https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82_%28%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%29_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2026-04-19T07:51:52Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82_(%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82)_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=58491&oldid=prev 2025-04-25T18:58:30Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82_(%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82)_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=58490&oldid=prev 2015-06-01T18:01:20Z

<p>clean up, replaced: ҒА-ның → ғылым академиясының using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Оразмағанбет (Размағанбет) Тұрмағанбетұлы''' (1881, Қызылсу ауылы – 1942, [[Ресей]], Красноводск қаласы) – діни ғұлама, ғалым-геолог, [[алаш қозғалысы]]ның мүшесі. [[Адай]]дың бәйімбет руынан. Әкесі Тұрмағанбет шағын дәулетті, діни мектебі бар, ахун болған адам. Алғашқы сауатын әкесінің мектебінен ашып, 10 – 11 жасында Көне [[Үргеніш]]те, 1895 – 97 ж. [[Хиуа]], [[Бұқара]]дағы медреселерде оқыған. 1897 – 1900 ж. [[Бомбей]] қаласында арнайы инженер білім алған. 1900 – 03 ж. қысқа мерзімдік оқулармен [[Түркия]], [[Иран]], [[Германия]] елдерінде білімін жетілдірген. Оразмағанбет сол кездегі қазақтардан шыққан кен саласындағы алғашқы ғалым. 1903 ж. ауылға келіп, балаларға араб әліппесінен дәріс берді. 1919 ж. ағайындарға асар айтып, Қызылсу ауылында мектеп-медресе салдырады. Бұл мектепте арнайы дәрісхана және кітапхана бөлмелері болған. Онда балалар 1930 жылға дейін оқыған. 1926 ж. [[Адай уезі]]нің бас имамы Бәли Нұрнияз ахун қайтыс болғаннан кейін [[Түпқараған болысы]]ндағы ауылдарға имамдыққа тағайындалады. Оның дәлелі – 1926 ж. 9 қарашада [[Уфа]] мұсылмандар мүфтиатының декларациясы берген құжат. Ол қазақ зиялылары [[Қаратаев Бақытжан Бейсәліұлы|Б.Қаратаев]], [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсыновтармен]] тікелей байланыста болып, өзі де алаш қозғалысына белсене араласты. 1928 – 29 ж. Т.Әлниязов, Ж.Мыңбаев, ағайынды Оңғалбаевтардың жазықсыз сотталғанда, ол да «халық жауы» деген атпен сотталды. Оразмағанбет өзінің кітапханасындағы өте құнды кітаптарды Қызылсу маңындағы тау үңгірлеріне жасырады. Сол кітаптардың бір бөлігі 1957 ж. Сахар тауынан табылып, ұзын саны 120 кітап әуелі [[Атырау]]ға, одан кейін [[Алматы]]ға жіберіледі. Содан қалған 51 кітап 1977 ж. қазіргі Алматыдағы ғылым академиясының орталық кітапханасында сирек кездесетін қолжазбалар мен кітаптар қорына тапсырылған. Ондағы кітаптардың архивтегі реттік нөмірлері 8848 – 8898. <br /> 1930 – 34 ж. Ресейден келген М.В. Баярунас, И.Н. Лупповпен бірге [[Маңғыстау]]да Қарабұғаз аймағында басталған геологиялық-зерттеу жұмыстарына қатысады. Сонымен қатар Уфа мұнай базасында, Нефтдаг мұнай кәсіпшілігінде, Красноводск портында шетелдік мамандармен (негізінен ағылшындармен) бірігіп жұмыс жасайды. 1935 ж. Кеңес үкіметінің қыспағынан қашып, Иранға қоныс аударды. 1937 ж. тамыз айында МҚК тыңшылары тұтқындап, [[Ашғабад]] қаласының түрмесіне қамайды. 1938 ж. 29 қыркүйекте КСРО Жоғары Әскери коллегиясы «хауылылық жауы» деп ұйғарып, мал-мүлкін тәркілеп, өзін ату жазасына бұйырды. Бірақ сол кезде инженерлердің жетіспеуіне байланысты, оны «жабық мекемелерде» ұстаған. 1963 ж. 28 қазанда Красноводск қаласындағы неке бөлімі берген өлім туралы куәлікте «Оразмағанбет Тұрмағанбетұлы 1942 ж. 61 жасында 30 қазанда қайтыс болды» деп көрсетілген. Ол 1963 ж. ақталды. Қазір ахун туралы естеліктер жазыла бастады. Соның бірі Ө.Озғанбай мен Т.Шәдіқұл құрастырған «Оразмағанбет» топтамасы (1997). Оразмағамбеттің Мұхаммед, Шарғи, Панар, Жазила, Қазина деген балалары болған, олардан тараған ұрпақтар қазір Иранда тұрады. 2007 ж. Оразмағамбеттің 125 жылдық мерейтойы облыс көлемінде аталып өтілді. Белгілі ғалым, діни қайраткер туралы О.Көшбайұлының «Дала данасы» атты кітабы жарық көрді.&lt;ref&gt;«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.<br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Тұлғалар]]<br /> <br /> <br /> {{Stub}}</div>

Zhaksilik