Оңтүстік Қазақстан - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:09:26Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:54:23Z

1 түзету

20:10, 2024 ж. сәуірдің 5 кезіндегі Kasymov деген

2024-04-05T20:10:22Z

Kasymov: Kasymov Оңтүстік Қазақстан (өңір) бетін Оңтүстік Қазақстан бетіне жылжытты

2016-01-11T12:46:28Z

Kasymov Оңтүстік Қазақстан (өңір) бетін Оңтүстік Қазақстан бетіне жылжытты

Жаңа бет

{{Қазақстан өңірі
| Аумағы=712,2
| Құрамы=[[Алматы облысы]]<br />[[Жамбыл облысы]]<br />[[Оңтүстік Қазақстан облысы]]<br />[[Қызылорда облысы]]
| Халқы=6246,6
| Тығыздығы=9
| Қала халқы=
| Қазақстан үлесі=38
}}
'''Оңтүстік Қазақстан''' - батыстағы [[Арал теңізі]]нен шығыстағы [[Жетісу Алатауы]]на дейінгі және солтүстіктегі [[Балқаш]] көлі мен [[Бетпақдала]] шөлінен [[Қазақстан]]ның оңтүстіктегі шекарасына дейінгі үлкен алқапты алып жатқан өңір. Құрамына [[Алматы облысы|Алматы]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы|Оңтүстік Қазақстан]], [[Қызылорда]] облыстары жатады. Ірі қалалары - [[Алматы]], [[Шымкент]], [[Тараз]], [[Қызылорда]], [[Талдықорған]].

== Жер бедері ==
[[Сурет:River-ili-2.jpg|thumb|left|150px|[[Іле]] өзені]]
Аумағының 80%-ы дерлігін шөлді жазықтар және біраз бөлігін [[Тянь-Шань]] мен Жетісу Алатауының батыс және солтүстік сілемдері мен тауалды қырқалары алып жатыр. Бұл таулардан [[Шу (өзен)|Шу]], [[Іле]], [[Қаратал]] және т.б.кішігірім өзендер басталады. Мол ылғалды, биік таулы аймақ мал үшін шүйгін жайылымдар болып табылатын субальпілік және альпілік шалғандарға бай. Тауалды қырқаларында құнарлы, қалың қабатты [[лесс]] шөгінділері тараған. Дәл осы тауалды қырқалары Оңтүстік Қазақстанның экономикалық маңызды ауданы болып табылады:ол жерлерде халықтың көп бөлігі шоғырланған. Бетпақдаланың, [[Арал қарақұмы|Арал маңы Қарақұмының]] және [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]]ының шөлді жерлері сирек қоныстандырылған. Ауданның едәуір бөлігін суармалы егістік, бау-бақша, құнарлы мал жайылымдары алып атыр.

== Көлдері ==
Мұнда ірі көлдердің қатарына Арал, Балқаш жатады. Арал теңізінің деңгейі [[1961 жыл]]дан бастап төмендеуде. Теңіздің солтүстік-шығысы ([[Солтүстік Арал теңізі|Кіші Арал]]) бөлектенді. Негізі авкаториясының ауданы бірншама кеміген. Теңіз жағалары 100-120 км-ге қайтқан, құрғап қалған теңіз табаны сортаңға айналып, жағаларын құмдар басқан. Аралды қалпына келтіру үшін көптеген іс-шаралар қаралып, жобалар жасалды. Халықаралық қор құрылды.
Тұрғындарды су басу қаупінен сақтау мақсатында [[Сырдария]] өзені бассейнінің сағасындағы өзен суын реттеу үшін Көксарай құрылысын салу көзделініп, [[2010 жыл]]ы [[18 наурыз]]да іске қосылды.

2010-2011 жылдары су тасқыны кезіндегі су қоймасындағы шоғырландаралған ағынның көлемі 2,2 млрд текше метрді құрады. Вегетациялық кезеңнің басталуымен су реттегішті эксплуатациялау ережесіне сәйкес Көксарай су қоймасынан Сырдария өзенінің арнасына құю үшін және Кіші Аралды толтыру үшін су жіберу басталды.

