrisk.htm

[[Санат:Аурулар]]

← Ескі түзетулер	19:23, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Паркинсон ауруы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдалынған әдебиет → Дереккөздер using AWB