https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2026-04-18T19:41:29Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B&diff=17981&oldid=prev 2025-04-25T18:00:01Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:00, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B&diff=17980&oldid=prev 2015-05-25T16:08:01Z

<p>«<a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Америка каналдары (мұндай бет жоқ)">Америка каналдары»</a> деген санатты аластады; «<a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Панама (мұндай бет жоқ)">Панама»</a> деген санатты қосты (<a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%9F:HOTCAT&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="УП:HOTCAT (мұндай бет жоқ)">HotCat</a> құралын...</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Panama Canal Gatun Locks.jpg|thumb|Панама каналы]]<br /> <br /> '''Панама каналы''' — [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]]ны бөліп тұратын, халықаралық маңызы зор жасанды су жолы. Құрылысы [[Орталық Америка]]дағы [[Панама мойнағы]]ның ойпаңдау жерінде [[1904]] ж. басталып, [[1914]] ж. аяқталды, [[1920]] ж. пайдалануға берілді. <br /> <br /> * Жалпы ұзындығы '''81,6 км''', <br /> * ені '''150 – 300 м''' <br /> * тереңдігі '''12,8 – 25,9 м.'''<br /> <br /> Панама каналы арқылы жылына 100 млн. т жүк тасымалданып, 14 мың жүк кемесі өтеді. Канал [[Кариб теңізі]]нің ([[Кристобаль]], [[Колон]]) мен [[Тынық мұхит]]ының ([[Панама]], [[Бальбоа]]) порттарын жалғастырады.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Тарихы ==<br /> [[Сурет:Ship passing through Panama Canal 01.jpg|thumb|Үлкен кеме, Панама каналы]]<br /> <br /> Дүние жүзіндегі ең ірі инженерлік құрылыстардың бірі Панама каналы [[1914]] жылы ашылды. Панама каналы мойнақтың неғұрлым төменгі әрі жіңішке бөлігіне салынды. Каналдың ұзындығы — 81 км, ал ең таяз жері — 12 км. Ол Панама арқылы салынып, [[Атлант мұхиты]]н [[Тынық мұхиты]]мен жалғастырады. Канал ашылғанға дейін бір мұхиттан екіншісіне баратын жол, [[Оңтүстік Америка]]ның оңтүстігін айнала 12 мың км-ге созылды. Жыл сайын канал арқылы 14 мыңнан астам кеме өтеді, каналды пайдаланғаны үшін төленетін ақы Панама табыстарының негізгі көзін құрайды. Кемелер екі бағытпен де жүзе алады. Бағыт суды 26 м-ге көтеріп, түсіре алатын алып [[шлюз]]дердің үш жүйесі арқылы өтеді. Каналды [[1903]] жылы Панамаға [[Колумбия]]дан тәуелсіздігін жеңіп алуға көмектескен [[АҚШ]] салды. Жаңа мыңжылдықтың қарсаңында, [[1999]] жылдың 31 [[желтоқсан]]да, Панамада каналды біріккен &quot;Америка — Панама&quot; компаниясынан Панаманың толық құзырына берудің ресми салтанаты болды. Ол кезде бұл күнді бүкіл дүние жүзі күткен еді, оның үстіне Панама каналының ХХІ ғасырда жұмыс істеуіне кауіптену, оны &quot;каралы күштердің&quot; басқаруы, каналдың теңіздің аржағынан келген жаңа қожайындардың бақылауына түсуі жөнінде пікірлер айтылды. Алайда америкалықтар ол жерден кеткеннен кейін Панама каналын күшпен жаулап алуды ешкім де ойластырған жоқ. Ол табысты жұмыс істеп тұр, ол үшін бүгінгі қауіп нөмірі екінші Панама каналының пайда болуы&quot; болып отыр. Каналға толық бақылау жүргізу Панамаға халықаралық кемемен жүзудің, сауда мен қаржының орталығына айналуына мүмкіндік берді.<br /> <br /> == Панама экономикасы ==<br /> <br /> Панама экономикасы елдің бүкіл жұмысшы күшінің жартысы тартылған халықаралық жүк тасымалдау кемелеріне қызмет көрсетуге негізделген. Каналдың айналасында еркін сауда аймағы құрылған, салықтардың болмауы Панама банкілеріне бүкіл дүние жүзінен [[банкир]]лерді тартуда.<br /> <br /> 1980 жылдардың бас кезінде банк қызметі жөнінде қабылданған бір топ заңдардың арқасында, Панама көлемі жағынан дүниежүзілік алтыншы [[қаржы]] орталығына айналды Шетелдік компанияларға тиісті сауда кемелерінің флоты Панама туы астында тіркелген. Жылы климат пен құнарлы жердің арқасында Панама шаруалары елдің негізгі мұқтаждықтарын қамтамасыз ететін жеткілікті азық-түлік дақылдарын өсіреді. Басты дақылдар [[күріш]], [[бидай]] мен [[бұршақ]] тұқымдастары болып табылады, экспорт үшін [[банан]], [[кофе]] мен [[қант]] өсіріледі.<br /> <br /> Алайда көптеген негізігі азық-түлік өнімдерін сырттан тасуға тура келеді.<br /> <br /> Панама экономикасында [[балық аулау]] маңызды рөл атқарады. [[Су шаяндары]] кіріс түсіру жағынан Панама [[экспорт]]ының екінші өнімін құрайды. Тынық мұхиттағы [[Бальбао]]дан [[Мексика]] шығанағындағы [[Колон]] еркін сауда аймағына дейінгі аралықты, мұхит кемесі орташа жеті-сегіз сағат ішінде жүзіп өтеді. [[Рейд]]те тұру мен жол құжаттарын рәсімдеу үшін мұхит кемелеріне бір сөткедей уақыт қажет (бұл жолды машинамен бір сағаттан шамалы көп уақыт ішінде жүріп өтуге болады).&lt;ref&gt;Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. - Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5 &lt;/ref&gt;<br /> [[Сурет:Panama canal panoramic view from the top of Ancon hill.jpg|thumb|center|1100px|Панама каналы]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Панама]]<br /> [[Санат:Каналдар]]<br /> [[Санат:Мега жобалар]]</div>

Нұрлан Рахымжанов