https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96Орта ғасырлардағы Батыс Еуропа өнері - Түзету тарихы2026-09-07T23:01:19ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=74473&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T19:08:35Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=74472&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-06-20T12:13:57Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>==Орта ғасырлардағы Батыс Еуропа өнері==<br />
<br />[[Рим империясы]] құлағаннан кейін Батыс [[Еуропа]]да орта ғасырлар дәуірі басталды. Бұл ұзақ жылдарға созылды. [[Империя]] жеріне енді солтұстіктен әр түрлі [[халық]], [[тайпа]]лар қоныстана бастады. Әсіресе солтұстіктен [[Германия|герман]] халықтары көптеп келді. Ал олардың [[Мәдениет|мәдени]] деңгейі [[рим]]діктерге карағанда әлдекайда төмен еді. Сондықтан да римдіктер оларды "[[Варварлық|варварлар]]" деп атады. "Варварлар" ("жабайы") [[мәдениет]] көзін дұрыс түсінбегендіктен, Батыс [[Рим]] [[мемлекет]]іне қатты соққы беріп, антикалық [[өнер]] [[шығармалар]]ын қиратты. Қалған [[өнер]] көздері римдіктер христиандінің қабылдағаннан кейін ғана өзінің әсемдігін, зәулімдігін сақтап қалды. Қиратылган [[мемлекет]]тер орнында бірнеше "жабайылар" корольдігі пайда болды, солардың ең мықтысы франктер мемлекеті еді. Бұл мемлекеттегі меровингтік және каролингтік әулеттер дәуірінде өнер қанатын кең жайды. Мұнда "варварлардың" өсерімен қөлөнер дами тұсті. Тоқып жасаған заттар, ою-өрнек бірін-бірі қайталамайтын әсем ырғақтардан тұрды.<br />
<br />Осы кезеңде кітап безендіру ісі де жоғары сапаға ие бола бастады. Көбінесе монастырьларда монахтар "Библияны", тағы басқа [[кітап]]тарды көшіріп, көркемдеді. Мұндай [[кітап]] көркемдеуді "[[миниатюра]]" деп атады.<br />
<br />Меровингтік [[дәуір]]де миниатюрадағы бейнелер жалпылама, жазықтық түрінде бейнеленді, ал Каролинг дәуірінде, әсіресе Ұлы Карл тұсында (742—814) бейнелеу шынайылыққа жақын, табиғи кейіпке келтірілді. Ұлы Карл тұсында франктер [[мемлекет]]інде, көбінесе римдік базилик жобасындағы тас шіркеулер тұрғызылды.<br />
<br />Ұлы Карлдың империясы ыдырағаннан кейін, оның орнында ұш мемлекет пайда болды. Олар — [[Франция]], [[Германия]], [[Италия]]. Сол кезде Каролинг [[өнер]]і жаңа ғасыр [[өнер]]інің [[дәуір]]іне аяқ басты және өнердің тұрлі ағымдары пайда болды.<br />
===Романдық өнер===.<br />
<br />Бұл өнер Батыс Еуропа елдерінде X—XII ғасырлар дамыды. Бұлай аталуы оның сәулетіне байланысты еді.<br />
<br />X—XII ғасырлары сәулет ғимараттарының материалы, негізінен, тастан болды, ал төбелері кресті-арқалы тәсілмен тұрғызылды. Бұл әдіс орта ғасырларда қолданылған. Ал оның [[роман]]дық әдіс деп аталған себебі — ол [[рим]]дік әдіспен тұрғызылған. Сондықтан бұл дәуір сәулеті де солай аталды. Романдық әдіс антик өнерінен кейінгі феодалдык кұрылыс [[тарих]]ында өз орнын алған өнердің бір ағымы болды. Сәулет өнерінде романдық өнердің негізгі ғимараттары — ғибадатханалар мен шіркеулер болды. Олардың кұрылысы да ерекше еді.<br />
