Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:05:51Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

2015-09-09T11:26:35Z

‎Кіріспе бөлімін өңдеді

Жаңа бет

[[Сурет:Zaltsman.jpg|thumb|right|Павел Яковлевич Зальцман]]
'''Павел Яковлевич Зальцман''' ([[2 қаңтар]] [[1912 жыл]], [[Кишинёв]], [[Бессараб губерниясы]] — [[20 желтоқсан]] [[1985]] [[Алматы]]) — кеңес дәуірі суретші, кескінші, жазушы. [[Аналитикалық өнер]] деп аталатын ағымның өкілі, [[Павел Николаевич Филонов|П.Н. Филоновтың]] шәкірті, кейде «соңғы филоншыл» аталған. [[Қазақ КСР]] еңбегі сіңген өнер қайраткері.

== Өмірбаяны ==
Павел Зальцман [[Кишинёв]]те (қазіргі [[Чишинеу]]) патша офицерінің әулетінде туған. Балалық шағы сол қалада өткен, [[Азаматтық соғыс]] аяқталғасын жанұямен бірге [[Рыбница]]ға көшкен, сосың [[Одесса]]да тұрып, [[1925]] ж. [[Ленинград]]та мекенденген.

=== Ленинград кезеңі ===
Ленинградтағы Өнерлер бірінші мемлекетттік студиясынның декоратор бөлімінде дәріс алған, сонымен бірге Өнер тарихы мемлекеттік институтында тәмамданған. 1920 жж. Ленинградтағы басылған «Резец», «Перелом», «Стройка», «Юный пролетарий» деген журналдарында суретпен безендірушы болып істей бастаған.

[[1929]] ж. [[Филонов, Павел Николаевич|П.Н. Филоновпен]] танысып жолын ұстаушыға айналған, [[1930]] ж. «Аналитикалық өнер шеберлері мектебі» деген тобына қатыса бастады, сонымен бірге ЛОСХ (КСРО суреткер одағы Ленинград бөлімі) мүшесі болды.

1930 жж. Зальцман Филоновтың басқа шәкірттерімен бірге [[финндер]]дің «[[Калевала]]» (1932) дәстүрлі дастанына суретттеу дайындады, сол кезде портрет жасауға айрықша бейімділігін көрсетті.
[[Сурет:ZaltsmanAvtoportret2.jpg|thumb|left|Кескінді өз портреті]]
[[1931]] ж. А.А. Арапов басқарушылығымен [[Ленфильм]] киностудиясында жұмыс істей бастады, суреткер-қоюшы болып бірнеше филмдерге қатысқан: [[Васильев ағайындылар]]дың («Дербес іс», 1932), [[Трауберг, Илья Захарович|Илья Траубергтің]] («Жеке жағдай», 1934), [[Иогансон, Эдуард Юльевич|Эдуард Иогансонның]] («Демалыста», 1936) және [[Иванов, Александр Гаврилович|Александр Ивановтың]] («Шекарада», 1938).

=== Алматы кезеңі ===
[[Ленинград блокадасы]] зардаптарын кешіп, [[1943]] ж. [[Қазақ КСР|Қазақстанға]] эвакуацияға көшірлді. Алматыдағы соғыс кезіндегі болған ЦОКС (Біріккен орталық киностудиясына) орналастырылған. [[Ұлы Отан соғысы]] біткесін [[Алматы]]да қалған, талай жыл [[Қазақфилм]] киностудиясында суреткер-қоюшы ([[1955]] ж. — студияның бас суреткері) болып жұмыс атқарған.

[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Аймановтың]] бірқатар кинокөріністерінің режиссёр-қоюшысы болған: «Ақ әтіргүл» (1943), «Дала қызы» (1954), «Махаббат туралы дастан» (1954) және «Жол түйісі» (1963); [[Арон, Ефим Ефимович|Ефим Арондың]] «Алтын керней» (1948) және «Ботагөз» (1958); Павел Боголюбовтың «Қыз-жігіт» (1955) т.б.

[[1948]] ж. бастап өнер тарихы пәнінен Алматыда сабақ беріп жүрді: өнер мектебі, Сәулет академиясы, педагогиқалық институт, Қазақ университетінің филология факультеті және Қазақфилм студиясының сценарий курсы.

Зальцман соғыстан соңғы шығармашылығы екі тақырыпқа зейін болды: [[Бессарабия]]дағы [[жебірей]] кенттерін еске салатын кескіндеу топтамалары және өзіне замандас [[қазақтар|қазақ]] ықпалына негізделінген портреттер салу.

== Өнер шығармашлығы мұрасы ==
Зальцманның кескіндері мен сұңғаттары [[Орыс мемлекеттік мұражайы]], [[Третьяков қоймасы]], А.С. Пушкин атындағы [[Бейнелеу өнерлері мемлекеттік мұражайы]] оймыш кәбинеті, [[Шығыс халықтар өнері мұражайы]], [[Қазақтың өнерлер мемлекеттік мұражайы]] және дербес жинақтамаларында сақталады.

== Әдебиет шығармашылығы ==
Өлең мен қарасөз жазуды 1930 жж. [[Обэриутттер]] ықпалына түсіп Ленинградта бастаған. Бірақ әдебиет мұрасы тек өзі дүние өтегесін [[Исраел]] (Зальцманның әулеті көшіп кеткен) мен [[Ресей]] баспасөздерінде жарық көрді. Алматы кезеңінде жазылған «Мадам Ф.» таңдамалы хикаялар мен әңгімелер<ref>[http://pavelzaltsman.org/prose/ Хикаялар мен әңгәімелер]</ref> және өлеңдер<ref>[http://pavelzaltsman.org/verses/ Өлеңдер]</ref> кітабы [[2003]] ж. Мәскеу «Лира» баспасөзінде шықты.

=== Кітаптары ===
* [[Калевала]] (Зальцман т.б. суреттеулері). Academia: Ленинград, 1933.
* Альбом (өңдетуші — Баян Барманқұлова). Өнер: Алматы, 1983.
* Дербес көрме тізімдемесі. Қарағанды, 1983.
* Альбом (өңдетуші — Баян Барманқұлова). Қарағанды, 1989.
* Pawel Zaltsman. Katalog der Ausstellung im Maison des Vaches: IZBA Verlag: Blankenheim, 1998.
* «Мадам Ф.» Лира: Мәскеу, 2003.

== Түсініктемелер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелері ==
* [http://pavelzaltsman.org/ Сочинения и живопись П.Я. Зальцмана] {{Ru icon}}
* [http://pavelzaltsman.org/bib/tumanyan.html Анализ творческого наследия Павла Зальцмана] {{Ru icon}}

[[Санат:2 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:20 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1912 жылы туғандар]]
[[Санат:1985 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Кишиневте туғандар]]
[[Санат:КСРО суретшілері]]
[[Санат:Қазақстан суретшілері]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:КСРО жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]

← Ескі түзетулер	19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Павел Яковлевич Зальцман - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */