https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9E%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B7_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83 2026-04-19T11:31:05Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9E%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B7_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83&diff=28959&oldid=prev 2025-04-25T18:08:13Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9E%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B7_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83&diff=28958&oldid=prev 2014-06-05T15:09:21Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Тыныс алу: </span>clean up, replaced: сөздігі:Экология → сөздігі: Экология, қорғау/ → қорғау /, бағдаламасының → бағдарламасының using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Oттексіз тыныс алу''' (''Анаэробное дыхание'') <br /> # топырақ, су [[бактерия]]ларының, [[азот]] қышқылының тұздарын ([[нитраттар]]) нитриттерге, [[молекула]]лық азот пен [[аммиак]]қа дейін ыдыратуы. Бұл процесс топырақты құнарсыздандырып, ауыл шаруашылығы үшін қолайсыз жағдай тудырады; <br /> # оттексіз жағдайда [[органика]]лық заттектердің [[микроорганизм]]дермен тотығуының энергетикалық процесcі кезінде [[нитрат]]тар, нитриттер және [[сульфаттар]] электрондардың соңғы кабылдағыштары (акцепторы) болып табылады. Мұндай жағдайдағы тыныс алу Oттексіз тыныс алу деп аталады. <br /> ==Тыныс алу==<br /> Тыныс алу — [[огранизм]]де жүретін физикалық-химиялық және [[физиология]]лық процесcтердің жиынтығы. Бұл процесс кезінде оттектің келуі және көмірқышқыл газының бөлінуі сыртқы тыныс алуды қамтамасыз етеді. Сонымен бірге жануарлардың клеткалары мен ұлпаларындағы оттек органикалық заттектерді — белоктарды, майларды, көмірсуларды тотықтыру үшін пайдаланылады. Осімдіктерде өттек негізінен олардың тіршілік орекетіне қажетті (клеткалык және ұлпалық тыныс алу) көмірсуларды тотықтыру үшін пайдаланылады. Көптеген организмдер (аэробтар) тіршілікке қажетті оттекті құрамында оттек бар органикалық қосылыстарды ыдырату (оны анаэробты немесе термомолекулалық тыныс алу деп атайды) арқылы алады. Бір клеткалы организмдерде — аэробтарда сырткы тыныс алу беттік [[клетка]] және оның [[диффузия]]сы арқылы жүреді.Организмдерде, адамдарда сыртқы тыныс алу арнайы мүшелер (кеңірдек, өкпе) арқылы жүреді. Ал ұлпалық тыныс алу өттекті тасымалдайтын қан арқылы қамтамасыз етіледі.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.<br /> – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Экология]]<br /> [[Санат:Табиғатты қорғау]]<br /> <br /> <br /> {{Stub}}<br /> <br /> [[ca:Respiració anaeròbica]]<br /> [[da:Anaerob respiration]]<br /> [[el:Αναεροβική αναπνοή]]<br /> [[en:Anaerobic respiration]]<br /> [[es:Respiración anaeróbica]]<br /> [[et:Anaeroobne hingamine]]<br /> [[fr:Respiration anaérobie]]<br /> [[he:נשימה אל-אווירנית]]<br /> [[ja:嫌気呼吸]]<br /> [[pl:Oddychanie beztlenowe]]<br /> [[ru:Анаэробное дыхание]]</div>

ArystanbekBot