== Қатынас жолдары ==
Теміржол және автомобиль жолдары Оңтүстік Қазақстанды [[Орта Азия]] республикаларымен, Батыс Сібірмен және [[Ресей]]дің еуропалық бөлігі аудандарымен байланыстырады. <ref>Бейсенова Ә.С., Қирабаев Ә.С. Қазақстанның географиялық атласы.- Алматы: "Атамұра", 2013.- 104 бет. ISBN 978-601-282-832-0</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
[[Санат:Қазақстан аймақтары]]
[[Санат:Қазақстан географиясы]]

← Ескі түзетулер	17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
 {{Қазақстан өңірі
   | Аумағы=712,2
-  | Құрамы=[[Алматы облысы]]<br />[[Жамбыл облысы]]<br />[[Түркістан облысы]]<br />[[Қызылорда облысы]]
+  | Құрамы=[[Алматы облысы]]<br />[[Жамбыл облысы]]<br />[[Оңтүстік Қазақстан облысы]]<br />[[Қызылорда облысы]]
   | Халқы=6246,6
   | Тығыздығы=9
@@ Жол нөмірі 7: / Жол нөмірі 7: @@
   | Қазақстан үлесі=38
 }}
-'''Оңтүстік Қазақстан''' — батыстағы [[Арал теңізі]]нен шығыстағы [[Жетісу Алатауы]]на дейінгі және солтүстіктегі [[Балқаш]] көлі мен [[Бетпақдала]] шөлінен [[Қазақстан]]ның оңтүстіктегі шекарасына дейінгі үлкен алқапты алып жатқан өңір. Құрамына [[Алматы облысы|Алматы]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Түркістан облысы|Түркістан]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]],  [[Жетісу облысы|Жетісу]] облыстары және [[Алматы]], [[Шымкент]] қаласы  жатады. Ірі қалалары - [[Алматы]], [[Шымкент]], [[Тараз]], [[Қызылорда]], [[Талдықорған]].
+'''Оңтүстік Қазақстан''' - батыстағы [[Арал теңізі]]нен шығыстағы [[Жетісу Алатауы]]на дейінгі және солтүстіктегі [[Балқаш]] көлі мен [[Бетпақдала]] шөлінен [[Қазақстан]]ның оңтүстіктегі шекарасына дейінгі үлкен алқапты алып жатқан өңір. Құрамына [[Алматы облысы|Алматы]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы|Оңтүстік Қазақстан]], [[Қызылорда]] облыстары жатады. Ірі қалалары - [[Алматы]], [[Шымкент]], [[Тараз]], [[Қызылорда]], [[Талдықорған]].
 == Жер бедері ==
 [[Сурет:River-ili-2.jpg|thumb|left|150px|[[Іле]] өзені]]
-Аумағының 80%-ы дерлігін шөлді жазықтар және біраз бөлігін [[Тянь-Шань]] мен Жетісу Алатауының батыс және солтүстік сілемдері мен тауалды қырқалары алып жатыр. Бұл таулардан [[Шу (өзен)|Шу]], [[Іле]], [[Қаратал (өзен, Балқаш алабы)|Қаратал]] және т.б.кішігірім өзендер басталады. Мол ылғалды, биік таулы аймақ мал үшін шүйгін жайылымдар болып табылатын субальпілік және альпілік шалғандарға бай. Тауалды қырқаларында құнарлы, қалың қабатты [[лесс]] шөгінділері тараған. Дәл осы тауалды қырқалары Оңтүстік Қазақстанның экономикалық маңызды ауданы болып табылады:ол жерлерде халықтың көп бөлігі шоғырланған. Бетпақдаланың, [[Арал қарақұмы|Арал маңы Қарақұмының]] және [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]]ының шөлді жерлері сирек қоныстандырылған. Ауданның едәуір бөлігін суармалы егістік, бау-бақша, құнарлы мал жайылымдары алып атыр.
+Аумағының 80%-ы дерлігін шөлді жазықтар және біраз бөлігін [[Тянь-Шань]] мен Жетісу Алатауының батыс және солтүстік сілемдері мен тауалды қырқалары алып жатыр. Бұл таулардан [[Шу (өзен)|Шу]], [[Іле]], [[Қаратал]] және т.б.кішігірім өзендер басталады. Мол ылғалды, биік таулы аймақ мал үшін шүйгін жайылымдар болып табылатын субальпілік және альпілік шалғандарға бай. Тауалды қырқаларында құнарлы, қалың қабатты [[лесс]] шөгінділері тараған. Дәл осы тауалды қырқалары Оңтүстік Қазақстанның экономикалық маңызды ауданы болып табылады:ол жерлерде халықтың көп бөлігі шоғырланған. Бетпақдаланың, [[Арал қарақұмы|Арал маңы Қарақұмының]] және [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]]ының шөлді жерлері сирек қоныстандырылған. Ауданның едәуір бөлігін суармалы егістік, бау-бақша, құнарлы мал жайылымдары алып атыр.
 == Көлдері ==
-Мұнда ірі көлдердің қатарына Арал, Балқаш жатады. Арал теңізінің деңгейі [[1961 жыл]]дан бастап төмендеуде. Теңіздің солтүстік-шығысы ([[Солтүстік Арал теңізі|Кіші Арал]]) бөлектенді. Негізі авкаториясының ауданы біршама кеміген. Теңіз жағалары 100-120 км-ге қайтқан, құрғап қалған теңіз табаны сортаңға айналып, жағаларын құмдар басқан. Аралды қалпына келтіру үшін көптеген іс-шаралар қаралып, жобалар жасалды. Халықаралық қор құрылды.
+Мұнда ірі көлдердің қатарына Арал, Балқаш жатады. Арал теңізінің деңгейі [[1961 жыл]]дан бастап төмендеуде. Теңіздің солтүстік-шығысы ([[Солтүстік Арал теңізі|Кіші Арал]]) бөлектенді. Негізі авкаториясының ауданы бірншама кеміген. Теңіз жағалары 100-120 км-ге қайтқан, құрғап қалған теңіз табаны сортаңға айналып, жағаларын құмдар басқан. Аралды қалпына келтіру үшін көптеген іс-шаралар қаралып, жобалар жасалды. Халықаралық қор құрылды.
 Тұрғындарды су басу қаупінен сақтау мақсатында [[Сырдария]] өзені бассейнінің сағасындағы өзен суын реттеу үшін Көксарай құрылысын салу көзделініп, [[2010 жыл]]ы [[18 наурыз]]да іске қосылды.
@@ Жол нөмірі 20: / Жол нөмірі 20: @@
 == Қатынас жолдары ==
-Теміржол және автомобиль жолдары Оңтүстік Қазақстанды [[Орталық Азия]] республикаларымен, Батыс Сібірмен және [[Ресей]]дің еуропалық бөлігі аудандарымен байланыстырады. <ref>Бейсенова Ә.С., Қирабаев Ә.С. Қазақстанның географиялық атласы.- Алматы: "Атамұра", 2013.- 104 бет. ISBN 978-601-282-832-0</ref>
+Теміржол және автомобиль жолдары Оңтүстік Қазақстанды [[Орта Азия]] республикаларымен, Батыс Сібірмен және [[Ресей]]дің еуропалық бөлігі аудандарымен байланыстырады. <ref>Бейсенова Ә.С., Қирабаев Ә.С. Қазақстанның географиялық атласы.- Алматы: "Атамұра", 2013.- 104 бет. ISBN 978-601-282-832-0</ref>
 == Дереккөздер ==
 {{дереккөздер}}
 {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
 [[Санат:Қазақстан аймақтары]]
 [[Санат:Қазақстан географиясы]]