Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:55:38Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using AWB

2014-05-08T05:51:38Z

clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using AWB

Жаңа бет

[[File:NivellementExample.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Геометрикалық нивелирлеу]]''.]]

'''Нивелирлеу''' – Жер бетіндегі нүктелердің биіктіктерін қайсы бір бастапқы нүктемен немесе бастапқы деңгейлік бетпен салыстыра отырып анықтау.

==Жалпы мәліметтер==

Нивелирлеу тірек [[геодезия]] желісін түзу, [[топография]]лық түсірулердің биіктік негізін құру, жер бедерін түсіру, түрлі [[ғимарат]]тарды, тас жол мен тас жолды жобалау, тағы басқа мақсаттарда жүргізіледі. Жер пішінін зерттеу, жер қыртысының вертикаль қозғалыстарының шамасын анықтау, теңіз және көл деңгейінің өзгерісін белгілеу, тағы басқа ғылыми зерттеулерге қажет мағлұматтар береді. Нүктелердің биіктігі іргелес екі нүктенің биіктік айырымына қарай анықталады. Геометриялық және тригонометриялық Нивелирлеу топография түсірулерде биіктіктерді үлкен дәлдікпен анықтауға мүмкіндік береді. [[Барометр]]лік және [[механика]]лық Нивелирлеу түрлі экспед. зерттеулер кезінде пайдаланылады. [[Гидростатика]]лық Нивелирлеумен ғимараттардағы өзгерістер айқындалады. Бұлардан басқа астрономиялық немесе [[астрономия]]лық-[[гравиметрия]]лық Нивелирлеу қолданылады.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]], 7 том 2 бөлім</ref>

Нивелирлеу геодезиялық өлшеулердің саңдық көрсеткішінің бір түрі. Ол биік тірек [[геодезия]]лық торды (''жер бетінің ойлы-қырлы өлшем көрсеткіштерін'') құруда, топографиялық жер бейнесін түсіруде жер бетінің бейнесін кішірейтіп (масштабпен), сондай-ақ инженерлік ғимараттарды, темір жолдар мен тас жолдарды, каналдарды және т.б. жобалау, құру және оларды пайдалану мақсаттары үшін жүргізіледі.

==Түрлері==

Нивелир орындалу төсілдеріне қарай:

* [[Геометриялық нивелирлеу|геометриялық нивелир]];
* [[тригонометриялық нивелир]];
* [[барометрлік нивелир]];
* [[механикалық нивелир]];
* [[гидростатикалық нивелир]];
* [[стереофотограмметриялық нивелир]] болып бөлінеді.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – [[Алматы]], Мектеп, 2002.</ref>

==Нивелирлеу процесі==

Нивелирлеу мыналармен жүргізіледі:

* 1) [[нивелир]]мен — топографиялық немесе геометриялық нивелирлеу;
* 2) бұрыш өлшеуіш аспаппен — [[геодезия]]лық немесе [[тригонометрия]]лық нивелирлеу;
* 3) барометрдің көмегімен — барометрлік нивелирлеу.<ref>Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.</ref>

==Нивелирлік биіктік==

Нивелирлік биіктік (''Нивелирная высота'') — жер беті нүктесінің нивелирлеу әдісімен анықталатын биіктігі. [[Геометриялық нивелирлеу]] нәтижесінде нивелир сызығының бойымен алынған бір-біріне жақын орналасқан екі нүкте арасындағы биіктіктер айырымымен анықталады.

==Сілтемелер==
*[[Геометриялық нивелирлеу]]
*[[Топография]]
*[[Геодезия]]

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Су шаруашылығы]]
[[Санат:География]]
[[Санат:Геология]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Нивелирлеу - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using AWB