https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2026-04-19T06:57:58Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=54439&oldid=prev 2025-04-25T18:56:59Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%9E%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=54438&oldid=prev 2014-05-25T13:45:57Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Brustwirbel oben.png|thumb| alt=A.| ''[[Кеуде омыртқасы]]''.]]'''Омыртқа бағанасы''' (Columna vertebralіs) – [[адам]] мен омыртқалы жануарлардың тұлға тірек [[қаңқа]]сы. Адамда Омыртқа бағанасы бір-бірімен өзара омыртқааралық [[шеміршек]]тер (дисктер), байламдар және [[бұлшық ет]]тер арқылы байланысқан 32 – 34 омыртқалардан түзілген. Омыртқа бағанасы денеге тірек болып, тұлға мен [[бас сүйек]]тің қимыл-қозғалысына қатысып, жұлынды қорғайды. Омыртқа бағанасының пішіні адамның тік жүруіне байланысты қалыптасқан. Омыртқа бағанасының атқаратын қызметіне байланысты әрбір омыртқаның өзіне тән құрамдық бөлімдері болады. Омыртқа қуыстарының жиынтығынан Омыртқа бағанасының өзегі пайда болады (жұлынды қорғайды); доғада омыртқаның қозғалысы үшін қажетті – өсінділер орналасқан. Буындық өсінділер омыртқааралық буындарды түзеді, көлденең және қанатты өсінділерге бұлшық еттер мен байламдар бекиді, олар омырқаларды қозғалысқа келтіреді. Омыртқа бағанасының түрлі бөлімдерінде омыртқалардың көлемі мен пішіні әр түрлі болады. Ересек адамның Омыртқа бағанасында 7 [[мойын]], 12 кеуде, 5 бел омыртқалары жеке орналасқан, қалғандары бір-бірімен тұтасып сегізкөз (5 сегізкөз отмыртқасы) және құйымшақ сүйектерін (3 – 5 құйымшақ омыртқалары) құрайды. Кеуде омыртқаларына 12 жұп қабырғалар бекиді. Сегізкөз омыртқалары 17 – 25 жас аралығында тұтасып, бір сүйекке – сегізкөзге, ал құйымшақ омыртқалары жоғалып кеткен құйрықтың қалдығы (рудименті) ретінде орта жаста тұтасып, құйымшыққа айналады.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 том 6 бөлім&lt;/ref&gt;<br /> ==Жануарлардың омырқалары==<br /> Омыртқа бағанасы омыртқалы жануарлар филогенезінде төменгі сатыдағы хордалы жануарлар хордасының орнында, жануарлардың тіршілік ету ортасына сәйкес жетіледі. Мысалы, [[балық]]тардың Омыртқа бағанасының [[кеуде]] (қабырғалар орналасқан) және құйрық бөлімдері ғана ажыратылады. [[Құрлық]]та тіршілік ететін омыртқалы жануарлардың Омыртқа бағанасы мойын (қағанақтыларда өте қозғалмалы), көкірек (жақсы жетілген қабырғалар болады, олар қосмекенділерден басқаларында төс сүйекпен жалғасып, көкірек қуысын құруға қатысады), бел (қозғалмалы, қабырғалар жойылып, омыртқа денесінің көлденең өсінділерімен біріккен), сегізкөз (омыртқалар бір-бірімен не жамбаспен біріккен) және құйрық бөлімдеріне жіктелген. Құйрық бөлімі қозғалмалы (құйрықсыз қосмекенділер, кейбір сүтқоректілерде – жойылған). <br /> ==Сілтемелер==<br /> * [[Омыртқа]]<br /> * [[Адам антомиясы]]<br /> * [[Омыртқасыздар]]<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Адам анатомиясы]]<br /> [[Санат:Адам]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

ArystanbekBot