<br />Орта ғасырлардағы тұрғызылған алғашқы шіркеулер өте ауыр, қалың тастардан қаланды. Роман шіркеулері өзінің сыртқы кейпімеп тұрпайы көрінгенімен, ішкі бөлмелерінің безендірілуі өте жақсы болды. Шіркеудің [[капитель]]дерінде, аркалы терезелерде, кереге бедерлерінде таңғажайып адам басты [[кентавр]], құбыжық мүсіндер қойылды.<br />
<br />Ол қараңғы халық "Інжіл" атты қасиетті [[кітап]]ты оқымаса да, ондағы бейнеленген әулие, періштелерді бірден танып, қабылдауды көздеп жасалған. Романдық сәулет өнері алғаш Италияда дамып, соңынан Германияда өзінің өрісін дамыта түсті.<br />
===Готика өнері (Х—ХІІ ғасырлары)===<br />
<br />Готика өнері алғаш [[Франция]]да жақсы дамыды, бұл өнер тұрі романдық өнерден кейін келді. [[Готика]]лық әсем өнер түрі [[Франция]]да өркендеп, сонда сақталған. Кейіннен ол басқа елдерге тарады және XVI ғасырға дейін созылды.<br />
Готика өнері өзінің ерекшелігімен роман ағымынан дараланып тұрады. Сонымен қатар оның ғасырдан ғасырға өткен сайын көтерілгені, дамығаны байқалады. Мұндағы роман стилі ауыр қорғандардай монументтігімен көзге тұссе, готика ағымы биік сымбатымен, аспанға ұмтылған инедей үңкір мұнараларымен таңырқатады.<br />
<br />
Роман мен готика ағымындағы [[ғимарат]]тарды салыстыра қарастырсак, ерекше қасиеттерді көруге болады. Роман ағымында салынған сәулет ғимараттарында ауыр төбені ұстап тұру үшін терезелер аз жасалынған. Ал [[готика]]да терезелер өте үлкен, биік және жиі орналасқан. Кіре беріс есігінің маңдайша аркасы үшкірленіп бітетіндіктен, [[готика]] ғимараттары өте жеңіл, әдемі көрінеді. Готика соборлары үшкір, ұзыншақ болып келеді.<br />
[[Франция]]дағы ең көне және бүкіл әлемге әйгілі [[ғимарат]] — "Құдай ана" ғимараты. Ол XII ғасырда салынған.<br />
Орта ғасырларда [[Франция]]да 800-ге жуық собор, жүздеген игіркеу, монастырьлар болды. Соның бірі — "Әулие Михаил тауы" атты ансамбльдік ғимараты. Бұл Нормандия жерінде тұрғызылған.<br />
<br />
[[Германия|Франция]] готикасы жолымен [[Германия]]да да салтанатты соборлар жаппай салынды, соның бірі — Страсбургтегі [[собор]] болды (1276). Флоренциядағы Әулие Мария дель Фъоре шіркеуі мен [[Милан]] соборы көзге түседі. Осы кезеңде мүсін, әр түрлі мадонналарды кескіндеу, діни ғимараттарды росписьтермен бедерлеу қолға алынды. Сол кезеңде осы өнер бағытының асқан шебері Джотто ди Бондоне (1266—1337) өмір сүрді. Ол бояулардың сан түрлі кұбылмалы реңдерімен-ақ кескіндемелік шығарманы жандандыра түсті.<br />
Готика дәуірінде миниатюралық кескіндеме дамып, ерекше белеске көтерілді. Бұрындары мұндай өнер түрімен тек діни сопылар айналысса, енді кейіннен нағыз суретшілер айналысатын болды. Миниатюрамен кітап көркемдеуді әрдайым өкімет басшылары қолдап, камқорлыққа алып отырды, соның бірі — Франция герцогі Беррийски еді.<br />
Батыс Еуропада алғаш рет қондырғылы кескіндеме пайда болды және ол жер-жерге жылдам таралды.<br />
Готика әсері заманында әрбір зат, оның ішінде — киім, жиһаз, тағы басқа бейнелеу өнері салаларының өнімдері өзіндік із қалдырды.<ref>Өнер: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы <br />
11-сыныбына арналған оқулык/Қ.Болатбаев, Е.Қосбармақов, А.Еркебай. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. <br />
ISBN 9965-33-998-8</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Өнер]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>ArystanbekBot