Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:25:28Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB

2014-06-14T03:27:42Z

clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB

Жаңа бет

'''Параген.''' [[Парагенезис]] түсінігіне тығыз байланысты '''параген''' түсінігін де айта кетейік. Параген — кристалдың парциалық энергиясы, яғни әрбір ионның (атомның) және оның қосындыларының (кристалды минералдардың) меншікті энергиясы. Бұл түсінікті геохимияға кіргізген академик [[A. Е. Ферсман]]. Параген түсінігі [[Кристалл|кристалдың]] решеткалық энергиясынан, яғни ЭК түсінігінен шығады. Иондық парагенді П әрпімен белгілейтін болсақ , оның өрнегін былай жазамыз:

''П<sub>і</sub> = КЭК<sub>i</sub>''

Мұндағы К—пропорционалдық коэффициент. Егер К=1 болса, онда параген мен ЭК тең болады. Кейбір жағдайларда
осылай болады да. Тегінде К тәжірибеден, әрбір [[минерал]] құралу жағдайынан шығады. Көпшілік жерде К шамалас болады. Мысалы: 1,15; 1,125; 1,5. Қосындылардың (кристалды минералдардың) парагені [[иондар]]дың жиындық ''парагенінен'' шығады, яғни:

<math>\pi=\frac{a\pi_1+b\pi_2+c\pi_3+...}{a+b+c+...}</math>

Мұндағы а,b,с - қосындыдағы иондар саны. Экзогендік минералдардың ауа райына
байланысты. Бұл жерде біз сол айтылғандардан қорытынды шығарып, жалпы [[схема]]лар келтірейік.
Ауа райына ең тығыз және айқын байланысты зат — [[топырақ]] құрушы [[минерал]]дар. Топырақтың түрлері мен типтері сол [[климат]] жағдайына байланысты түзіледі. Топырақ типтерінің әрқайсысында өзіне тән минералдар топтары болады. Сондықтан, ең алдымен [[топырақ]] типтері қандай жағдайда құралатынын білсек, соған сәйкес [[минералдар парагенезисі]]н тани аламыз. Мысалы, жылдық жауын-шашынның орта мәлшері (А) 200 мм шамасында болса, жылдық орташа [[температура]] (t) 25—30 градус келсе, ондай жағдайда тек шөлдік [[құмдар]] мен шаң-тозаңдар болады. Жылдық орташа температура мен жауын-шашын онан гөрі төмен болса, сортаңды топырақтар пайда болады. Минерал жағынан қарағанда мұнда әр түрлі тұздар кездеседі. Шөлдік климатта көл суалғанда тұздардың тұну реті мынадай:

#су буланып азая бастаған кезде [[карбонаттар]] (яғни көмір қышқылының тұздары),
#онан кейін [[гипс]],
#онан кейін [[ас тұзы]] мен гипс араласа,
#онан кейін ас тұзы мен [[ангидрит]] араласа (демек, мұнда гипс судан ажырайды),
#онан кейін ас тұзы мен [[полигалит]] араласа,
#ең ақырында су әбден суалғанда магнийлі және калийлі [[тұздар]] тұнады.Сонымен, теңіз суының түрлі-түрлі мөлшерінде әр түрлі тұздар тұнады.

Ауаның ылғалдығы мен жылылығы онан гөрі сәл төмен болса, мысалы, t=15—20 [[градус]], A= 700—800 мм шамасында болса, ондай жағдайда қызыл түсті топырақ пайда болады. Топыраққа қызыл түс беретін көбінесе темірдің сусыз тотықтары ([[гематит]], [[гетит]]). [[Температура]]сы сол шамада (16—20 градус) болып, ылғалдығы онан гөрі жоғары келсе (Л = 2 400 мм шамасында), ондай жағдайда қара [[топырақ]] пайда болады. Мұндағы косындылардың көпшілігі органикалық заттардың қалдығына байланысты.

Топырақтың минералогиялық құрамын талдау мәселесі өз алдына [[топырақтану]] ғылымында қаралады.<ref>Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Химия]]
[[Санат:Кристаллография]]

← Ескі түзетулер	18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Параген - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB