Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:14:27Z

1 түзету

Rotlink: fixing dead links

2013-10-20T07:43:45Z

fixing dead links

Жаңа бет

{{coord|34|33|36|N|38|16|2|E|region:SY_type:city|display=title}}
{{Infobox Settlement


|official_name = Пальмира
|other_name =
|native_name = ܬܕܡܘܪܬܐ

|nickname =
|settlement_type = 
|motto =

|image_skyline = Palmyra 03.jpg
|imagesize = 280px
|image_caption = Palmyra and Temple of [[Bel (mythology)|Bel]]
|image_flag =
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield =
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map =
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = Syria 
|pushpin_label_position =bottom
|pushpin_mapsize =280
|pushpin_map_caption =Сириядағы орналасуы

|subdivision_type = Ел
|subdivision_name = {{Flag|Сирия}}
|subdivision_type1 = [[Governorates of Syria|Governorate]]
|subdivision_name1 = [[Homs Governorate]]
|subdivision_type2 = [[Districts of Syria|District]]
|subdivision_name2 = [[Пальмира облысы]]
|subdivision_type3 =
|subdivision_name3 =
|subdivision_type4 =
|subdivision_name4

|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title =
|leader_name =
|leader_title1 = 
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|leader_title3 =
|leader_name3 =
|leader_title4 =
|leader_name4 =
|established_title = 
|established_date =
|established_title2 = 
|established_date2 =
|established_title3 = 
|established_date3 =

|area_magnitude =
|unit_pref =Metric 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
|area_land_km2 = 
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi =
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
|area_urban_km2 =
|area_urban_sq_mi =
|area_metro_km2 =
|area_metro_sq_mi =
|area_blank1_title =
|area_blank1_km2 =
|area_blank1_sq_mi =

|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total =
|population_density_km2 =
|population_density_sq_mi =
|population_metro =
|population_density_metro_km2 =
|population_density_metro_sq_mi =
|population_urban =
|population_density_urban_km2 =
|population_density_urban_sq_mi =
|population_blank1_title =Ethnicities
|population_blank1 =
|population_blank2_title =Діндері
|population_blank2 =
|population_density_blank1_km2 =
|population_density_blank1_sq_mi =

|timezone =
|utc_offset =
|timezone_DST =
|utc_offset_DST =
|latd=34|latm=33|lats=36|latNS=N
|longd=38|longm=16|longs=2|longEW=E
|elevation_footnotes = 
|elevation_m = 405
|elevation_ft =

|postal_code_type = 
|postal_code =
|area_code = 31|31
|blank_name =
|blank_info =
|blank1_name =
|blank1_info =
|footnotes = {{designation list | embed=yes
| designation1 = WHS
| designation1_offname = Site of Palmyra
| designation1_date = 1980 (4th [[World Heritage Committee|session]])
| designation1_type = Cultural
| designation1_criteria = i, ii, iv
| designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/23 23]
| designation1_free1name = State Party
| designation1_free1value = {{SYR}}
| designation1_free2name = Аймақ
| designation1_free2value = [[List of World Heritage Sites in the Arab States|Arab States]]
}}
|website =
}}
[[File:Palmyra_Julius_Aurelius_Zenobius_inscription.jpg|thumb|right|[[Зенобия|Зенобия патшайымы]] жазуы]]
[[File:The Scene of the Theater in Palmyra.JPG|thumb|right|Пальмирадағы театр үйінділері]]
'''Пальми́ра''' ({{lang-el|Παλμύρα}}, [[арамей тілі|арамейше]] көшірме, калька {{lang-he2|תַּדְמוֹר}}, '''Тадмор''', «пальма қаласы») — бұрынғы гүлденіп тұрған қала, бүгіндері [[рим сәулеті |ежелгі римдік соңғы дәуірінің сәулетінің]] маңғаз құрылыстарының қалдықтарымен аты шыққан [[Сирия]]дағы кедей елді мекен. Бұл жер {{coord|34|33|33|N|38|16|25|E|type:city_region:SY}} ([[Ферро]] аралынан), шөлдің бір [[шұрат]]ты жерінде, [[Дамаск]] пен [[Евфрат]] арасында, біріншісінен 240 км солтүстік-шығысқа қарай, ал екіншісінен 140 км қашықтықта.

== Тарихы ==

[[Таурат және Інжіл]] мен [[Иосиф Флавий]] бойынша Пальмира [[Соломон]] арамей ордаларының жорықтарын қарсы Евфрат жағасына дейін созылып жатқан аумағының алдыңғы қорғаныс бекінісі ретінде негізін қалаған. [[Навуходоносор]] [[Иерусалим]]ге жорық жасағанда Пальмираны талқандап тонаған, бірақ қала өзінің [[Жерорта теңізі]], бір жағынан, Евфрат алабы, екінші жағынан, арасында тиімді орналасқандықтан қайта гүлденіп, Батыс пен Шығыс арасында жүретін сауда керуендері тұрағы мен тауарлар қоймасына айналды. Бұл қала өзінің билеушілері, сенат мен халық кеңесі бар [[Пальмирена]] атты мемлекет астанасы болады.

[[Ежелгі Рим]] [[Парфиандар]]мен соғыста (б. з. [[41 жыл]]ы), Пальмираны тартып алмақшы болған, бірақ сәтсіз. [[Траян]] кезінде қаланы римдік әскерлерлер қиратқан, бірақ [[Адриан]] қайта қалпына келтіріп, қаланы ''Адрианополь'' деп атап парфиандармен одақтан алыс ұстау мақсатында қалаға аздаған тәуелсіздік береді. [[Каракалла]] кезінде (шамамен б.з.[[212]] жылы) Пальмира ''juris italici'' құқығы бар (яғни Италияның өз ішіндегі басқа отар аймақтар сияқты құқығы болды) римдік [[отар]] аймақ деп жариаланды, және жергілікті тума болып табылатын [[Септимий Оденат]] сенаторы билігіне беріледі. Соңғысының Римге қарсы көтерілісі салдарынан оны Руфин деген біреу өлтіреді.

Оденат ізбасары оның кейін көз жұмған баласы Гайран болды, сосын тағы бір баласы,ол да [[Оденат]] оның орнын басып кейін [[парсы]]ларға қарсы соғыста Рим жақта болып сол үшін [[Валериан]] мен [[Галлиен]]нен [[258]] жылы consularis (губернатор дәрежесіндегі [[Консул (Ежелгі Рим)|консул]]) шені мәртебесіне ие болады. Бұған қанағаттанбаған Оденат Валериан парсыларға тұтқынға түскен кезде өзін «патшалардың патшасы» деп жариалаған ([[260]] жылы).

Парсыларға қарсы [[Тигр (өзен)|Тигрдағы]] [[Ктесифон]]ға дейінгі сәтті жорықтарынан кейін Оденат өз замандасы Меоний ([[267]] жылы) қолынан қаза тапты, ал пальмиралық тағына оның жұбайы [[Зенобия]] отырды. Ол мемлекет шекарасын кәдімгідей кеңейткеннен кейін тіпті Римді бағындыруды армандай бастаған. Зенобия кезінде Пальмира өз әл ауқатының дамуының шыңына жеткен, бірақ ол ұзаққа созылмады. Император [[Аврелиан]] өр көкірек патшайымды [[273]] жылы бас июге мәжбүр етеді; [[Зенобия]] Аврелиан тұтқынына айналып, ал астанасы тоналып Рим империясының провинциясына айналады. [[Диоклетиан]] және кейінірек [[Юстиниан]] қираған қаланы қалпына келтәруге тырысып бағады, бірақ қала бұрынғы жайқалған қалпына қайтып келмейді. Ақыры, [[арабтар]] [[744]] жылы талқандағаннан кейін қала көп ғасыр бойы әлем назарын аудармайтын қарапайым қонысқа айналып кетеді.

Тек қана [[1678]] жылы [[ағылшын]] [[негоциант]]ы Галифакс Пальмира үйінділерінің қиын жерлерін табады; [[1751]]—[[1753]] жж. оларды Вуд пен Девкинс толығырақ зерттеп сипаттайды. Олар оңтүстік–шығыстан солтүстік-батысқа қарай бірнеше қыраттардың астында үздіксіз шамамен 3 шақырым жерді алып екі кезеңге жататын ғимараттар үйінділерінен тұрады: пішінсіз үйінділерді құратын көне біреулері [[Навуходоносор]] дәуіріне жатса керек; ал қалғандары, жақсырақ сақталғандары, христиан дәуірінің алғашқы үш ғасырына жатады,ол кезде белгілі болғандай негізінен коринф стилі бағаланғандықтан ғимарат қалдықтары арасында сондай стильдегілер басым. Пальмирада табылған арамей, грек және латын жазулары арасында бір де біреуі Рождествоға дейінгі немесе [[Диоклетиан]]нан кейінгі кезге жатпайды. Шығыс шекарасында күн ғибадатханасы ([[Ваал]]-[[Гелиос]]) — маңғаз [[периптер]] ұзындығы 55 1/3 м, ені 29 м, 8 бағаналары әр қысқа фасында және 16 ұзындарында орналасқан. Көпшілігі әлі бұрынғы орнында тұрған бағаналар — тесіктелген және металдық жапырақшамен безендірілген капителдері болған, қазір әрине, олар жоғалып кеткен. Ғибадатхана іші кең ауқымды, әдемі кассетондарға бөлінген күмбездері, жабыстырылған [[фриз]]ді өрнектері мен жапырақтар мен жемістермен безендірілген керегелі. Ғибадатхананың Солтүстік-батыс бұрышында Римдегі [[Константин]] салтанат аркасына ұқсас кіру қақпасы бар; содан бастап қала іші арқылы 1135 м шеттерінде төрт қатарлы бағаналары бар, ал олардың [[архитрав]]ында басқа кішірек бағаналар орналасқан. Бұл төрт қатарлы бағандар жолды ұзындығы бойынша үш бөлікке бөлген: ортаңғысы экипаж мен атты адамдарға болса, шеткілері жаяу адамдарға арналған. Кіші бағандар биіктігі — 17 м. Барлығы — 1400, яғни 375-тен әр қатарда болған. Дегенмен осындай көп бағаналардан бүгінгі күні көп дегенде 150 ғана қалған, сонда да қатар бойымен қараған адамдарға көрініс орасан зор әсер қалдырады. Бұрынғы қала орны толықтай капителдер, [[антаблемент]]тер, мүсіндік фриздер мен басқа да сәулеттік фрагменттермен толы, олардың арасында, Күн ғибадатханасы батысына қарай, басқа да ғибадатханалар, сарайлар, бағандар, [[бехраб]]тар, [[акведук]]тар көрінеді, ал Юстиниан заманы құрылысына жататын құлып жатқан қала керегесінің арғы жағында кішірек алқапта көптеген қабір үңгірлері мен алпыс текті қабірлер мұнара түрінде жонылған тастардан тұратын [[қорым]] бар. Көрші төбелердің бірінде соңғы, араб құрылысының қамалы бар.

== Панорамалар ==

{{панорама|PalmyraPanoramaZoom.jpg|1000px|<center>Пальмира таңғы көрінісі</center>}}
[[File:Vista panorámica de Palmira.jpg|thumb|center|800px|<center>Пальмира панорамасы</center>]]
[[File:Palmyra Sunset.jpg|thumb|center|800px|<center>Пальмирадағы күн батысы</center>]]
[[File:Palmyra Ruines Temple of Bel.jpg|thumb|center|800px|<center>[[Пальмирадағы Бэл ғибадатханасы]]</center>]]

== Библиография ==
[[File:Palmira Museum.jpg|thumb|right|Пальмира мұражайына кіре беріс]]
* R. Wood, «The ruins of Palmyra, otherwise Tedmor» (Л., 1753);
* Wood et Dawkins, «Les ruins de Palmyre» (с великолепными гравюрами, П., 1812);
* Bernoville, «Dix jours en Palmyrène» (П., 1868);
* Sallet, «Die Fürsten von Palmyra» (Б., 1867);
* Wright, «An account of Palmyra and Zenobia» (Лонд., 1895);
* кн. Абамелик-Лазарев, «П., археологическое исследование» (СПб., 1885).
* Hillers Delbert R. Cussini Eleonora. Palmyrene aramaic texts. — Baltimore and London : The Johns Hopkins University Press, 1996. — 458 c.
* Шлюмберже Д. Эллинизированный Восток. Греческое искусство и его наследники в несредиземноморской Азии. М.: Искусство, 1985. - 208 с.

== Тағы қараңыз ==
* [[Зенобия (патшайым)]]
* [[Пальмира патшалығы]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.metmuseum.org/TOAH/hd/palm/hd_palm.htm «Метрополитен» мұражайы— Пальмира]
* [http://globetrekker.ru/topics/middleeast/syria/palmyra/ Пальмираға саяхат.]
* [http://photosynth.net/view.aspx?cid=3d3547d1-4815-476f-afb3-19d233e4c23c&m=false&i=0:0:9&c=1.39364:-0.382252:0.0335263&z=431.486629335176&d=1.50229402877142:-2.29472691421206:-2.96261258436263&p=0:0 Храм Бэла, Пальмира, Сирия]
* [http://www.fotex.biz/countries/syria/palmira/ Фотосуреттер мен Пальмира жаңалықтары]

=== Ақпарат ===
[[Сурет:PalmyraAncientAvenue.JPG|thumb|Бағандар]]
* http://i-cias.com/e.o/palmyra.htm
* http://www.palmyramosaic.com

=== Фотосуреттер ===
* [http://www.zeledi.com/public/Photography/SyriaWinter03/Palmyra/ Фотосуреттер жинағы] 2003 жылғы Пальмира маңындағы суреттер
* [http://www.thisfabtrek.com/journey/asia/syria/20091119-palmyra.php Пальмира] 2009 жыл
* [http://www.zeledi.com/gallery/thumbnails.php?album=31 Пальмира фотогалереясы] 2005 жыл көктемі
* Галерея фотографий [http://web.archive.org/20111012121250/web.mac.com/dwb217/iWeb/WorldViewBender/Palmyra.html Пальмиры]
* [http://www.WHTour.org/23 Пальмира — әлемдік мұра] —360 градустық панорамалық сурет

{{ЭСБЕ}}

[[Санат: Сирия қалалары]]
[[Санат:Әлемдік мұра]]
[[Санат:Көне қалалар]]

← Ескі түзетулер	19:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Пальмира - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Rotlink: fixing dead links